Taalin_kitaabe

1. Singiyen nan liŋi ɲogomen da, xa a falle nta duŋene a da.

A wure ni manne? Misikiinen wa a mulla i n siro, xa seye ga nta a da, a siroyen toqo a ŋanniyen ya ti tanni. Misaale: yaxare yogo da i renmen xeyi katti jula yogo yi ti selli lanparen xaso ga a maxa, a na fo kini i ya i ga a roono i lanpan ŋa; yaxare ke gidanyugon ɲi taaxunu jula ke kaaran ŋa, a xusi ke taali ko na a koyi ti i wa a mulla na lanparenmu xobo i gidanyaxaren da xa xaalisi nta i maxa.

2. An ga nexu, i da an ku ya.

A wure ni manne? An ga na an leminun xiri na fo taxandi i naxa, a n gaba yogo ga neqe i taqen ŋa a na xusi butu. An na ke taali ko.

3. Saado sere ga fexen faayaken ɲaana na i faaba furen yaafi, a ɲi a worindini a da a birantaaxun ŋa a na a jin mini, ken yan ɲi fo sirono a yi.

A wure ni manne? Ken wure ni fi su ga a yi ɲanwaxatin ya na a yi, baawo an ga na fi dabari waxati ya a waxati ga fe, a wa xo ken fi ma nafe. Fi su ga a di a do bire ya ni. Fin ga da i biren sooxi tanni, a wa xo a nafan ga roxo.

4. I ga ti yaaxen wa yigene, i ma ti a xaye.

A wure ni manne? I ga ti xaalisin wa kitene Faranci ya, a feti xo ku beenu ga telle Faranci i ga telle a xooro baane wo, i telle golli ya, non tugaaden ya gaben ni xa a wure feti nan ti xaalisin wa xoorene non ŋa xo an ga sokken xoorono moxo be.

5. Sere nta i yaaxen roxono i xanan ŋa an yinme nan faayindi ti an kofen ŋa.

A wure ni manne? An na seren haajun siro, haaju sironde ke noxon ŋa ma an gan xusini an yinme haajun bonondini. Fo baane be ga an ken yinme maxa, an na xusi du kuma ken ŋa bogobogo na a ɲa an kappallenman danŋa ti siroyen ŋa. Ken maɲa, sere nan maxa siro, siroye be ga an yinme haajun bonondini. Misaale: doroke baane ya na an ken maxa, ti an menjanŋen ya ni ke yi, a da an ɲaaga, an xusi a wutu na a kini a yi an yinme fateduuron toxo; ken feti siroye yi.

6. Ji ga tewo moxo wo moxo, a mulono ya.

A wure ni manne? Sere ga butu moxo wo moxo, a ga na bara fo yogo yi; a butten ga na yanqa, an ga na a ɲaaga a wa duŋene a yi.

7. Yaaxo beenu ga ma texe doome, i ra nta wuɲini doome.

A wure ni manne? A wure ni o ma ri doome duna yi, o su nta kalla doome xa.

8. Seren ga na muxu moxo wo moxo, an yaaxen wa an du yi.

A wure ni manne? A wure ni sere nta sankunu i yinme ken ŋa.

9. An ga na ɲi tiini “in yinmen siyinten ni” a ma kiɲe kunaye yi, kufunen bogu a yi.

A wure ni manne? Sere, an ga na ti an ra wa fi danŋa, xo doomagumu ku beenu ga riini i ga tiini “n ke ra wa ke danŋa, n ke ra wa ke danŋa”, a ma kiɲe ken ŋa, an ra ga fo be yi, a dabari o na a wari. Sere ra ga fo be danŋa, an ma xawa kunana ken ŋa.

10. Na katon filli ya na me fallen tarana.

A wure ni manne ? N na a ɲa an danŋa, an na a ɲa in danŋa, kun yan katta toqo doome. N na siro an danŋa, an na siro in danŋa, kun yan katta toqo doome.

11. An ga na ti “an nta telle kaane, an nta telle falle” xa soro sikki ya ni.

“N nta saqa ma naxaane” xa soro sikki ya ni.

A wure ni manne? Sere ga xeere ti i nta ke yi ma ke, a yaaxen na fo tana ya yi.

12. Kille ga laato wo laato, a warene debe ya yi de.

A wure ni manne? Fi ma fo ga dalla wo dalla, a ɲemene ya. Duna yinme wa ɲemene sakkati fo be ga duna noxon ŋa.

13. Sere be ga na ɲiiɲen ɲa du danŋa kallu, ayiwa dullen ya na kobilensangen roono i do an naxa.

A wure ni manne? Sere be ga na ti i ke nta soxono ma i nta gollini, ayiwa dullen ma korin ya na an kitana de.

14. O n daga doome da gaare xenpa.

A wure ni manne? Gaaranten ga kanna sere su yi, ken ni a ga na gaaren ko ke be ga a xenpana: sere be ga tiini “o n daga doome”.

15. Selinŋen ga na xuru an saxan ŋa, maxa ti a da haasidi, daga a yinme soxuran faayi dukkun noxo.

A wure ni manne ? Xo golliɲanbeli, an ga na ɲi tiini golliɲanbelin danŋa barimanda a ma ri an deema, a ma a ɲa i yinme danŋa yaala a na a ɲaana an ken ya danŋa ba?

16. An ga na teyinnen saaten kini i me teyinnen ŋa, a wa a karini.

Ke ɲa yaxaare yogo ya yi a ga daga i tongen liŋondi tagayugon banŋen ŋa kandaaran ŋa. Ayiwa tage ke da a ro yinben ŋa, a ga da a bogu yinben ŋa na a liŋondi tanni, yaxaren xusi ri katti tagen ŋa ti i ri i tongen wutu. Tagen ti ayiwa an tongen faayi, xa maxa a ro an kunken ŋa de, ken ga fe an teyinnen wa kalla. Yaxaren ga da tongen wutu, a ga bogu a da i kaaron faayi, a ga ma sere wari, a ti "jaaxa ke ya ga ɲaana a saaten ŋa, a wa kalla saasa." A xusi tonge ke ro i kunken ŋa, tongen da a kunken buyi; a xusi a farati bakka kunken ŋa. A ga daga kan ŋa, i ga da a tirindi ti manne xa n da a kita i kunken ŋa? A ma duŋe na fofo ko. Ken yan da a koyi ti an ga na teyinnen saaten kini i me teyinne yi, a wa a karini.

17. Tinkanbon filli ga ri fuŋo me yi, funbunnen ya na baanen ŋa.

A wure ni manne? An ken do sere ni xabiila baanen seren ŋa, an ken da fi yogo dabari a kori a dabarini, a wa ɲiini fo yan da ken kaba : misikiinaaxu, a do fogumaaxu.

18. Seren nan kuti kanfinan ya yi an nan saxu deenen ŋa.

A barika toro da saado yaaxe ga a walla.

A wure ni manne? Sere ga na digan liŋe ko an danŋa, maxa digan duuro ke raga de, a ga na a ɲangollen dabari bire be, an nan saxu ken ya yi. Sere ga na digaame ko an danŋa, an na ti uhu, a ga na a dabari bire be, tiigande daga an danŋa ken biren ya yi.

19. “N ɲi telle xattinin kini an ŋa, xa i joxi killen ŋa.” A jaabidon ni “uhu ya yi”.

A wure ni manne? Seren ga ni gaarante yi moxo wo moxo, an ra nta tiini a ŋanniyen ni gaare yi.

20. Me ma yigeyen ya na suxuɲaaxun liŋondini.

A wure ni manne? Soron ga na kafi, n ke na taanun wutu, an ke na yinmun wutu; n na a ɲa an danŋa, an na a ɲa in danŋa.

21. A maanan ni ken ya yi. An ga da nuxudunwurugumen wari a ga to, a da arafatun ya kita.

A wure ni manne? An ga na misikiinen wari a diganxannun ga xoto tanni, a da fonne ya kita.

22. Sere be nda guranŋen ro sanjan ceeron tan ŋa, tenkunda gabe ken na a katixannen mukku ya.

A wure ni manne? An ga na digaamen ko munafaxin jon ŋa, a wa xo an ga da a ko duna su ya taanun kanma, baawo munafaxin ken na xo sanjan ceeron ŋa, tenkunda su a wa no; munafaxin xa ga na taaxu noqu su ma a ga da fo ko.

23. An ga na a mugu ti bakkaanen ro tagayen naxan ŋa, a kare ya. Tagayen ga ma kare bakkaanen ra nta roono i naxan ŋa.

I ga tiini xana sire n fasu waaxi bure yi, ken ni gaaren ya baawo sere waaxi ga na bono moxo wo moxo, an ra wa tiini kaati ni in xana xasen ya xa kaati ni in waaxi xasen ya, ken ni gaaren ya. Fo be me ga ntaxa kitene abada abada, fo wa riini siro na ken baga ba? Xanaaxu ra na sirono a ga xotono maarenmaaxu yi kan moxo?

Misaale: yugo yogo ya ni, a do i waaxin ga me maxa kan ŋa, i su faaba baane xa i nta saaxe yi. Munafaxinun ro a do waaxi ke naxan ŋa, na i naxan bonondi. I maaren tinke yogo da a xiri koota yogo, a ti an ga da an waaxi ke be wara ti munafaxinun sefon ŋa, n faaga misaale baane koyini an ŋa an na ken faayi. Gelli an ga na bonen kita lenki, sere be ga wurunu an ŋa ken ni an xananu ku beenu an do i ga roonanbakka, i fina ya faayi wurunu an ŋa. An waaxi bure ke be ga no, hari an ga na bone kita, xunbane xunbane falle a ken nta wurunu an ŋa. Daga an na selinŋe kari an na a foro ku wutu an na i suusa an doroken ŋa. Xananu ku beenu ga an maxa, an na daga i wulli an na ti saasa ken, n da sere kari. I ga na bogu ti an da kille be ya, an na ken wari. A ri a da a ɲa kundun ŋa, a da selinŋen kari na a foro ku fuusa i doroken ŋa. Wuron kaanana, a daga menjan fanan banŋe a ti: “Kaati fulaana, a ti giri de, n deema n da seren ya kari saasa, an ma a wari n da labon ya ro a yi a ma toŋo a yi, o na me deema. A ti e!, a ti a ga kiɲe sere kallen ya yi ken, i ke yinme nta ken wure, daga de, i ga na an kita i na an karini ya. A giri no a daga menjan fillandi ke xa banŋe, a ti: “Fulaana fulaana, giri i da sere kari an na in deema.” A!, a ti an da seren kari, ayiwa i ke yinme nta ken wure, an ga feera be dabarini ken dabari de, ken ga fe i ga na an kita i na an karini ya. A daga katti waaxi ke be a do a ga faabe, a ti in gida in gida giri, a ti manne? A ti n da sere ya kari. A ti an ga da sere kari? A ti yobo. A ti a ɲa kan moxo? A bogu ti moxo a da a ko. A ti saasa ken, o n daga, in xoxone o n daga ya de! I ga na lege o yi noqu be i na o su kari no. Ken noqu ya ni, a bogu ti i moxo, i ga kiɲe fonfallun ŋa, a ti in gida sigi. A sigi. A ti n ma fofo ɲa, an kiilen taaxundi, n ma hari baane ɲa, yogo yan da ke digaame ko in da nan ti: i ga tiini menjan siren n fasu waaxi bure; i da a ɲi gaaren ya ni ken digaame ya. Ayiwa n ga daga in menjanŋu ku beenu sagata, baane su ti in danŋa n ga ma wuru su i ga na in kita su i na in karini ya. Ayiwa keeta ken, n ke do an ke, o ya ni baane ma duna gan giri, munafaxi su n maxa ware o naxa. Ken ya ni, sere be do i waaxin ga ma gemu, munafaxinun yan roono xa naxa. Taali ke maanan ni ken ya yi.

24. Segaanan xenteemen ga liŋo, a tan na bette siren ya yi.

A wure ni manne? An ga na misikiinen wari a ga saqa koran kanma a ga digan liŋun koono, a haqilen wa a yi nan ti nafaxa lamaane kite.

25. Yaxaren wa i saagandan tu gelli kiinen ga ma kara.

A wure ni manne? O ga ke kiye be yi saasa, seren ga na kara, koota baane, bito filli. Suna ke ni koota baane ya tanni, bita filla maaro do tiye, o na xusi mungu do furen ŋa. Ken wa a koyini o yi ti an xa ga na kara, kundun ya ni, an wa an kara falle fiinun tu gelli an ga ma kara.

26. Hari furen ga laaxara, a nda dalla no a wa i soxumoxon tuunu.

A wure ni manne? Golle be an ga a yi abada, an ga na ɲa kame soorunbeli ya, an riini sooru kita ken golle noxon ŋa ya. Na an toxo gollen ŋa, an riini a tu baane ya.

27. Fon seeranda nta xo a yinme.

Funen ga na suuɲi moxo wo moxo a ra nta ɲaana xo hadamarenme.

A wure ni manne? An ga na seren seera moxo wo moxo, an ra nta ɲaana xo an ga da ke be seera.

28. Jaman kafon sugo, abada a wuyini gunnen ya yi.

A wure ni manne? Furuban xalle, be su ga na i haajun bogu a yi, ken nta ɲaana fo sabatinte yi abada.

29. An ga na ɲiiɲe be kanbon jaara, a ya na an xinɲi.

Ke ɲa yaxarinxase yogo ya yi, tunkanyugo baane wa i deben kaaran ŋa. Ken tunkanyugo, ayiwa yillen na a baane ya maxa a ga a gaagana. Ayiwa yille nta jamaane ke yi bogobogo, xa i be ga na daga katti ken tunkanyugo yi ti an wa yillen xobono, a na an tirindini ya duna ga lagarini moxo be. I be ga na a tu, a na yillen gaaga an ŋa; an ga ma a tu, a na an karini ya. Yaxarinxase yogo giri ti i ke wa telle. I ti an ga na daga, an ga na kori digaame ke jaabun koono, a na an karini ya. A ti yobo, a ga na i kari, a wa ɲiini i saaten ya na a yi. A do kisimaaren daga, i ga dangini baane tanni, tunguron ŋa, kuuto yogo wa saqa tungurunganmen ŋa; a da yaxarinxase ke xiri ti: an telle minna? A ti i telle ke tunkanyugo ya banŋe i xa ti a na seren tirindini fo yogo ya yi, an ga na a ko a na yillen gaaga an ŋa, an ga ma a ko a na an kari. A ti an ga na daga a wa an tirindini ti duna lagarini kan moxo, an na ti duna lagarini fisirinwallaaxun ya yi; a me wa du an wa kisini. A ga daga katti tunkanyugo ke yi, a ti i ri yillixobe ya. A ti digan baane ya na yere de, an ga da a tu, yillen faayi n na a gaaga an ŋa, an ga ma a tu kaafan faayi n na an xurusi. A ti yobo, a ti ayiwa duna lagarini kan moxo? An na ke baane jaabi. Yaxarinxasen ti duna lagarini fisirinwallaaxun ya yi. A ti wallaahi, a ti an ken ken da a kita. A da yillen gaaga a yi. I ga yillene, i ga ri tunguro ke noqun ŋa a ti kisimaaren danŋa, a ti in kisimaare, ayiwa o da naxafan kita, a toxo manne, a toxo tiyen ya, tiye wa dangini kuuton ŋa ba? O na kuuton raga o do a na daga o na a kari na a ɲa yaraxate. Ken noqu ya ni kuuton ti a danŋa ti ayiwa n ga da digaame be ko an danŋa, ken digaame ya faayi ke kundu, i ke yan ɲa sabaabu yi an ga waase kalla, ken ga fe a ɲi an karini, xa yelli an da n ke toxono ti ken ŋa ba? An feti an ga da n ke fisirinwara ba? Ayiwa in digaame ke faayi do ke ya yi.

30. Yaaxe da fo gabe wari, raqe kallu ya ni.

Toro da fo gabe mugu, raqe kallu ya ni.

Ke yugo xa ya ni, koota yogo a ga gilli suwan noqun ŋa baane, a ri kiiditin dinka yogo yi kuuto yogo wa non ŋa, kuuto ke xusi ti a danŋa a ti : "Sere be ga na kuuru, an kisi". E!, a sigi, a da i kaaron faayi, a ma fo wari a xa yaaxen na kuuton ya yi. A ga ti i wa janbandini baane tanni, kuuto ke yille tiini : "Sere be ga na kuuru, an kisi." Un!, a ti kuuton ya faaga sefe i ke da xa i ga na daga kaanu, i nda a ko soron tiini gaaren ya ni. A ga daga a xusi a ko kaara wo kaara kuuton sefe i ke da, ma tunkanyugon ga ken digaame mukku. A ti ayiwa a na a koyi i ya. Kuuton nan sefe an ken da! Kuuton ma sefe sere sirun da a sefene an ken ya da! A ga ɲa tonŋu, an kisi, a ga ɲa gaare yi su, o nan an karini ya. A ti i na soron sukkandi do a batten ŋa. Tunkanyugon da sere sukkandi do a batten ŋa na a kaafan kini a yi nan ti a ga na ɲa gaare yi su, a n maxa giri no de, i na a xurusi. I daga, soron sukke do a batten ŋa ma i ga riini kiiditinŋe ke noqu, i da kuuto ke ɲi saqa, a ti ke kuuto ya ni. I ti ayiwa a tirindi gelli a ra ga sefene. A toxo kuuto ke ragana a ga a danpu danpunu; a da a yillandi a ma sefe, a da a kuppandi a ma sefe, a da moxon danben su ɲa, kuuton ma sefe. Ayiwa i ti a da gaare ko, xa da a raga xa na a soxundi! I da a raga na a soxundi, na a fanqa i da labon ro a xannen ŋa. A toxo i na a xurusi baane ya tanni, kuuton xusi ti : "Sere be ga na kuuru, an kisi." A ti ayiwa in digaame ke maanan faayi do ke ya yi, n ga sefe an danŋa, an gan kuuru ganpinca an ma kisi ba? An da a mugu ayiwa a joxi a kanma, a taaxu a kanma ya; an gan kuuru yaala ke su wa roono a yi ba ma i ga da laabo taaxu an xannen ŋa? N gan maxa sefe xa mene i ɲi an karini ya, xa an gan kuuru a ma ɲi kiɲene ke su yi. Ken ya ni, kuuruye, kisiidun ya ni. Ken ya saabuda i ga da ke taali ko.

31. Sira wa regene, xobe nta bakka.

Kanme wure jabare nta tuyini.

A wure ni manne? An ken do fonsanqan wa doome, an wa a kappa me yi, a ken wa a bonondini. An ken wa gollini, a nafa nta tuyini baawo an do sere wa doome an ken wa a kappa me yi, a ken wa a sanqini.

32. Jenben ga moxo be, a wa a walla i timindan xa na kundun ya yi.

A wure ni manne? Ken ni sangaana be ga suuxunu ya yi. A ɲa yugo yi wo, a ɲa yaxare yi wo, sangaanan ya ga ni. An ken wa a sinmana an ga moxo be an yaqe ke ga na bogu baane, ma an kiina ke ga na bogu baane, a na xo an moxon ya.

33. Ganbaritinmen do budubagandiyen ra nta genme.

A wure ni manne? Naaburu muuruyen do sangen ra nta genme. An nan ti an wa naaburen muurunu, an nan ti an wa ɲaana sangaanan ŋa, a ra nta genme.

34. Fi siren ga na ɲa, kaman gabon wa a yi; xa fi buren ken, kamane nta kitene ken ŋa yinme.

“Ko n xuru misiiden ŋa?” sere nta tuyini ken ŋa de.

A wure ni manne? Koota yi, lemine yogo da i faaba rajon bonondi a falle, faaben ga ri a tirindindi ti i rajon bono ko maxa? Sere su ma kite a ga tiini rajon bono i ke ya maxa. A xusi ke taali ko.

35. Turunŋe ga xaale tiye ya, dulle ya nta a yi.

Koota yogo, turunŋe do sugo gemu, a ti sugo da: "An dagana minna yi?", a ti i faayi riini daga o kan ya yi. A ti kuudo an nan kisi lenki an na tonŋunu sikki ko in danŋa. Ayiwa a ti dugu n na tonŋunu sikki ko an danŋa: a ti fana, an ga na in wara saasa n ga na daga, n ga na ti n ke do turunŋe da me wari a ma fo ɲa in ŋa, ayiwa i tiini gaaren ya ni; tonŋu ba ma gaare? A ti yobo. A filla, an xa yinme ga na a ko xa turun jaman da nan ti n ke do sugo da me wari xa n ma fo ɲa a yi, ayiwa i tiini gaaren ya ni. A sikka, a ti turunŋe, n do an ga ro ke digan laate su yi yinme dulle ya nta an ŋa, dulle gan na an ŋa n ke do an ga na me wari tirindinde nta roono o do me naxa.

36. An wullen ga na fo raga sere ga nta maana tu ke be da, “ri n na a faayi” ya na kiyen tewondini an ŋa.

A wure ni manne? An ga na renme kita, renme be jikkun buren ga ni, ayiwa an do jaxaseedi nta fatene.

37. “N xalle nta kitene”, faabaren digaame fe de, a wure ni be su na fo ɲa i du danŋa ya.

A wure ni manne? An ga na an faabanbaanen ɲaaga fo yi, a ga ti an danŋa a nta kitene an xa wa a tu ti a wa a maxa xa; ken da a koyi ti an xa n xawa butte ya kitana, butte be ga sikki an ra ga a xallen me kitana.

38. An do sere ga na kafi, an ken wa an noxon booxono katti a yi, a ken wa i togen booxono katti an ŋa : janbayen wa a haqilen ŋa.

A wure ni manne? Soro, xa ga na kafi, xa ga na saxu me yi ken ya nan fasanŋunta. N ke saxu an ken ŋa, an ken bara saqa n ke yi, a wa ɲiini janbayen ya na an haqilen ŋa.

39. Xottun soppinton yan roono ginen ŋa.

A wure ni manne? Soron gemunton yan katta fi su dabarini doome, xa ga na me faamu fi su ya, xa ra wa ken golle dabarini.

40. Sangallen noqu deppe, ɲagamen su jurumini ti non ya yi.

A wure ni manne? Sere be fin gan roxo an maxa, abada an ga na giri an na gaaren siitini ken ya yi.

41. An ga na ti o na me xonnon kari, yogo yan telle yogo xanan kari.

Debe yogo tunkanyugon telle ɲa debe yogo murunte ya yi.

A wure ni manne? Yogo sere sire ni yogo sere bure ya yi. An ken ra wa sere yogo tiigana, na a ɲi yogo wa tiini ken ni bataran sere ya yi. An wa a ɲiini an wa toorini debe yogo, xa debe yogo an ni komen ya yi.

42. Fo dunbe ga na i be maama kari, kiyen finna bogunten ŋa, an kanna ya.

A wure ni manne? Watte be ga na lendunjaaxen renmen kari, ken watte baananne ga na a renme tana raga, a jootini ya.

43. Sadaxa ma yaada ti kanŋe, kanŋe xa ma yaada ti toro.

A wure ni manne? Misaale sere be ga suwanŋa i kan danŋa waxati su, suwan ri konto kan ŋa. Hari a yinme ga ma daga suwa a ga na suwan xobo kan danŋa, yaxaru nta xawa tiini barimanda baawo a yinme ga ma daga suwa. Ken ya ni, nan ti an ga ma kanŋen ya ɲa sadaxan ŋa falle, an sadaxa nta ragene, ken ma koni; kanŋen xa nta tiini i ga ma ro toro ya yi falle, i nta roono noqu tana.

44. Lenjan suure nta yigene xafu, ma an ga ti renmen ri faaben ŋa ma a ri saaxen ŋa.

A wure ni manne? Tenkandaana, abada an kiten ga sere ya yokken ŋa, an ra nta ken tonŋun koono. A ga na hari gaare be ko, an sukkene do ken ya yi; a ga na ti gunbon nuxunten ni, an wa tiini a na yeeren ya saarana. Ken ya ni, sere nan maxa ɲa batulan ŋa, an ga na ɲa batulan ŋa an ra ntaxa sere tonŋu koono.

45. Sere nta dabare yigana yaagu kanma.

A wure ni manne? Yaagu nan maxa sere ro fi ya, fi be falle ga nta siri ti an ŋa.

46. An ga na suranlen neene liŋonten wari a ga digan liŋun koono, a do i giri tillisen ya wure.

A wure ni manne? An ga na a wari leminen ga xirisindigaamun koono, a da i mugu xirisun ya yi.

47. Murunten ga na singi nan buusi, buusin lagarini a ya kanma.

A wure ni manne? Sere ga na golli bure yogo dabari, an golli bure ke ga na ɲa moxo wo moxo, a lagarini riini katti an yinme ya yi.

48. Seren ga na ti i wa i faten noqun su toxon koono, a lagarini du kaana ya.

A wure ni manne? Fi su ga na ri an ŋa, an ga na ti an wa gilli do ken batten ŋa, a lagarun ŋa an gilli do fi ya yi an ga riini nimisi a falle.

49. Nexu i taqen ŋa a do bone da a bogu an ŋa, i nta baana.

A wure ni manne? Misaale: An ga na soxo an ga ma fo kita, Alla tiiga; an gan kara yinme xa, an na manne bakka a yi?

50. Furen ga na ti i kaaran wa i watta, a na i giri siinen ya tu.

A wure ni manne? An ga na ɲi toora noxon ŋa, an ga na ɲi tiini toora ke da i tubogu an ŋa, a na a ɲi an wa toora ke ɲeme waxatin tu de.

51. O da xotte jigi wulle ya raqen ŋa, xa o da a ɲi sugo ya raqe; ken ɲa yaagu yi de.

A wure ni manne? Tuwaanan ga na golli jaasante yogo dabari, a n xawa xaranbelin ya golle yi; xa i da a wari ti xaranŋaanan yan da ken golle dabari, ken ɲaana yaagun ya yi.

Fayiyen demu ɲaana ka yogo yi, sere gabe da a sinma ti ka ke mukken yan fayi, xa i daga a ɲi kan renmen yinme ya n fayi. Ken ŋa, ke taali wa konini.

52. Koota su ra nta ɲaana "baaba nuwaari ya".

A wure ni manne? Ka ra nta ɲaana koota su an ga a liŋen yigana, ma koota ga ri xotoyen ga an ŋa. Walla xa hadamarenmen ra nta ɲaana koota su a yonkin sahanten ga ni.

53. Nuxunnen siri yaaxo naxa.

A wure ni manne? Xirisen nan siri leminun naxa, baawo xirisen taaxunten ga ke be walla, leminen siginte nta ken walla. Ken ya ni i ga ti “nuxunnen siri yaaxo naxa.”

54. An ga na kaccen ro jin ŋa, an na a walla a n sefi ya de.

A wure ni manne? Fi ga na ri an ŋa, maxa ti an wa a karabana; an taaxunu ya na an haqilen talata an gan xawa bakka ti kille be yi, ken ga fe an bakka ti kille ya yi nimisiyen ga a falle.

55. An ra ga ji be waqa, an ga na liixi a yi buru, an ga na ti an wa a waqa su, an walle a noxon ŋa ya.

A wure ni manne? Terende ga na ri an ŋa, an ga na juwu moxo wo moxo, an na an moxo gemundi ya de.

56. An ga na an kitten ro kunmen ŋa do fo batten ŋa, gelli an ga ma fo ke kita an na dudoxoto an na an kitten ken kita.

A wure ni manne? An ga na ro fo ya ti an na fo ya muurunu, an ga ma fo kita; an ga da ke be rondi, dudoxoto an na ken ken kita. Misaale: An da fo yogo xobo ti an wa a gaagana na fo muuru a kanma, selli hari an ga ma fo kita a kanma, dudoxoto an naabure ke xooni ken nan katu bakka.

57. An ga da a wari kitte ga dalla kunme ya, a da jemu ya ɲi non ŋa, ken ga fe a ga ma jemu ɲi non ŋa, a na a faratini bakka ya de.

A wure ni manne? Sere ga mali fo ya, a da jemu ya wari ken fi ya, ken ga fe an ga ro fi ya a ga bono an maxa, an ntaxa ken fi fillana.

58. I be ga na i faaba ɲi yitte be kanma, an na dudoxoto gelli an ga ma kati segene yitte ke yi an na an taaxumoxon ken sirondi a wure, dangaano yogonu na ti an segenten ya ni, walla yogonu na ti an sege nan yanqa ya.

A wure ni manni? An ga da an faaba ɲi xaranŋaana yi, an xa na dudoxoto gelli hari an ga ma ɲa xaranŋaana yi an do tuwaanon nan ɲa doome. Walla xa an da a ɲi an faaba ni soxaana xoore ya yi, gelli hari an ga ma fo kita xo an faaba moxo, soron kun na a tu ti an xa ni soxaanan ya yi.

59. “Man na an maxa, man na an maxa tiga”, tigagumu filli ra nta faraaxini.

A wure ni manne? Misikiinu filli ra nta me haajun sirono.

60. Jintewu filli ra nta me mulondini.

A wure ni manne? N ke wa gajanŋa, an ken wa gajanŋa, o ga na gaja, ko na saalafiyen dabarini?

61. Sere nda jongi yoolaanan ŋa, an xa yoolene ya de.

A wure ni manne? Sere be ga sankuyen noxon ŋa, an xa sukke do ken kaman batten ŋa ti a ga ti fo wo fo an xa ti ken; an xa sankunu ya de.

62. Finkinten ga na ti: “O na gullasediyen dabari”, a kitten na xuruxutten ya kanma.

A wure ni manne? Misaale: Sere ga na ti i wa ka tagana, a gollini ya de, ken ga fe a konŋen baane ra nta a sigindini.

63. N ma do an ma, ka liŋonden ya ni, xa teyinfanqen ga na giri, be su ga a yi an na an ma ya mulla kanmun ŋa.

A wure ni manne? An ga da fo xanu sere da moxo wo moxo, an ra nta a xanunu a da na an yinme baga. I ga na an xanan do duna su sigindi, an na an xanan ya wuttu, xa i ga na an xanan do an yinme sigindi, an na an yinme ya wuttu.

64. Yelinŋen do dongon filli ra nta waqa.

A wure ni manne? Sere ra nta ɲaana jaare yi nan yille ɲaana garanke yi. Walla soro filli ga na ɲi sefene an danŋa doome, an ra nta soro ku filli su terinkana doome, baawo hadamarenmen ni haqila baane ya yi.

65. An ga na makkanmuuden ro tungon ŋa nan ti xusu xooron na a sooso, i nda ti i nta me feqinyintun walla, makka ke nta riini xura.

A wure ni manne? Xa su gollen ga ni ke be yi, baane su ga na ti i ke nta a dabarini, fulaana, an ya na a dabarini; ken golle ken nta telle kaane abada.

66. Leminun ga na ti: “O n daga daaru sanga noqun ŋa”, daaru ya n liŋo i ya.

A wure ni manne? An ga da golle dabari fana, a ga liŋo an ŋa baane, an wa a fillana; xa a ga na bono an maxa, an ntaxa a fillana.

67. An danpini finkinten yellun ŋa ta baane ya, fillandi ntaxa kitene.

A wure ni manne? An ga da sere janba fi baane, an da a xaranŋundi wo; fo bure ni sere xaranmoxo ya yi. Sere ga da fo su ɲa a ga bono a maxa, ken ɲaana a da xaranmoxo ya yi.

68. Sere nta xawuye kuunu dugaane kaara yi.

A wure ni manne? Seren ga na ɲi xawuyen kuunu, maxa a ku an dugaanen kaaran ŋa baawo a riini nexu i kuyen ŋa ya na a yaaxen toxo dugaane ke yi.

69. An ga ma nan toxo i soxubanxanmen da, an na a toxo i nellanxanmen da.

A wure ni manne? Sere be gan xoora an ŋa, a wa sirono an danŋa; gelli hari an ga ma a toxo no ti an sere xoore ni, an na a toxo no ti a ga da siroyu ku beenu kun ɲa an danŋa.

70. Lenjan ga na ti i nta sirono nan tungumen ya falle, a saareyen do nan kallen ya n gemu.

A wure ni manne? An ga da a wari hadamarenmen ga yaada loolo yi, a na yaadayen beran ya yi. Misikiinen ga na yaada fo kanma, fo be ga nta a maxa, ken yaadaye telle minna yi?

71. Sere nta du toqo tunguro kanma nan ti an wa ɲiiɲe maxansefene.

A wure ni manne? An do sere ga na kafi, na a kaman janba a maarenmen jon ŋa, ken janbaye telle minna?

72. Goqe ga da fo toxo noxo yi, a ma a ɲi non ŋa ya.

A wure ni manne? Sere ga na ri katta an ŋa, an gan xawa siroye be ɲaana a danŋa, an ga ma katu ken ɲaana a kaman da a wa ɲiini a seye ya nta an danŋa a koota.

73. Si wa do i yinme yi, faabarenmun xa ti a wa suudene.

A wure ni manne? Korin wa seren walla fi gabe yi na a ɲi xa soron wa a walla a liŋun ya ni. Misaale: O ku Sooninko, o n gaba futon ya sorono ɲaxamen ŋa, xa o maxa yere korin yan sikki seren ga maaron sorono ɲaxamen ŋa, hari maaro ga feti misikiinanfo yi. Ken ya ni, sere be ga na maaron soro wuron ŋa, i ga na ti kaati ni fankaman ya ni, a ya n xawa ke taali koono.

74. Soron ga na an taanun bogu an wure, an kittun ga Alla ya maxa kanmun ŋa, an nta xenne.

A wure ni manne? Soron ga na kafi nan ti i wa an bakka raqe yi, a na ɲi Alla yinme yan da an ro raqe yi, an ra nta bakka raqe yi de. Alla ga na sere be wurugi, hari soron su ga na kafi ti i wa a kaman bonondini, i ra nta a bonondini.

75. Ŋuno xase ga da sigi toxo an da, an xa na taaxu toxo a da.

A wure ni manne? Sere be ga sirono an da abada, xanjondifi ga na ro an do ken kaman naxa, a ga na an xanjo fi be yi, an na yaagu toxo a yi. An ga ma fi be toxo soron kuttun da, an na a toxo a ken da.

76. An ma da a soro, an maama da a taxandi, an ken nta kumene.

A wure ni manne? A wa xo saasa debigumen renme, digaame be ra ga nta konini debigumen kan falle, ken digaame ra nta muxini debigumen renmen ŋa. Fin ra ga nta sirono sere be falle, gelli fin joppaadu, maxa a falle koyi ken kaman ŋa.

77. Furen ga na muxi i wanqindan ŋa, a do mexen kutten telle laaxara ya.

A wure ni manne? Sere be ga an fin yinmankaaxun ŋa, maxa an du toxo a da muqe, maxa ti an wa an fin muxundini ken kaman ŋa. Walla xa an ga na ɲi an moxon koono sere da kuudo a nan katu tonŋun do gaaren bakka me yi, maxa digaamen yogo ko an ga a yogo toqo no.

78. An ga na ɲi taxandindaanan yaaxaranjoron ŋa, an ga nta a butten ŋa, a mungunu an ŋa ya.

A wure ni manne? Fi ga na ɲi riini an ŋa, a nan ro an do an xanan ya naxa de. Sere fi ga nta liŋi sere da, a fi ra nta dorono a kaman maxa; abada a na du ya jalagini a kaman da. Hari teraanan ga na ri nan giri tereran ŋa, a na fo sirun fallana i liŋun soron ya yi.

79. Ɲexen ga na bogu Laasana jalan ŋa nan ro Fuseenu jalan ŋa, harisa a ma funun ma firi.

A wure ni manne? An renme yogo wa Faranci, yogo wa Konko, xaalisi yogo ri katti an ŋa nan ti an renmen yan da a xeyi katti an ŋa. A da a ɲi i ti ke be ga Konko yan da a riti, jaaxa a ma giri ken ŋa xa Farancinken yan da a riti. A ɲa moxo wo moxo, xaalisi ke ma i faaba firi.

80. Sere gabe wa an tirindini nan ti xori sugunlenmun ri, a na a ɲi xa hari sugun maanu nda wuyi gunnen ŋa, a n liŋi a da.

A wure ni manne? Xananxonne, abada a na xanansefon ya koono an danŋa a na a ɲi an xonnaaxun wa a sondonmen ŋa. Sere gabe wa tiini an da "xori an wuyi jamu?" an ga na wuyi bonen ŋa ken ya n liŋi a kaman da.

81. Sanba soxo a ma a kita sakkati Haadan fomuura.

A wure ni manne? Sere be wa i naxaanen siitini soxen ŋa siine wo siine, ken ga ma a kita siine be, an ken be bootonlenmen ga an feqen wure an ga ɲaagandini do deben ŋa, an ken ya na a kitana ba? Golliɲanŋaanan ma fo kita noqu be yaala lenburen ya na ken kitta ba?

82. An ga da an sooman xeyi nan yille leeteran roono a kitten ŋa, an sooman tanbon wa Alla yi.

A wure ni manne? An da sere wara fi yinmankaaxun ŋa, an yinme ga yille gilli do ken fi ya, an ma saxu ken sere kellifaadaaxun ŋa ya.

83. Sere ra nta du toqo yitte kanma na yitte kita, xa an ra wa du toqo sere yi na sere kita.

A wure ni manne? An do sere gabe ra wa me tuunu do sere batten ŋa, an do ken kaman ga na hari kuti, an do kun soro nta kutini. Yaaxen wa yaaxon koyini me yi, xa a ra nta i fatana.

84. Lemine ke be ga sin tu, a do sin ga da lemine ke be kari, i su ni leminan baane ke ya yi.

A wure ni manne? An ga fo be tu moxo buru, abada an toqo ken fo ya yi. Misaale: Sisettan xooren nan gaba toqo sin ya yi. Ken ya ni, duna fo wo fo su ga a yi, sere nan maxa fellite fon ŋa ti “n ke wa ke tu burun ŋa.”

85. Ɲiiɲe fanan ya ni ɲiiɲen ŋa, kutte ke su toxon ni fo tana bogu ya yi.

A wure ni manne? Fi su ga a di, a na a joppaadun ya maxa. An ga na fi siren joppa, a ga daga loolo yi, ayiwa an ya na toxo siren wuttu. A wa xo fi buren moxo, sere be ga na fi buren joppa, fo wo fo ga ri ware ken noxon ŋa a wa xo an ya ga da ken sabaabu. Ken ya ni, fi su ga a di, a na i fananŋun ya maxa.

86. Taanun filli ra nta roono doome jin ŋa.

A wure ni manne? Fi ga na ri an ŋa, an na a dangindini ti haqile ya yi.

87. Kagandaarinyille, halaale ya ni xa toxoburu wa do a batten ŋa.

A wure ni manne? An yinme xalle, moxo su ga na liŋo an danŋa, an ra wa a ɲaana a yi, xa soron ra wa an jalagini do an yinme halaalen batten ŋa. Misaale: An ga na an xaalisin wutu nan daga sanga ti a yi, sere ra nta fo wuttu an maxa xa an xooni da fo ɲa an do jalagi gan xawa.

88. Seren ga na ti i faranfaren ni, a ma kiɲe sunqun wutte yi, yillen ga na kare, soron wa an walla.

A wure ni manne? An ga na ti an ra wa fo da, ayiwa an na a ɲaana ya de soron na a wari.

89. Yaaxe nta tiŋene xa a wa likke xote tu.

A wure ni manne? Golle be an yinme ga a tu ti an ra wa a da ma an ra ga nta a da, hari an ga ma ro a yi, an wa ken tu.

90. Teyinfanqe, fuɲuxutinde, neqe nta a yi de.

A wure ni manne? Golle be an ga a kanma, koota su an ga fonne fonne ɲaana, a ga dalla wo dalla ken golle riini tinme ya.

91. An ga na mukken bisimilla xannen ko, an na a wara kille xannen xa koono ya de.

A wure ni manne? Misaale: An ga na bulubonda deŋe an ten ŋa xaaxon ŋa a nan soxo, a na a ɲi a muson wa an maxa de, baawo a giri i kaara ti i ri fo ya muuru.

92. Girijon tin lenme do girijon tin xoore, girijon tin lenme ti girijon tin xoore danŋa: "Mani xa n da an wureedun finandi kundu?" A ti: "N renme, ke be ga da a finandi, n ga na a wari riini, n wa a koyini an ŋa." Gundunyinben ga ro a ti renmen danŋa, a ti ayiwa an moxon sirondi, ke be ga ɲa sabaabu yi na n ke wureedun finandi, a wa katta o yi.

A wure ni manne? A misaalen ni kallen ya yi. An ma do an faaba, i ga na kara, an ga na lasame i daga noqu, kallen ga na ri an ken yinme yi koota be, i ga daga noqu be an wa ken tuunu.

93. Sirowun jaagun ga na ɲi sere be maxa, lellen ga na ri a wanteeri de, ken ga fe kiyen ga na xenu xafun wa an maxa.

A wure ni manne? Hadamarenme, waxati ke be an ga saŋan ŋa soron maxa, du toxo i maxa ken ga fe soro ku beenu ga da an wutu kanmun ŋa, an ga na ti an wa an fin xotondini kun soro kanma su, i yan riini na an fin yanqandi xadi.

94. Fi baane wa du yi, sere su ga a du an wa a mulla an nan ɲa a yi, xa an ga na ɲa a yi an nta a mulla a ga konini an danŋa.

Sere be, gelli Alla ga na an faaba ɲa sere wuruginte yi, an ri an xoto an faaba yi su. A n liŋi an ken da an nan dangi an faaba wurugintaaxu ke yi, xa an ga na dangi a yi an nta a mulla sere ga a koono baawo a wa xo ken ŋa i ga da an faaba naqasintaaxu yogo ya ko.

95.

Buubu Yaamadu Tunkara

Xuusaane, Gidimaxa

© Équipe de traduction soninké

Safandi yinme