Roraqe

Tawureeta ni Banisirayilanko dunarakutiyen gondoman ya, a d’i batiye. Alla jaman dangon ya ni: A wa jama ke hadarimoxon d’a hadari manna Alla maxa yi bangandini a do jama ke ɲanmoxo duna jamon kuttun naxa Annabi Muusa yan da Alla sariyan kita.

Tawureeta ni kitaabu karagi ya: Joppaye, Bakke, Sariya, Jaatu, a do Laayidu fillante. Tonŋu, sariyan kitaabun ya ni, xa xiisan xa geben w’a yi diina sariyan ŋa. Ken kuŋa, ke kitaabe bogu Tawureetan ya yi: Bakke sooro yogonu, a do Sariya do Jaatu, a do Laayidu fillante.

Bakken kitaaben nafan xooren ya ni Yaaxuba koren liimaanankaaun danŋa, ken ga ni «Isirayila». Alla da du tuyind’i jaman danŋa t’i toxon ŋa ke kitaabe ya noxo: ken ga ni Tunka duumante. Soora fana katti tanmu do segundin ŋa, Banisirayilanko gaa hooraaxunu moxo be yi bakka Firawunan do Misiranko maxa, a wa ken moxon koono. Soora tanmu do kobundi katti tanpille do naxatandin ni kitaabe ke butten ya, A na Alla gaa laayidun roon’i d’i jaman naxan ŋa moxo be yi ya koono. Ken ni Alla duran tinkallenmaaxu ya y’i d’i jama b’i gaa kandana kuudo n’a hooro. Soora kuttu ku, tanpillen do karago katti tannaxate, kun ni jama ke ga n xawa Alla batta moxo be ya koono.

Bakken kille tana na gunjuran terenden ya moxon koono, Alla ga da jama xaranballen geesu n’i tanga moxo be yi. Allanbatika yiranman na Alla hadariyen ya koyini kafiini Isirayila yi. Allanbatika yiranman deberinden d’a maxankuton da sigira xoore wutu Bakken kitaaben ŋa.

Sariyan kitaaben ni xo dangonun do sariyanun kafumanton ya ga ni, Alla ga d’i kini Muusa yi, kuud’a n’i kini Banisirayilanko yi. Kitaabe ke noqu gabe teŋeene sadaxinden do sadaxanun ya yi. Sariyanu tananu wa jaman danman jikkunun kanma, Banisirayilanko du-baananbe su, a do kofon yinme bogukillu, m’o ga da sonoyen do sobiyen xa sariyan ɲi kitaabe ke yi. Alla sennen ya ni, o ma xaw’a battaran ragana.

Sariyan do xiisanun wa Jaatun kitaaben ŋa. Kun xiisanu yinmen ni gunjuran terenden ya yi. Jaman toxonun wutunden do Allanbatika yiranman raxawuɲinden do pesexansallen dangi falle, kun gaa soora fana katti kabundin ŋa, jaman giri Tuurisiinagiden ŋa katti ɲiiɲe be laayidun ga wuti. Gelli jaman nan giri Tuurisiinagiden ŋa, tekkun do murutiyun joppe. Jaatun kitaaben d’a koyi nan ti gunjuran ɲaŋi dingira yi, Alla ga da jama ke xence. Banisirayilanko sinme do yilleyen ŋa katti Misira, kisiyen do tangeyen ga ɲi d’i ya non ŋa. I d’i yinmankon jalagi, kun ga ni Muusa do Haaruna yi. I kan’i legerun ŋa. I da tiyinfin xaasa, i ga dem’a yi moxo be Misira yi (soora 11ndi faayi) nan bara roono Kanaana yi (soora 14ndi faayi). Alla ga da ŋaniye be tefu jaman danŋa, i d’a nakkari. Ken tooxen saabu da, I da tannaxate siine ya ɲa gunjuran ŋa. Fo wo fo su ga bogu Misira yi kara ken noqu ya yi, a ga ma ɲa Yuusawu do Xaalebu baane falle. Hari ke lenki, duna xibaarun na ken moxo ya yi, Banisirayilanko ga ɲa moxo be yi gunjuran ŋa, xo nan nimisi fi danginten ŋa, nan jooti fi riyinten ŋa. Ken yinme ya saabu da ni ku beenu gaa Jaatun kitaaben xarana, a gaa fillalliŋoon’i gabe danŋa.

Laayidu fillanten kitaaben, (soora 31ndi katti 34ndi) sefene annabi Muusa faatiyen ya kanma, ken do Yuusawu gaa fiinun yinmankaaxunu, xesiidanu, a do Muusa duwanŋu.

Alla gan na ku safandi sennu xaranŋen ŋelindi, i gan ɲaana nooro yi o su kandanden xanne maxa.

Bakke

[Banisirayilanko komaaxu, Misira]

1

1Yaaxuba, a ya ga ni Isirayila^a, a d'i renmu beenu ga daga doome Misira, i toxonun faayi: 2Rubeeni, Simoonu, Leewi, do Yahuuda, 3Yisakaari, Sebuluunu do Beniyaamina, 4Daani do Nafutaali, Gaadi do Aseeri. Baananbe su d'i koren ya ni. 5Ken kuŋa Yaaxuba d'i koren su, i tanɲere sere^b yan ɲi. Xa Yaaxuba renme tana ɲ'i kaane yi Misira, ken ga ni Yuusufu. 6Yuusufu ri bono ken falle, kafiin'a waaxinu ku beenu ga r'a sagata Misira. I sappa su xa ma ɲi bireene ken koota yi.^c 7Banisirayilanko jiidi Misira, na renmen gaben kita, i jaman kasafo, i da ɲiiɲen faga.

8Ken falle, tunka kurunba ri taaxu Misira yinmen ŋa, ken ma ɲi Yuusufu tu. 9Ken t'i jaman danŋa: «Axa d'a wori, Banisirayilanko xabiilan gabo nan dangi haqen ŋa, i jaman xa kasaf'o danŋa. 10Ken kuŋa, o na feeron kut'i xanne maxa, ken ga fe, i wa tallan gaboono. Ken ŋa, fitina nda giri, i ra wa kapp'o xonnon ŋa n'o bonondi, i na dag'i kaara.» 11Misiranko da yinmanko yogo sugandi, kuudo na yaaxandunben saxu Banisirayilanko kanma, ti senbengollun ŋa. Ken yan ɲa Pitoomu deben do Rameseesi deben taganden ŋa, kun ga ni Firawunan^d naxafamareranun ŋa. 12Ken yaaxandunbe wa Banisirayilanko kanma, xa, i wa tallan jiidini^e, i wa tallan sanqini jamaanen noxon ŋa. Ken ya saabuda Misiranko ga d'i tallan xoni nan kan'i ya. 13I xonnoxotaaxu ti Banisirayilanko yi, n'i raga xo komo. 14I d'i yonkinun liixi ti golli xoto-xoton ŋa: i d'i wara doorintuufakatiyen do teesoxen ya yi. Sefe defonde da, Misiranko sondonburaaxu t'i ya, n'i wara golli xoten danben su yi.

[Banisirayilanko ren yugun kalle]

15Yaxarinsaarandaano filli wa Abaraaninun ^f maxa, baanen toxon ni Sifaara, baanen toxon ni Puwa. Misira tunkanyugon t'i danŋa: 16«Axa ga na ɲi Abaraani yaxare be deemana saareene, axa n'a koroosi: sell'a renmen ga ni yugon ya, xa d'a kari, selli renme ke ga ɲa yaxaren xa ya, xa da ken toxo bireene.» 17Xa, saarandaano ku na allankannaanon ya yi, ken kuŋa, i da ren yugun toxo bireene, i maxa tunkanyugon ɲaamariyen batu. 18Ayiwa, tunkanyugon da yaxarinsaarandaano ku xiri nan t'i da: «Axa ke moxo xa ni manne? Axa ga da ren yugun toxo bireene!» 19Yaxarun ti tunkan da: «Abaraani yaxaren do Misiranka yaxaren nta baana. Senben ya ni Abaraani yaxarun ŋa, ken ya n'i nda taaxu jalan ŋa, saad'o gaa riini ken w'a ɲiin'i saare ti du yi.»

20Alla da yaxarinsaarandaano ku neema, Abaraaninun ri tallan gabo. 21Yaxarinsaarandaanon allankannen ya saabuda ni, Alla ga d'i jiidi.

22Ken falle Misira tunkanyugon lagari tin'i jaman danŋa: «Ren yugo su nda saare Abaraaninun ŋa, xa d'a wutu, axa n'a sedi Niili fanŋen ŋa! Xa, axa na ren yaxarun wara bireene.»

[Muusa bangeyen xibaaren d'a leminaaxu]

2

1Ken d'a ɲi Leewi follaqen ŋa, i da renmu filli kini me yi yexun ŋa.^g 2Yaxare ke da noxon wutu, nan saare ti ren yugo yi, a renmen siren ni. Ayiwa, a xosi renme ke muxundi, xasu sikk'a ga'a maxa. 3Xa, a ma katu dallan'a maxa. A da sokkinkande yogo wutu, n'a sappi ti godoro, a do male, na lemine ke r'a noxon ŋa, nan dag'a d'a taaxundi digan ŋa fanŋen noxo. 4Lendunbe ke gida yaxaren daga soncolondi, kuud'i na ke be gaa ɲaana xoxone ke yi tu.

5Wucce falle, Firawunan ren yaxaren d'i batulanun yanqa fanŋen ŋa, a gaa telle wanqi. Ken noxon ŋa, a do yaxaru beenu gaa d'a batten ŋa toxo yiileene do fanlaqen ŋa, a xosi kanden wori taaxunu sokkindigan ŋa, a d'i komo yaxaren xayi, t'a nan daga kanden riiti. 6A ga da kanden raqen wuɲi, a da lendunben wori saq'a noxo, a gaa wuunu. A xosi hinne lemine ke yi, nan xosi ti: «Abaraaninrenmen ya faayi ke!» 7Lemine ke gida yaxaren gaa non ŋa, a xosi ti Firawunan ren yaxare ke da: «An w'a mulla n na Abaraani yaxare muur'an danŋa ba, a gaa lemine ke sugundini n'a sorog'an danŋa?» 8A t'a danŋa: «Daga fo muuru!» Xusunne ke daga lendunbe ke ma yinme ya xiri, d'a nan ri katti Firawunan ren yaxaren ŋa. 9Firawunan ren yaxaren ti yaxaren da: «Ke renme rag'an n'a sugundi n'a sorog'in danŋa, n n'an tuga.» Yaxaren da renmen wutu, n'i xattin sugund'a yi. 10Leminen ga xooro, yaxaren d'a deni Firawunan ren yaxaren noqu. A d'a ɲa du da renme yi. A ti: «Ke renme, n w'a toxorana Muusa, baawo n d'a jaaba bakka jin ya yi.^h»

[Muusa wuruye katti Mediyana jamaanen ŋa]

11Muusa ga kiɲe maxanbaanaaxun ŋa, koota yi, a giri nan dag'i maarenmun ɲi golli xoto kanma, Misiranko ga d'a war'i kanma yi ti senben ŋa. A xos'a ɲi xadi, Misiranke yogo gaa Abaraani yogo katta. 12Muusa d'i kaaron faayi, a ma sere wori, a xosi Misiranke ke katu n'a kari, a d'a bulu seyinŋen ŋa. 13A bita fillandi, Muusa daga bog'i soron ŋa xadi, a da Abaraaninu filli ɲi gajanŋa. A ti baqalla ke danŋa: «Manne n'an ga'an waaxin katta?» 14Ken xa da du toxo: «Kon d'an ɲa marandaana yi t'an n'o kiiti? Xor'an nt'a mulla n'in kari ya, x'an ga da Misiranken kari moxo be?» Muusa t'i du danŋa: «Yaboo! Soron d'in golliɲaŋunten tu.» A xosi kanu. 15Jaaxa Firawunan xa da golle ke mugu, a wa Muusa muurun'i n'a kari. Muusa wuru ke ya yi, nan daga Mediyana jamaanen ŋa, nan taaxu geden kaaran ŋa.

16Ren xusu ɲeri ɲi sadaxakiɲandaana yogo maxa Mediyana yi, a toxon ni Suwayibu ⁱ. I ri jin xesu, i gaa minindiwaarun fakka, n'a kin'i faaba tanmison ŋa. 17Nagaanaanon ga ri, i xosi xusu ku xata. Muusa giri ken ya yi n'i faasa, n'i tanmison minindi. 18I ga saage katti kaanun ŋa, faaben t'i danŋa: «Ee! A ɲa kan moxo xa? Axa ri fane lenki de!» 19I ti faaben da: «Misiranke yogo yan faasand'o danŋa, o do nagaanaanon naxa, a da hari jin xes'o danŋa, n'o tanmison minindi.» 20Suwayibu t'i ren yaxarun da: « Ken yugo na minna? Axakun do ken ma ri? Xa dag'a xiri, xa d'a nan ri, o n yige!»

21Muusa xosi toxo do Suwayibu batte, ma Suwayibu ga'i ren yaxare Cifoora kinn'a yi yaqe. 22Cifoora jiid'a danŋa ti ren yugo, Muusa ti kuŋa: «N w'a toxorana Gerecoomu, [ken ga ni «ke mukke ke»,] baaw'in ɲa tuŋaaranke wandi jamaanen ŋa.»

[Muusa gangunde Alla maxa]

23Wuccu laate dangi falle, tunkanyugo be ga ɲi Misira, a kara. Banisirayilanko laxaraxaasa katti Alla yi, i ga'a gangunu, komaaxu ke toora be ga'i kanma. I gangunden kiɲe Alla yi.^j 24A d'i hanmirafin mugu, a d'i do Ibirahiima do Isiyaaxa do Yaaxuba naxan laayidun kurunbaaxu. 25A da Banisirayilanko faayi, n'i alihaalan tu.

[Muusa gangunde]

3

1Koota yi, Muusa ga ɲ'i kallu yugo Suwayibu, ken ga ni Mediyana sadaxakiɲandaanan ŋa tanmison goyimene, a do tanmison da gunjuran kutu, nan kiɲe Tuurisiinagiden^k ŋa, Alla gide. 2Non ŋa, Tunka duumanten maliikan da du bangand'a danŋa xo kuma, badagen naxaane. Muusa yaaxen wa badagi kuminten ŋa, xa, badagen nta biyini. 3Muusa ti du da: «N dugu n nan tiirinbe na ke kaawafi duuxura. Badagen ma biyi. Ke xa ni manne yi kuŋa?» 4Tunka duumanten ga d'a wori Muusa ga tiirinbe katti badagen naxaanen ŋa, Alla d'a gangu: «Muusa wo! Eh Muusa!» Muusa ti: «Naamu.» 5Tunka duumanten daali Muusa da: «Maxa tinko badagen ŋa, an teppunun bagandi, baawo yere ni dingira sennen ya. 6Nke n'an faaba Alla ya, Ibirahiima Alla, Isiyaaxa Alla do Yaaxuba Alla.» Muusa xosi kanu, a d'i yaaxon muxundi.

7Tunka duumanten jokki do daaliyen ŋa: «N d'in soron wori, i gaa toora be yi Misira, n d'i laxaraxaasa xannen mugu Misira golliɲanyinmankon gumon wure. Tonŋu, n w'i ken tanpiye tu. 8N yanqa ya keeta, n n'i dugutandi Misiranko yi. N w'i denne jaman xoore yi, a siren ga ni, xattin do tamarileeman warallaqen^l gaa no, Kanaana jamaane, Heetinu, Amorinu, Ferisinu, Hiiwinu, a do Yebuusinun taaxunton gaa non ŋa. 9Baawo, Banisirayilanko sonqoxannen kiɲ'in ŋa, n d'a wori xadi, Misiranko ga da toora be sax'i kanma. 10Keeta ken, n w'an xayini Firawunan ŋa. An nan dag'in soro, Banisirayilanko bagandi Misira ɲiiɲen ŋa.»

[Alla toxon tuyinde Muusa yi]

11Muusa jaabi Alla da: «Nke? Xor'inke ra wa telle Firawunan sagata, t'in do Banisirayilanko wa bakk'a jamaanen ŋa?» 12Alla daali Muusa da: «N wa ɲaana d'an batte. N yan d'an xayi mene. Deliilun faayi: an ga na Banisirayilanko bagandi Misira yi bire be, axa wa Alla batta ke gide kanma.»

13Muusa jaabi Alla da: «Ayiwa! Sell'in ga na daga Banisirayilanko sagata, nan t'i da: “Axa ganninkon Alla yan d'in xay'axa yi,” i n'in tirindin'an toxon ŋa ya de ... n tini manne?» 14Alla daali Muusa da: «N ga ni ke be, n ni ken ya. An gaa fo be koono Banisirayilanko da ni ya: “N NI KE BE YAN d'in xayi katt'axa yi.” 15An nan t'i danŋa xadi: “Ke be ga d'in xayi katt'axa yi toxon ni Tunka duumanten^m; axa ganninkon Alla ya ni, Ibirahiima Alla, Isiyaaxa Alla, do Yaaxuba Alla.” N toxon ya ni k'abada. Toxon ya ni ke, axa ra ga'in xilli t'a yi keeta.

16«Saasa ke, daga! An na Banisirayila xirisun kafume yi, nan t'i da: “Tunka duumanten, axa ganninkon Alla, Ibirahiima Alla, Isiyaaxa Alla, do Yaaxuba Alla da du koy'in ŋa. A daali: 'N ri ya n ga laf'in n'axa deema, Misiranko ga da tooran sax'axa kanma. 17Ayiwa, n w'axa bagandini bakka jamaane ke yi, ke toora xaxacce noxon ŋa, n n'axa kanda katti Kanaana jamaane, Heetinu, Amorinu, Ferisinu, Hiiwinu, a do Yebuusinun taaxunton gaa non ŋa. Ken jamaane ni xattin do tamarileeman warallaqen jamaanen ya.' ” 18Banisirayilanko w'an terinkana. Ken falle, axa na daga Misira tunkanyugon sagata, an do Banisirayila xirisu, axa na t'a danŋa: “ Tunka duumante,

L’histoire du prophète Moïse

en langue soninké-ouest

©Équipe de traduction soninké 2007

Ramuuriye