Ruuti
tunka Dawuda xooxo
Banisirayilanko taarixu
nan giri
Alla kitaabe
L’histoire
biblique de Ruth, parent du roi David,
en langue
soninké
©Équipe de traduction soninké 2007
Maana be ga Ruuti xibaaren yillanden ŋa
sooninkanxannen ŋa, ken ni ya safandaanan ga da xibaare be saf’i xannen ŋa
(abaraaninxanne), a ya ga ni kitaabin saaxaman ŋa, na ken xibaari baananne
safa sooninkanxannen ŋa sooninkon sefe moxon ŋa, i gaa katt’a faamunu
jewoye yi moxo be. Ken ŋa, yillandaanon da xibaare
ke xara kitaabi yillanto tananu ya yi gilli abaraaninxannen ŋa xo: a
tubabunxanne, a banbaranxanne, a fulanxanne, a julanxanne, a angelenxanne,
kuud’i nan danqanaaxu ti xibaare ke faamuyen ŋa.
Axa ga na sigiri buccinnen (a)
wori renxotte be kanma, ken wure ni t’a fatanpanciyen wa kiteene kaaran
wureedun ŋa.
Yillande ke noxon ŋa, axa wa
safanyinmun walla gorobi gillu filli naxa [ ].
Axa n’a tu t’i nta kitaabi saaxaman noxon ŋa.
O w’a muurunu safandaanon do xaraŋaanon
su maxa, i n’o deema ti ke kitaabe koroosinden ŋa, i be ga na kontoye wori
m’an ga na jiidiye xa wori, an n’o tuyindi t’a yi, baawo Alla baane ya
tinmanten ni.
Sooninkanxannen
yillandaanon sappa
(Equipe de
Traduction Soninké)
B.P. 345, Kayes, Mali
Ruuti ni ke kitaabe yaaxamaxen ya, a xosi toxore :
«Ruuti kitaabe». Ruuti kitaaben ni Banisirayila follaqe ya xiisan ŋa, ken
follaqe ni xoy’a ga buruxe ya, nan yille funtiini xadi. Ke xiisa gaa waxati be
kanma, ken ni kiitikutaanon ga ɲi Banisirayila fankan ŋa waxati be yi
ya, xa, a lagari safeene ya.
Elimeleeki follaqen gaa Betilahemi yi
Yahuuda jamaanen ŋa, a xiisan fananŋun ni yaaxandunben ya, a do
dullen do tuŋaarankaaxu, kafiini kiinen do ren yugun filli kallen ŋa.
A lagarun ɲa ren yugo bangeyen ŋa, ken ga da gallaqen fillanwuɲi.
Yaxaru filli ya ni xiisa ke puruyonkin ŋa : Nayoomi, ken ga ni
Elimeleexi yaqen ŋa, a do Ruuti, ken ga n’a kallu yaxaren ŋa.
Ruuti, Mowaabanka yaxare, a sugandindi toqen ŋa d’i
kallu yaxare Nayoomi batten ŋa, n’a xabiiladunkaaxu. Ruuti kiina nan
baganbagankaaxu Mowaaba jamaanen ŋa, ken wundunbaaren ri ɲa
Banisirayilanke tana futtan yaqen ŋa, ken ga ni Bowaasi, kiinen kallen
falle. Bowaasi do Ruuti ren yugon ni
tunka Daawuda kisima ya. Ruuti xosi ɲa
Banisirayila saaxa wuruginte yi, baaw’a ɲa Daawuda burujun ŋa.
Naxanburen ɲi Mowaabanun do Banisirayilankon kappun ŋa,
Mowaabanun segete alihuudiyaaxun ŋa ya, Alla jaman ma xaw’i kappallenmaaxunu
(ken deliilun faayi Laayidu fillanten ŋa 23.4-5). Ruuti ke kitaabe
teŋeran ni ya : yaxarin sagatanten ga katu kafiini Alla jaman ŋa
moxo be, ken nan xosi yille ɲaana misaale yi ken jama taarixun noxon ŋa
xadi!
Alla kitaaben tuwaanon kiitun da me
sooxi xabiilan tanan yaxaren yaxun ŋa. Xesera, a do Nexemiya kitaabun
kiiten da ken haraamu ya. Kitaabun tananu kiiten d’a maxankuton bonondi, n’a
sababu, riyaanan kappallenmaaxun ra wa Banisirayilanko salandini bakka Alla
killen ŋa. I yogonu xa xoto Alla xanuye be gaa katta duna xaabilanun su yi
ya kanma, kafiini Banisirayilanken tanan dorontaaxun ŋa. Kun
naxangankaaxu, m’i ɲanŋen ŋa kafiini Banisirayilanko yi, ken
jama rawa ɲaana sawoyen seenen ŋa.
1Waxati
be kiitikutaanona ga ɲi fankan ŋa Isirayila, dullen kutundi
jamaanen noxon ŋa. Ken ya ni, Betilaheminke yogo d'i xojidunken d'i ren
yugun filli giri Yahuuda maran ŋa, nan daga taaxu Mowaaba b
jamaanen mara siren ŋa katti waxati ya. 2Yugo
ke toxon ni Elimeleexi, a xojidunken toxon ni Nayoomi, ren yugu baanen toxon ni
Maloni, baanen xa toxon ni Kiliyooni; i ni Efarata soxoodi yogo ya yi, i gaa
Betilahemi deben ŋa, Yahuuda maran ŋa. 3I
taaxen noxon ŋa Mowaaba, Elimeleexi faati, Nayoomi d'i ren yugun filli
toxo.
4Ren yugu ku
filli xojidunkon ni Mowaabanka yaxarun ya yi: yaxarin baanen toxon ni Oripa,
baanen toxon ni Ruuti. I da siino tanmi me ɲa non ŋa.
Ken falle, 5Ren yugu ku filli xa bono, Maloni
do Kiliyooni. Nayoomi ɲa wundunbaare yi, a kaagun yugon d'a renmun su
faati falle.
6Na Nayoomi
toxo Mowaaba, a d'a mugu ti yideyen r'i kaara, ɲaaxamon kite. Ken ya ni, a
d'i moxo sirondi, a d'i kallu yaxarun filli, nan saage katti Yahuuda jamaanen ŋa.
7I gaa killen ŋa katti Yahuuda yi, 8Nayoomi t'i kallu yaxarun danŋa: «Baananbe su
nan yille katt'i faaba kan ŋa. Axa ga siro nke do kallaano ku danŋa
moxo be, Tunka duumanten gan
siroon'axa danŋa ken moxo yi! 9Tunka duumanten na kiine kin'axa
baananbe su yi, na xeeri ɲ'axa danŋ'axa kiinankan noxon ŋa!» Ken
falle, a d'i kallu yaxarun filli sare me yi n'i falle koy'i ya, kallu yaxaru ku
xosi wuruge 10nan t'a danŋa: «Aayi! o d'an
dagana doome ya katt'an xabiilan ŋa.» 11Nayoomi
yille tini: «N ren yaxaru, xa saage katt'axa kaara yi. Axa ra na riini d'in batten ŋa kan moxo? N xaso, n ra ntaxa renmu
saarana keeta, i ra g'axa saagandini. 12Xa
dag'axa banŋen ŋa. Xa saage! N xaso buru yaxu danŋa. Hari n gan
tini: “Jikke w'in danŋa nan yaxi wuro ke yinme, n gaa ren yugu saarana”, 13yaal'axa ra wa terinkeene ma kun ren yugu gan xooro
ba? Yell'axa wa duŋeene nan toxo yaxanbalinu yi ba? Aayi, n
renmu, ken ra nta ɲaana! Tunka
duumanten da nke ya tanpindi, axa sunoye be ga'in ŋa, a nan
kasafu.» c
14Kallu yaxarun filli tallan sonqo. Lagarundin ŋa, Oripa d'i kallu
yaxaren sare me yi nan daga, xa Ruuti ma duŋe booxene bakk'i kallu yaxaren
ŋa. 15Nayoomi ti Ruuti danŋa: «An
gubudon faaga yille katt'i xabiilan d'i munon ŋa. An xa nan saage katt'an
banŋen ŋa xoy'a moxo.» 16Xa Ruuti ti:
«Maxa mal'in ŋa t'in nan booxe bakk'an ŋa, n nan saage katt'in banŋen
ŋa. An gaa dagana noqu be, n dagana non ya yi; an gaa taaxunu noqu be, n
taaxunu non ya yi. An soron wa ɲaan'in soron ŋa, an Alla wa ɲaan'in
Alla yi. 17An ga na kara noqu be, n kalla non
ya yi, n buliini non xa ya yi. Tunka
duumanten gan na bone xanund'in ŋa, selli kallen baane ya ga m'in
d'an fata su!» 18Nayoomi ga d'a wori ti Ruuti
mali toqen ŋa d'i batten ŋa, a d'a wara.
19I daga doome ma Betilahemi. I riyen ɲa kaawafi ya non soron su danŋa.
Yaxarun
ti: «Ee! Nayoomi!» 20Nayoomi t'i danŋa:
«Xa max'in xiri xadi ti “Nayoomi”,d ganta xa d'in xiri ya ti “Mara”,e
baawo Katudanken d'in sondonjoxi buru. 21N
foogumunman yan giri yere nan daga, xa Tunka
duumanten d'in riiti, n kitti duuro. Ken ya ni, xa max'in xiri xadi ti
“Nayoomi,” baawo Katudanken d'i falle koy'in ŋa n'in yanganqata.» 22Kundun ya ni Nayoomi d'i kallu yaxare Ruuti
Mowaabanke ga ri nan giri Mowaaba jamaanen ŋa. I riyen gemu yillifateyen
joppe biren ya yi Betilahemi.
1Sere
yogo ɲi Nayoomi maxa, ken ga n'a kiina Elimeleexi maarenmen ŋa. Banna ya ni yugo ke yi, toxonten ya ni, a toxon ni
Bowaasi. 2Koota
yi, Ruuti Mowaabanke ti Nayoomi danŋa: «An nt'in walla n nan daga yaare do
fataanon batten ŋa? N wa sere kitan'a gaa duŋeene n nan yaar'i ten ŋa.»
Nayoomi t'a danŋa: «Daga ke, n renme.» 3Ruuti xosi
daga yaare fataanon falle te yogo noxon ŋa. Jaaxa te ke ni Bowaasi ya te
yi, Elimeleexi maarenme ke.
4Fi falle, Bowaasi yinme ri nan giri Betilahemi. A ti fataanon danŋa:
«Hari n'axa deema!»f I xa t'a danŋa: «Hari n'an deema!» 5Bowaasi ti fataanon yinmanken da: «Ko ni ke yaxarin
fonnanxaye yi?» 6Fataanon yinmanken ti:
«Mowaabanka yaxaren ya ni, ke be ga ri do Nayoomi batten ŋa nan giri
Mowaaba. 7A da ɲaamariyen
muuru t'i w'a mulla nan yaare do fataanon falle yi. Gelli suxub'a ga ri ma saasa, a n'i tan ya kanma, a da fonne ya tuuma tannu
guppen wure.»
8Ken falle
Bowaasi ti Ruuti danŋa: «N gidanyaxare, yere terinka. Maxa daga yaare te
tana yi; toxo yere. Yaxaru beenu gaa gollin'in danŋa, ɲa do kun
batten ŋa. 9An na koroosindi siri, yaxarun
ga na ɲi ten noqu fatante be berejun xoorono, an na yaare d'i falle yi. N
d'in golliɲanŋaanon xa gongo, n t'i nan max'an tooro. Daqun ga n'an
raga, golliɲaŋaanon ga da laalu beenu faga, an na daga min'i ya.» 10Ruuti xosi tusi Bowaasi jon ŋa n'a tirindi ti:
«Nke ni mukken ya yi, mani saabud'an gaa hinn'in ŋa, nan sir'in danŋa
kundu yi?» 11Bowaasi t'a danŋa: «An ga da
fo be ɲ'an kallu yaxaren danŋa gell'an kiina ga bono, i d'a su
laxam'in danŋa. N w'a tu t'an gir'an ma d'an faaba yi, d'an saare jamaanen
ŋa nan ri taaxu do soro yi, an ga ma ɲi soro beenu tu nan xaso. 12Tunka duumanten n'an tuga ken ŋa. Isirayila Tunka duumanten, Alla na tugaadi
tinmante kin'an ŋa, baaw'an ri du xaliif'a ya yi.» 13Ruuti t'a danŋa: «An sir'in danŋa de, n
kaman yugo! An d'in kiilen taaxundi, na digan sirun k'in danŋa, n'a ɲi
xa hari yaxaru beenu gaa gollin'an danŋa, i ya nan fasu nke yi.»
14Yigebiren ga kiɲe, Bowaasi ti Ruuti danŋa: «Tink'o nan yige
doome; buuru dunŋe wut'an n'a ro maxafonjin ŋa.» Ruuti taaxu
fataanon kaaran ŋa. Bowaasi da jogodo barabaranto yogonu kin'a yi. Ruuti d'a yiga nan fogu m'a gaa kutten toqo. 15Ken falle, Ruuti giri nan daga yaare. Bowaasi d'i
golliɲanŋaanon ɲaamari nan t'i danŋa: «Axa n'a war'a nan
yaare berejun do me naxa, sere xa nan maxa diganxan bure k'a danŋa. 16Axa na jogodo dantanto yinme yerendi do du batten ŋa,
kuud'a n'i sagara. Axa nan maxa dox'a yi xa.»g
17Ruuti yaare Bowaasi ten noxon ŋa kuŋa ma lelle. Ken falle, a d'i
jogodo yaaranton katu, i gemu muudu tanmu ya. 18A
do muudu ku tanmu daga kaanun ŋa, n'i koy'i kallu yaxaren ŋa. A d'i
yigandi kutte ke xa daga n'a kin'i kallu yaxaren ŋa. 19Nayoomi t'a danŋa: «An da ke su yaara minna yi
lenki? An
golli minna yi? Sere be ga sir'an danŋa, hari na xeeri ɲ'a kaman danŋa!»
Ruuti da xibaare ke su laxam'i kallu yaxaren danŋa kuŋa, nan t'a danŋ'i
golli yugo yogo ya ten ŋa, a toxon ga ni Bowaasi. 20Nayoomi ti Ruuti danŋa: «Tunka duumanten be gaa hinneene furun do
ŋalinton ŋa, yell'a gan na xeeri ɲaana ke yugo danŋa!»
Nayoomi yille tin'a danŋa xadi: «Bowaasi n'o maaren tinke ya yi, o likken
gaa ku beenu kanma,h i du baananbe ya ni.» 21Ruuti
yille tini: «A d'a k'in danŋa yinme t'in nan toxo yaareene d'i golliɲanŋaanon
falle yi m'i ga n duguta sanjaanen su yi.» 22Nayoomi
t'a danŋa: «Ken sir'in renme, yaxaru beenu gaa gollini Bowaasi danŋa,
an ga na toxo d'i batten ŋa, ken siren ni ke. An gan daga sere tana ten ŋa,
i ra ɲ'an roxoono.» 23Ken ya ni, Ruuti
yaare do Bowaasi yaxarin golliɲanŋaanon batten ŋa ma sanjaanun
gaa dugutana. Ruuti toxo d'i kallu yaxaren batten ŋa.
1Bito
dangi falle, Nayoomi ti Ruuti danŋa: «N renme, n w'a mulla, an na kiina
sire kita, an gaa xeeri kitta moxo be. 2Xoy'an
ga'a tu moxo be, ke Bowaasi be ga duŋ'an nan golli d'i yaxarin golliɲanŋaanon
batten ŋa, o maarenmen ya ni. Ayiwa, a w'i yillen woyini duganbaran ŋa
wuro ke. 3Ken kuŋa, wanqi, an na du daari,
na timi liŋen ro du yi, n'an yiran sirun rondi. Ken falle, an na dag'a
duganbaran ŋa, xa maxa du koyi Bowaasi ya saad'a gaa dugutana yigayen ŋa
de. 4A ga na ɲi saqa, an na koroosindi n'a
saxuran tu. Ken falle, an na daga katt'a yi, n'a xufan bog'a taanun ŋa
fonne, nan sax'a taanun ŋa.i Ken ŋa, an ga n xawa na moxo be
deberi, a yinme wa ken koyin'an ŋa.» 5Ruuti
t'a danŋa: «An ga da fo wo fo su k'in danŋa, n w'a ɲaana.»
6Ruuti daga
Bowaasi duganbaran ŋa, kallu yaxaren ga d'a wara kille moxo be yi, a bogu
ti ken moxo yi. 7Bowaasi yige siri ken ŋa.
Ken ɲa sababu yi n'a faten bogu me yi, ken falle, a daga sax'i yillifuncen
kaaran ŋa. A ga xenqe, Ruuti mullin tink'a yi na xufan bog'a taanun ŋa,
nan sax'a taanun ŋa. 8Katti kaananan ŋa,
Bowaasi ga seede du yi, a gerebesi nan taaxu, a xosi yaxaren ya wori saq'i
taanun ŋa. 9A ti: «Ko n'an ŋa?» Ruuti
ti: «Nke Ruuti battaransere ya ni, n ri ya m'an w'in likken wuttu, baaw'an seri
tinke ya n'in ŋa.» 10Bowaasi t'a danŋa:
«Yelli Tunka duumanten gan na
xeeri ɲaan'an danŋa, Ruuti! An d'an hooraaxun ya koyi kundu katt'an
kallu yaxaren soron ŋa, an dan ke golle ya nan xoora diinant'an golle
fanan ŋa. Baaw'an ma sukke do maxanbaanun batten ŋa, bannanu ma misikiino
ga n'i ya. 11Ken kuŋa, maxa jooti! Fo wo
fo ga n liŋ'an danŋa, n wa ken ɲaana, baawo deben soron su w'a
tu t'an ni yaxarin dawulante ya yi. 12Tonŋun
ya ni, n nan xaw'an tiŋana ti maarenmaaxu sababu yi, xa yugo yogo wa no, a
ken d'an kallu yaxaren nan tinka diinanta nke yi. 13Wuyi
yere; xunbane suxuba, o n'a fi tu, selli yugo ke ga'a mulla nan sig'i sigan ŋa
an danŋa. Sell'a ga'a mulla nan sig'i sigan ŋa,
a n'an saagandi. A ga nta sikk'i sigan ŋa xa, n da laayidun kin'an ŋa
Tunka duumanten ŋalintaaxun ŋa
ti n wa sikk'in sigan ŋa an danŋa. Saado ken ŋa, saxu yere ma
suxuba.»
14Ruuti wuyi saqa Bowaasi taanun ŋa, x'a furute gilli saado xurayen gaa
bakka soron nan max'i tu. Baawo Bowaasi ma ɲ'a mulla, a nan tuyi ti Ruuti
ri ken noqu yi. 15Bowaasi ti Ruuti danŋa: «Lanxanne
be ga'an ŋa, a bagand'an nan tigit'a yi siri.» Ruuti d'i lanxannen tigiti,
Bowaasi da yillin muudu karagi r'a lanxannen ŋa n'a deema tiŋeene.
16-17Ken falle, Ruuti saage katt'i kallu yaxaren ŋa, kaanun ŋa. Kallu
yaxaren t'a danŋa: «N renme, fiinun ɲaŋi kan moxo?» Ruuti ti:
«A ti in kitti duuro nta yilleene katt'an ŋa, a da ke yille su kin'in ŋa.»
Ken falle, Bowaasi ga da fo wo fo su ɲ'a danŋa, a d'a su laxam'i
kallu yaxaren danŋa. 18Nayoomi ti: «N
renme, taax'an nan terinke, na xibaare ke lagarun dugu. Bowaasi nta taaxun'a ga
m'a yaaxen bagandi ya falle lenki yinme!»
1Bowaasi daga taaxu deben
bulunraxaxoorenj ŋa, non gaa deben roraqen kaaran ŋa.
Elimeleexi maaren tinke be Bowaasi ga d'a fin ko Ruuti danŋa, a dangi ti
non ŋa. 2Bowaasi ti: «N gida, bogu t'in ŋa.»
Yugo ke ri taaxu kuŋa. Ken falle Bowaasi d'a muuru deben yinmanko tanmi
maxa, t'i nan taaxu kafiin'i ya. I ga taaxu, 3a
ti Elimeleexi maaren tinke ke danŋa: «An w'a tu ti Nayoomi yille riini nan
giri Mowaaba jamaanen ŋa. Ken ya ni, a w'a mulla n'o maarenme Elimeleexi
soxanten xaliifa sere yi. 4N d'a xanu n'an
tuyindi t'a yi, do n'a muur'an maxa, an nan duŋe soxante ke yi deben
yinmankon do soro beenu su gaa yere yi jon ŋa. Sell'an gaa xaliifa ke
mulla, a raga, ma ken ga fe, an n'in tuyindi t'a yi, baawo nke ya n xawa siga
ke wutt'anke dangi falle.» Yugon ti: «N wa duŋeene soxante ke yi.» 5Xa Bowaasi yille tini: «Sell'an gaa duŋeene
Nayoomi soxanten ŋa su, an duŋeene Ruuti Mowaabanke xa ya danŋ'an
ga'a saagandini de, kuud'a na ren yugo kita gill'an ŋa, ren yugo be gaa ɲaan'a
kiina furen xayimaxantan renmen ŋa. Ken saabuda kiina furen naaburen na ɲa
ken ren yugo xalle yi, x'an ken kiina fillandi xalle nta ɲaana soxante ke
yi de.» 6Yugon ti: «Kundun ya ga ni, nke yanp'a
yi, baawo ken w'in yinme xayimaxantan renmun taqen naqasini. Anken nan sigi
siga ke yi, baawo nke ra nta sikki siga ke yi.»
7Gannin ŋa
Banisirayilankon laadan ɲi ya, an ga na ɲi yanpan'an xallen ŋa
n'a kini sere tana yi, an n'an teppun ya bagandini n'a kini baanen ŋa
seedaaxu yi.k 8Ken ya ni, bire be
yugon ga d'a ko Bowaasi danŋa t'a yinme nan sigi siga ke yi, a d'i teppun
bagandi n'a kini Bowaasi ya.l 9Ken
falle, Bowaasi d'a ko soro xooron do soro beenu su ga ɲi non ŋa danŋa
ti: «Axa w'a seeda lenki ti fo wo fo ga ɲi Elimeleexi d'a ren yugun xalle
yi, Kiliyooni do Maloni, i gaa Nayoomi maxa, i ɲaŋ'in xalle yi. 10Xadi, n wa Ruuti Mowaabanke saagandini, ken ga ni
Maloni, hari n'a neema, a yaqen ŋa. Ken ŋa, soxanten wa toqo
bonnaanan soron xallaaxun ŋa, kuud'a toxon nan duum'a kaadunkon naxa, d'a
deben xibaarun noxon ŋa, t'a bonconŋun ŋa. Axa ni ken xa seedan ŋa
lenki.» 11Soro xooron do ku beenu su ga ɲi
non ŋa, i su ti: «Yabo, o w'a seeda. Yaxare be gaa roon'an kan ŋa,
yelli Tunka duumanten gan n'a
deemana, n'a do Raxeli do Leya baanondi, kun ga ni Yaaxuba xojidunkon filli ya,
i ga da Isirayila kan sigindi! N'an naaburen jiidi Efarata xabiilan noxon ŋa,
n'an toxon wurugi Betilahemi su yi! 12Yelli Tunka duumanten gan n'an koren jiidini
xoyi Peresi koren moxo, a ya ga ni Yahuuda do Tamara ren yugon ŋa, ti ke
fonnanxaye yi!»
13Ken ya ni, Bowaasi da Ruuti yaxi. Tunka duumanten da Ruuti worijaxa, a da noxon wutu
na ren yugo saara. 14Betilahemi yaxarun ti
Nayoomi danŋa: «Tiigayen wa Tunka
duumanten danŋa! A da tuumandaana kin'an ŋa lenki. N'an
kisimaren toxon wurugi, Isirayila! An kallu yaxaren nan fas'an danŋa ren
yugu ɲeri ya, baaw'a d'an xanu, a da ke kisimare xa kin'an ŋa, 15a gaa riini senbe kin'an ŋa an xirisaaxun ŋa,
n'an sorogo.» 16Nayoomi da lemine ke wutu kuŋa,
n'a xoorondi.m 17Taaxallen yaxarun
ti: «Nayoomi da kisimare kita.» I da lemine ke xiri «Obedi.» Obedi yan da
Yiseyi saara, Yiseyi xa da Dawuda saara.
18Dawuda
burujunun toxonun faayi n'a wutu Peresi ya: Peresi da Heccerooni saara, 19Heccerooni xa da Araama saara, Araama yan da
Aminadaabu saara, 20Aminadaabu xa da Naxasooni
yan saara, Naxasooni da Salama saara, 21Salama
xa da Bowaasi saara, Bowaasi da Obedi saara, 22Obedi
da Yiseyi saara, Yiseyi xa da Dawuda saara.
a1.1a: Isirayila yinmanko, i gaa xilli ti
kiitikutaano, i waxatin gemu 330 siine ya yi saado Isirayila tunkanyugu fanan
gaa taaxunu (Joppaye 19:37).
b1.1b: Ɲiiɲe sire ya ni soxofon
gaa siroon'a yi, a gaa fan furen kinbakkan ŋa. Non taaxaanon do
Banisirayilankon ya ni maarenmu yi.
c1.13: Konimoxo tana: Tunka
duumanten da..kasafu «Tunka
duumanten bar'in
ke ya yi, n lagarun tooran nan xot'axa danŋa.»
d1.20: Nayoomi wure ni «ke be ga da Alla
tiiga»
e1.20b: Mara
wure ni «sondonjoxinte»
f2.4: «Hari
n'axa deema!» ni kuuɲinden ya yi.
g2.16: Sariya
ma ɲi sere maxa nan yaare noqu, ma noqu be fataanon ga dugut'i gollen
ŋa, non berejun ga xoore.
h2.20: Boxaasi
n'i saagandindaana yogo ya yi.
i3.4: Ruuti
dan ke moxo wure ni ya na du xaliifa Boxaasi ya.
j4.1:
Bulunxoore ga ni noqu be, deben xibaarun yaaxen bakka non ya yi.
k4.7: Ken w'a koyini t'axa tafundi.
l4.8: «N'a kini Boxaasi ya», ke diganta na
Gerekinxannen kitaaben baane ya yi, x'a nta Abaraaninxannen kitaabe su yi.
m4.16: Digaame ti digaame: «Nayoomi da
leminen wutu n'a taaxund'i taanun kanma» (Joppaye 30:3-8; 48:5,12; 50:23).