Injiili_nan_giri

Injiili

nan giri Luka

[Luka d'i kitaaben safanden maanan ko Tewofiili danŋa]

1

1N xana liŋe Tewofiili, fi xooro beenu ga ɲaŋ'o maxa yere, sere gabe d'a faayi nan safand'i kanma, 2xoyi soron ga d'i laxam'o danŋa moxo be. Kun soro beenu ga d'i laxami, fiinu ku ɲaŋ'i ya taanun kanma gell'i joŋaarun ŋa. I yille ɲaana Alla digaamen gangundaanon xa yi. 3Ken ya ni, n xa da fiinu ku lewusin muuru moxo siri gell'i joppaadun ŋa. N d'a wori t'in nan xawa safandini katt'an ŋa i kanma, x'i ga ri moxo be, 4kuud'an ga da fiinu beenu xara, an nan katu saq'i sahaabantaaxun ŋa.

[Yahaya Wanqindaana bangeyen fin konŋe]

5 Heerodi ga ɲi toorini Yahuuda waxati be yi, sadaxakiɲandaana yogo ɲi no, a toxon ni Jakkariyaawu, a gaa Abiya^a sadaxakiɲandi sappan ŋa. A xojidunken toxon ni Elisabeti, a xa giri Haaruna follaqen ya yi. 6Jakkariyaawu do Elisabeti su ni Alla sere toloŋonto ya yi, i wa Kamane Alla ɲaamarindun batta xoy'a ga n xawa moxo be. 7Xa, i ma ɲi ga da renme kita baawo Elisabeti ɲi borogen ya yi, i soro filli su xa xaso.

8-10Sadaxakiɲandaanon laadan ya ni na sokkun xoso na sere sugandi, sere be gaa goyen tiidindini allanbatika xooren noqu senonten noxon ŋa. I da Jakkariyaawu ya sugandi, a na ken golle deberi baawo yontan ɲ'a sappan ya yi.

Ayiwa koota yi, na Jakkariyaawu toxo sadaxakiɲanden gollun ŋa, goyitiidindinwaxatin ŋa, Allanbattaanon jaman ɲi allanɲaagene sellan ŋa. 11Kamane Alla maliika yogo xosi du koyi Jakkariyaawu yi. Maliika ke ɲi sikki ti sadaxafutaadinbeelon teyen ŋa. 12Jakkariyaawu ga da maliikan wori, a buttun kuti, kannen d'a raga. 13Xa maliikan t'a danŋa: «Maxa kanu Jakkariyaawu, baaw'an ga da fo be muuru Alla maxa, a d'an jaabi: an xojidunke Elisabeti wa ren yugo saaran'an danŋa, an n'a toxora Yahaya.^b 14Renme ke wa ɲaan'an danŋa sawoye do ɲaxaliyi xoore yi, a bangeyen wa ɲaana sere gabe xa danŋa ɲaxaliye ya. 15Baaw'a wa ɲaana Kamane Alla seri xoore yi. A nta dolo minni, a nta mandefo su xa minni.^c A wa senben kitta ti Alla Fanka Sennen ŋa gell'a gaa saaxen furaasen ŋa. 16A wa Isirayila ren gabe sondomun yillandini katt'i Kaman Alla yi. 17A yan riini Yinmanken kaane, ti annabi Eliya senben me ya; na baasi bogu saaraanon d'i renmun naxa, n'i sondomun ɲa baane yi,^d soro beenu ga nta Alla killen kanma, n'i sondomun yilla, n'i ɲa xoyi soro toloŋonton sondomun moxo, kuudo na jama moxon gemundi, jama be gaa riini sigi Kamanen danŋa.»

18Jakkariyaawu da maliikan tirindi, a ti: «Mani na nke saxundini ken ŋa? Baawo n xaso, n xojidunken xa wuyin fuuti.» 19Maliikan t'a danŋa: «N ya ni Jibiriiru yi, n ya na Alla wure, n ga'a faarun deberini. A yan d'in xayi katt'an ŋa, n nan sef'an danŋa, na ke xibaari liŋe kiɲand'an ŋa. 20Ayiwa, an ma sax'in digaamun ŋa, ken saabud'an wa ɲaana muumunten ŋa, an neenen wa rageene ma koota be xibaare ke ga n ɲaŋi. A xa, a ɲaan'i koota rakutunten ŋa ya xa.»

21Ken biren ŋa, Allanbattaanon jaman ɲi Jakkariyaawu dukku sellan ŋa. A ga dalla noqu senonten noxon ŋa, a ga ma bogu, jama ke lasame. 22X'a ga ri bogu sellan ŋa keeta, a ma kati sefene. Jaman d'a faamu kuŋa ti Alla da fo yogo koy'a yi noqu senonten noxon ŋa. Jakkariyaawu konto sefene, a ɲ'i moxon koono ti taagumancun ya yi. 23A yontan ga tinme allanbatika xooren gollun ŋa, a saage katt'i kaara yi.

24Fi falle, a xojidunke Elisabeti da worijaxen kita. A da xasu karagi ɲa, a ma bogu seran yaaxo yi. A ɲi tini du danŋa: 25«Kamanen da ke ya ɲ'in danŋa! A d'i falle faay'in ŋa keeta. Fo be ga ni yaagun ŋa soron maxa, a d'a wutu bakk'in kanma keeta.»

[Maliikan da Isa bangeyen fin ko Mariyaamu danŋa]

26Elisabeti noxon gaa xasu tunmi ya, Alla da maliika Jibiriiru xayi dagana Nasareeti, ken ga ni Galile maran debe yogo yi, 27katti xuso yogo yi, a toxon ga ni Mariyaamu. Xuso ke tanman raganten ɲi yugo yogo danŋa, a toxon ni Yuusufu, a gaa bakka tunka Dawuda follaqen ŋa.

28Jibiriiru daga katti Mariyaamu yi a banŋen ŋa, a t'a danŋa: «Salaamaaleeku! Alla d'i neeman ɲ'an danŋa! Kamanen d'an koroosi.» 29Ku digaamu da Mariyaamu kiilen girindi; a da du tirindi kuuɲinde ke maanan ŋa. 30Jibiriiru t'a danŋa kuŋa: «Maxa kanu, Mariyaamu, baawo Alla neemandind'an danŋa. 31An wa worijaxen kitana na ren yugo saara, an n'a toxora ti Isa.^e 32A toxon wa wurugini, a na xiri ti Kanmulaatedunken Renme. Kamanen w'a ɲaana tunkanyugo yi x'a kisima Dawuda ga ɲaŋi tunkanyugo yi moxo be. 33A wa toorini Yaaxuba bonconŋun kanma m'abada, a tunkaaxun xa nta ɲemeene.» 34Mariyaamu ti Jibiriiru danŋa: «Nke ni xuson ya yi, ken ra na ɲaana kan moxo?» 35Jibiriiru t'a danŋa: «Alla Fanka Sennen wa yanqan'an kanma xo sirawu. Ken ya saabuda ni, an gaa renme be teerini, a wa xilli ti Ren senne do Allan Renme. 36An m'a wori, har'an saara Elisabeti yinme d'i xasoye su, soron ga ɲi tin'a ra nta saareene, worijaxen w'a yi saasa xasu tunmi. 37Ken ya ni, fo ma Alla kaaɲa.» 38Mariyaamu t'a danŋa kuŋa: «Ayiwa, nke ni Kamanen tunbaaren ya yi. An ga d'a ko moxo be, hari n'a sabatind'in danŋa ken moxo yi.» Jibiriiru giri Mariyaamu yi.

[Mariyaamu daga Elisabeti banŋe]

39Wuccinne falle, Mariyaamu xoroti dagana Yahuuda maran debe yogo yi, gidi xooron gabe gaa non ŋa. 40A ga joofe non ŋa, a ro Jakkariyaawu kan noxon ŋa na Elisabeti kuuɲi. 41Elisabeti ga da Mariyaamu kuuɲindixannen mugu dinma be yi, a renmen yonk'a noxon ŋa. Alla Fanka Sennen yanqa Elisabeti kanma. 42A ferenpenti nan ti: «Alla da xeerin ɲ'an danŋa diinanta yaxarun su yi. Renme ke be ga'an faten ŋa, a da xeerin ɲ'a xa danŋa. 43N Yinmanken ma nan r'in wori, nke xa da ken dorontaaxun kita ti mani ya? 44Baawo, an d'a wori de, dinma be n ga d'an kuuɲindixannen mugu, n renmen ɲaxali m'a gaa du yonkon'in noxon ŋa. 45An da Alla tiiga, anken be ga saxu Kamanen xibaari koninten ŋ'an danŋa ɲanŋen ŋa.»

[Mariyaamu wa Alla kuufana]

46Ken biren ŋa keeta, Mariyaamu ti:

Ti in yonkin ŋa, n wa Kamanen tiigana t'i dorontaaxun ŋa,

47N Kisindaanan Alla d'in sondomen ɲaxalindi,

48baaw'a duŋe nan sir'i tunbaare maxaroxen danŋa, ken ga ni nke yi. Ken saabuda, waxati su yi keeta soron wa tini nke danŋa: Yaxare be ga da Alla tiiga.

49Baawo Kamane Kallanŋunten da fi xooron ɲ'in danŋa. Senontaaxun w'a danŋa.

50Soro beenu gaa kann'a yi nan saxam'a yi, abad'a hinneene kun ŋa ya nan sir'i danŋa.^f

51A da kaawafiinun ɲa t'i senben ŋa. Dunderaaxun gaa soro beenu maxa, a d'i sanqi.

52A da tunkanyugun xata bakk'i tunkanyugaaxun ŋa, na sere maxaroxon segendi.

53A da fo siren gaben kini dullinton ya yi, na bannanun xata telle, i kitti duuru.

54-55Alla ga da laayidu be wut'o xooxonu danŋa, laayidu ke nan xot'a maxa. A ma mung'i siroyen ɲanŋen ŋa Ibirahiima d'i bonconŋun danŋa m'abada. Ken ya ni, a d'i soron deema, oku Banisirayilanko, o ya ga ni sikkaanon ŋa a danŋa.^g

56Mariyaamu do Elisabeti da xasu sikki me ɲa me kanma, ken falle, a saage katt'i banŋen ŋa.

[Yahaya Wanqindaana bangeye]

57Elisabeti nuxuntaaxun ga tinme, a jiidi ti ren yugo yi. 58A maarenmun d'a taaxallenmon ga d'a mugu ti Kamanen da ken siroye xoore ɲ'a danŋa, i ɲaxali d'a batten ŋa. 59Leminen saareyen bita seegundin ga tinme, i ri, t'i w'a sunnandini.^h I ɲ'a mulla n'a xiri faaben toxon ya yi, Jakkariyaawu. 60Xa Elisabeti ti: «Aayi, a toxoreene Yahaya ya yi.» 61I t'a danŋa: «Ke toxo nt'an maarenme su yi de.» 62I da Jakkariyaawu yinme muumuntan tirindi m'i w'a tuun'a ga'a mulla na toxo be kin'i renmen ŋa. 63Jakkariyaawu t'i na wallaha yogo kin'i ya, a xos'a safa wallaha ke kanma ti: «A toxon ni Yahaya.» Soron su kaawa ken ŋa. 64Ken sigira yi, Jakkariyaawu neenen wase, a sefe, na Alla tiiga. 65Sere wo sere ga ɲi ken kaara yi, kannen d'i su raga. Xibaaru ku sanqi Yahuuda dan ken mara debun su yi. 66Soro beenu ga da xibaaru ku mugu, i d'i rag'i sondomun ŋa, i gaa du tirindini ti: «Yaala ke lemine ɲaana mani seran xabiila yi?» Baawo Kamanen senben ɲi d'a batten ŋa.

67Alla Fanka Sennen yanqa leminen faaba Jakkariyaawu kanma, a annabinyin sefe, nan ti:

68Tiigayen wa Alla danŋa, Banisirayilanko Kama, a ga faayindi katt'i soron ŋa, n'o hooraaxun saag'o yi,

69a ga da Kisindaana senbenten bangand'o danŋa bakk'i komo yugo tunka Dawuda follaqen ŋa.

70A da ken ɲa n'i laayidun tinmandi, laayidu b'a ga d'a r'i annabinyin fanon neenun ŋa, i ga sefe t'a yi, ti:

71I w'o bakk'o xonnon kittun ŋa, n'o tanga soro yi, o fin ga nta liŋi soro beenu danŋa

72nan hinn'o xooxonu yi, nan sir'i danŋa. T'i nta mungunu d'i laayidu tinmanden ŋa.

73Laayidu b'i ga d'a wut'o xooxo Ibirahiima danŋ'o fin kanma

74t'i w'o bakk'o xonnon kittun ŋa, ken ŋa, o na kat'i batta kiilu taaxe noxon ŋa

75kuud'o nan seno, nan ɲa toloŋonto yi i yaaxon ŋa koota su, o bireyen noxon ŋa.

76N renme, anken xa, an wa riini xiri ti Kanmulaatedunken annabinyinme; baaw'an wa riin'a killen sirond'a kaane,ⁱ

77n'a tuyind'a soron xa yi ti Alla wa yanpan'i max'i junuubunun ŋa n'i kisi.

78Baawo Alla hinneyen nta ɲemeene, xenpa nt'a siroyen xa yi, ken ya saabuda ni, a ga da xuraye yogo wara katt'o yi gilli kanmun ŋa, a gaa xo kiyen nooron moxo.

79Kuud'a na xurayen kin'o yi, oku beenu gaa sondon finkintaaxun biten noxon ŋa do kallen jooten bite, d'a n'o kanda genmen sabatiyen killen kanma.^j

80Ayiwa Yahaya wa xoorono, a haqilen xa wa tallan xoorono. Fi falle, a daga daaxa gun laate yogo yi, sere ga nta taaxunu noqu be, ma koota b'a ga da du bagandi xurayen ŋa Banisirayilanko danŋa.

[Isa bangeye]

2

1Ayiwa waxati ri, Oroomu tunkanyugu xoore Kayisaari Agusuto da ɲaamariyen kini t'i ɲiiɲen soron su toxon nan safe. 2A ta fanan ya ni ke yi, ken toxosafaye gaa ɲaana; a ɲaŋi bire be Kirinuusu ga ɲi goforoneeraaxun ŋa Suriya maran yinmen ŋa. 3Ken ya ni, soron su ɲi tell'i faabandebun ŋa, nan dag'i toxonun safa non ŋa. 4Yuusufu xa giri ken ya yi Nasareeti, ken ga ni Galile maran deben yogo yi, nan daga Yahuuda maran debe yogo yi, a toxon ga ni Betilahemi, tunka Dawuda ga saare debe be yi; baaw'aken yinme ni Dawuda bonconŋen yogo ya yi. 5A d'i yaxarinxuson daga doome, Mariyaamu, nan dag'i toxonun safa non ŋa. Ken bire, Mariyaamu worijaxanten ɲi. 6Ayiwa n'i toxo Betilahemi non ŋa, Mariyaamu saare kootan ga ri, 7a jiidi ti ren yugo yi, a sooma. A da yiraamen fanama renme ke yi, n'a saxundi naaburun yigefuuren noxon ŋa, baaw'ikun ma toŋora kita mukkunkonpen noxon ŋa.

8Ken mara yi, nagaanaanon d'i naaburun ɲi wuyini gunnen ŋa non ŋa. 9Kamanen maliika yogo da du koyi nagaanaano ku yi. Kamanen nooron ŋaal'i kanma. I kanu buru. 10Xa maliikan t'i danŋa: «Xa maxa kanu, baawo n ri Xibaari liŋe ya kiɲand'axa yi, a gaa Banisirayilanko su sawondini: 11Kisindaana saar'axa danŋa wuro ke yinme Dawuda deben ŋa, a ya ni Yinmanken ŋa, Alimasiiwu, “Alla d'a ya sugandi n'a ɲa Kisindaanan ŋa.” 12Axa ga'a tuunu ti taagumance be yi, a faayi ke: axa wa yiraamen fanamanten ɲiini leminandunbe yogo yi, a gaa saqa naaburun yigefuuren noxon ŋa.» 13Ken sigira yi, maliikan jama yogo giri kanxotten ŋa nan ri kafi maliika ke yi, i gaa Alla tiigana nan ti: 14«Dorontaaxun wa Alla danŋ'a gaa kanxotten ŋa, xeerin wa soron xa danŋa ɲiiɲen kanma, Alla ga da soro beenu xanu!»

15Bire be maliikanun ga giri nagaanaanon ŋa nan saage katti kanxotten ŋa, nagaanaano ku ti me danŋa: «Ken kuŋa, o na daga ma Betilahemi, Kamanen ga da ke be tuyind'o yi, o n'a wori.» 16I d'a jewondi telle nan mundundi, i ri Mariyaamu do Yuusufu yi do leminandunbe, a gaa saqa naaburun yigefuuren noxon ŋa. 17I ga d'a wori, maliikan ga da fo be k'i danŋa lemine ke fin kanma, i da ken laxami. 18Sere wo sere ga da nagaanaano ku sefen mugu, a ɲ'i maxa kawande yi. 19Mariyaamu xooni ɲi ku su maran'i haqilen ŋa, a gaa sinmeen'i kanma. 20Ken falle nagaanaano ku yille d'i taabattun ŋa, i gaa Alla tiigana, n'a kuufa, n'a sababu i ga da fo be mugu d'i ga da fo be wori, baawo maliikan ga d'a k'i danŋa moxo be, fin su ɲaŋi ken moxo ya yi.

[I da Isa deni allanbatika xooren ŋa]

21Leminen bangeyen bita seegundin ga tinme, i d'a sunnandi^k n'a toxora Isa yi, toxo be maliikan ga d'a ko saaxen danŋa gell'a ga m'a worijaxen kita.

22Mariyaamu do Yuusufu daga Yerusalaamu, Annabi Muusa sariyan ga da fo be ramuuru yaxare saare falle senoyen kanma, i daga ken deberi non ŋa.^l I do Isa xa daga doome n'a kini Kamanen ŋa, 23baaw'a safanten wa Kamanen Sariyan noxon ŋa ti: «Ren yugo wo ren yugo, sooman ya ga ni, a nan kini Kamanen ŋa.»^m 24Kamanen ga da sadaxa be ramuuru: booru filli, yugo do yaxare, ma makkaboorillenmu filli; i da ken bagandi.

25Ayiwa yugo yogo ɲi Yerusalaamu, a toxon ni Sumeeyo. A toloŋonten ɲi, a wa kanna Alla yi; a ɲi taaxunu na Banisirayilanko kisindaanan ya dugu, Alla Fanka Sennen xa ɲi d'a batten ŋa. 26A d'a tu ti Alla Fanka Sennen senben ŋa t'i nta kalla n'a ɲi, i ma Alimasiiwun wori t'i yaaxen ŋa, Kamanen Kisindaana sugandinte. 27Bire be Yuusufu do Mariyaamu ga d'i lendunbe Isa deni allanbatika xooren ŋa na sariyan ramuuruyen maxafag'a kanma, Alla Fanka Sennen da Sumeeyo kanda katti non ŋa. 28Sumeeyo da leminandunbe ke wutu, Isa, i kittun filli noxon ŋa, na Alla tiiga ti:

29N Kama, an komo yugon war'a nan horomantan saxu keeta: An d'an laayidun tinmandi;

30Baawo n d'an Kisindaana xayinten wori t'in yaaxon ŋa,

31An ga da Kisindaana be moxon gemundi, soron su yaaxen ga'a yi.

32A wa ɲaana nooro yi, duna su ga'an tuunu t'a yi, a w'an soron xa wurugini, kun ga ni Banisirayilanko yi.ⁿ

33Yuusufu do Mariyaamu kaawa Sumeeyo ga ɲi digaamu beenu koon'i renmen fin kanma. 34Sumeeyo duw'i danŋa, ken fall'a ti Mariyaamu xa danŋa: «An m'a wori de, ke lemine wa ɲaana sababu yi na sere gabe sankundi, a wa ɲaana sababu yi sere gabe xa gaa kandeene Isirayila. A wa ɲaana Alla taagumance yi soron gaa ball'a yi: 35ken ŋa, a wa sere gabe sinmeyi muxunton bagandini n'i wara xurayen ŋa. Anken xooni, Mariyaamu, an butten wa fakka ti tooxen ŋa xoyi jaraxon ya ga d'a sufa.»

36Ken waxati baane yi, yaxare yogo ɲi non ŋa, annabinyinmen ya ni, a toxon ni Anna. Anna ni Fanuweli dibakken ya yi, a gaa bakka Aseeri^o follaqen ŋa. A ɲi ga xaso siri. A leminaaxun ŋa, a yaxi na siino ɲeri ɲ'a yaxinten ga ni. 37Ken falle kiinen bono, a maxa yaxi xadi. A toxo kundun ŋa m'a wuyin gaa kiɲeene tansege do siino naxati ya. A ɲi allanbatika xooren noxon ŋa waxati su yi, a gaa Alla batta non ŋa wuron do kiye, n'a ɲaaga do na du kaba yigayen xa yi a danŋa. 38A xa d'a ɲa Alla kuufayen ŋa nan sefe lemine ke fin kanma soron su danŋa, soro beenu ga ɲi dugundindini Alla na Yerusalaamunkon kisi bakka tooran noxon ŋa.

39I ga duguta Kamanen Sariyan ramuuruyen gollun ŋa, i do Isa saage katt'i deben ŋa Nasareeti, Galile maran ŋa.^p 40Leminandunbe ke ɲi xoorono, a haqilen xa ɲi tallan xoorono. Alla d'a faga t'i tuwaaxun d'i neeman ŋa.

[Isa wa allanbatika xooren noxon ŋa, a wuyin wa siino tanmi do fillo yi]

41Siine su Yuusufu do Mariyaamu ɲi telle Pesaxan sallen ŋa, Yerusalaamu. 42Isa wuyin ga da siino tanmi do fillo baga, i do Isa daga doome sallen ŋa Yerusalaamu xo salle ke laadan ga d'a koyi moxo be. 43Sallen ga ɲeme, Yuusufu do Mariyaamu saage katt'i kaara yi, xa Isa toxo Yerusalaamu, i m'a tu. 44I sinmaye max'a wa kafiin'i terallenmon ŋa, i da kiye tera. Ken falle ya ni, i ga d'a muur'i soron d'i tuwallenmon naxa. 45X'i m'a wori, ken ya n'i yille katti Yerusalaamu nan dag'a muuru non ŋa. 46A bita sikkan ŋa, i d'a ɲi allanbatika xooren noxon ŋa, a gaa taaxunu sariyanxaranmoxonun naxa, a ga'i terinkana, a ga'i tirindini. 47Soro beenu su ga ɲ'a terinkana, i ma xenpa kit'a haqilen liŋoyen ŋa, a digaamun noxon ŋa. 48Yuusufu do Mariyaamu ga da Isa wori, i kaawa ken ŋa, saaxen t'a danŋa: «N renme, mani saabud'an ga da ke moxo ɲ'o yi? An m'a tu ti nke d'an faaba su kunpa, o ga'an muurunu.» 49Isa t'i danŋa: «Axa d'in muuru mani ya? Axa nt'a tu ti n nan xawa ɲaan'in Faaba kan noxon ŋa ya ba?» 50X'i m'a sefen wure faamu.

51Isa d'i saage doome yi kuŋa nan daga Nasareeti. A ɲi Yuusufu do Mariyaamu liŋun batta. Saaxen ɲi ku fiinu su maran'i sondomen ŋa. 52Isa wa xoorono, a tuwaaxun wa tallan gaboono, a fiinun wa tallan liŋoono Alla do soron danŋa.^q

[Yahaya Wanqindaana gangunde]

3

1Ayiwa, Oroomu tunkanyugu xoore Tibeeri Kayisaari tooriyen siina tanmu do karagandin siine, Ponti Pilaati yan ɲi Yahuuda maran goforoneerin ŋa, Heerodi ɲi toorini Galile maran yinmen ŋa, a waaxi Filipu ɲi Itturayo maran do Taraxoniiti maran yinmen ŋa, Lisaani ɲi toorini Abilene maran yinmen ŋa. 2Haana do Kayifa, kun ɲi sadaxakiɲandaanon yinmankon ŋa. Ken siine xa ya ni Alla ga da Jakkariyaawu renme Yahaya wara faarannaaxun kiɲandinden ŋa n'a toxo gun laate noxon ŋa. 3Yahaya wuru do Yarade fan xannen noqunun su yi, a gaa gangundini ti: «Xa wanqi kuudo n'a koyi t'axa da du rasaaga katti Alla yi, n'axa jikkunun faraaxu; Alla xa na yanp'axa max'axa junuubunun ŋa.» 4Ken ŋa, annabi Yesayaahu ^r ɲi ga da fo be saf'i kitaaben ŋa ken ri, a ya ga ni:

Yugo yogo wurugexannen wa gunnen ŋa, a gaa tini:

Xa da killen sirondi Tunkan da,

xa da killi mison toloŋond'a danŋa.

5Xa da gunbanun bulu,

na gidi xooron do gidi lenmun su kara n'i ɲekkondi.

Xa da killun toloŋondi na ɲengeyen bog'i ya,

Na killun noqu maɲanton su sirondi n'i gemundi.

6Alla na kisiyen koyi soron su yi.^s

7Jaman gaben ɲi riini, Yahaya n'i wanqi. A t'i danŋa: «Ku koososoonu ku! Alla yanganqata be gaa riini, ko n ti xa ra wa kisiin'a yi ti wanqiye yi, du rasaagaye ga nt'a yi?^t 8Xa da gollu ya deber'i ga'a koyini t'axa da du rasaaga. Xa maxa sinme nan ti Ibirahiima kisimaraaxu baane w'axa kisini; baawo n n'a k'axa danŋa ti Alla ra wa ku gidu yillana n'i ɲa Ibirahiima bonconŋun ŋa. 9Yiden moxon sironten ya ni yittun xanne maxa n'i kutu ma ɲiime: yitte wo yitte ga ma ren sire renmu, a wa kutiini nan sedi yinben ŋa.»^u

10Jaman d'a tirindi kuŋa, i t'a danŋa: «O n xawa mani ɲaana?» 11A t'i danŋa: «Doroki filli gaa sere be xannen ŋa, a na baanen kini fataduurugumen ŋa. Biraadogumen xa wa kundun ŋa: biraado ga nta sere be maxa, a n'a kaman yigandi.» 12Sagalliragaanon xa ri wanqi, i d'a tirindi, i t'a danŋa: «Xaranmoxo, o n xawa mani ɲaana?» 13A t'i danŋa: «Xa maxa fo raga soron ŋa, sariyan ga ma fo be taax'i ya.» 14Sorodaasinun xa d'a tirindi, i ti: «Oku xa, o n xawa mani ɲaana?» A t'i danŋa: «Xa maxa sere xaalisin boos'a yi, walla xa, na gaare siiti sere yi. Ganta, xa da Alla rag'axa tugaadin ya kanma.»

15Soron su ɲi dugundindini, i fodumanta xooro, be su ɲ'a sinmana ti Yahaya ya ni Alimasiiwu ke yi. 16Ken falle, Yahaya ti jaman su danŋa: «Nke, n n'axa wanqini ti jin ya yi, xa yogo wa riini nke falle, a w'in do fo wo fo naxa: n nta har'a kitta kaman yugo.^v A ken n'axa senondini ti Alla Fanka Sennen do yinben ya yi. 17A tugunten ya ni katti gijen do funci xullen fatamanden ŋa. A na funci xullen ro maran ŋa, a na gijen biyi ti yinbe be ga nta kalla.»

18Yahaya da Xibaari Liŋen kiɲandi soron ŋa gangunde gabo tananu xa noxon ŋa.^w 19Xa, a da Heerodi xajafi siri, a ya ga ni goforoneerin ŋa, a ga da Heerodiyaadi yaxi, ken ga n'a waaxin yaqen ŋa; d'a ga da gollu buru gabo tananu beenu deberi. 20Heerodi yille golli buri xoore tana ɲaana kafiini ku su yi: a da Yahaya texe kason ŋa.^x

[Yahaya da Isa wanqi]

21Soron su wanqi falle, Yahaya da Isa xa wanqi. Na Isa toxo allanɲaageyen noxon ŋa, kanxotten wuɲi. 22Alla Fanka Sennen sawurantan yanq'a kanma xo boorinxullen moxo. Sefexanne yogo xa mugi bakka kanmun ŋa ti: «An n'in Ren baatan ya yi, n ga da ke be xanu.»^y ^z

[Isa danbe]

23Isa ga da tanjikke siine me kita ya ni, a ga d'i gollen joppa. Soron sinmeyen maxa,

Isa faaba ni Yuusufu ya yi,

Yuusufu faaba ni Yeli,

Yeli faaba ni Matta,

24Matta faaba ni Leewi,

Leewi faaba ni Maaliki,

Maaliki faaba ni Yannaayi,

Yannaayi faaba ni Yuusufu,

Yuusufu faaba ni Mataata,

25Mataata faaba ni Hamoosi,

Hamoosi faaba ni Naahumu,

Naahumu faaba ni Silli,

Silli faaba ni Nagayi,

Nagayi faaba ni Mahadi,

26Mahadi faaba ni Mataata,

Mataata faaba ni Semeyi,

Semeyi faaba ni Yosexi,

Yosexi faaba ni Jogoda,

Jogoda faaba ni Yoxanna,

27Yoxanna faaba ni Ereesa,

Ereesa faaba ni Sorobaabeli,

Sorobaabeli faaba ni Salatiyeli,

Salatiyeli faaba ni Ɲeri,

Ɲeri faaba ni Maaliki,

28Maaliki faaba ni Aadi,

Aadi faaba ni Xasa,

Xasa faaba ni Madaani,

Madaani faaba ni Hare,

Hare faaba ni Yesuuwa,

29Yesuuwa faaba ni Eliyese,

Eliyese faaba ni Yoorimi,

Yoorimi faaba ni Matta,

Matta faaba ni Leewi,

Leewi faaba ni Sumeeyo,

30Sumeeyo faaba ni Yahuuda,

Yahuuda faaba ni Yuusufu,

Yuusufu faaba ni Jonaamu,

Jonaamu faaba ni Yaxiimu,

Yaxiimu faaba ni Meli,

31Meli faaba ni Manna,

Manna faaba ni Mataata,

Mataata faaba ni Natama,

Natama faaba ni Dawuda,

Dawuda faaba ni Yiseyi,

32Yiseyi faaba ni Obedi,

Obedi faaba ni Boxaasi,

Boxaasi faaba ni Sala,

Sala faaba ni Naxasooni,

Naxasooni faaba ni Haminadaabu,

33Haminadaabu faaba ni Adimi,

Adimi faaba ni Araama,

Araama faaba ni Hesirooni,

Hesirooni faaba ni Peretiisi,

Peretiisi faaba ni Yahuuda,

Yahuuda faaba ni Yaaxuba,

34Yaaxuba faaba ni Isiyaaxa,

Isiyaaxa faaba ni Ibirahiima,

Ibirahiima faaba ni Teera,

Teera faaba ni Nahooro,

Nahooro faaba ni Seruya,

35Seruya faaba ni Ragaawu,

Ragaawu faaba ni Felege,

Felege faaba ni Heberi,

Heberi faaba ni Sala,

Sala faaba ni Genne,

36Genne faaba ni Arafaxa,

Arafaxa faaba ni Saama,

Saama faaba ni Nuuha,

Nuuha faaba ni Lemeki,

Lemeki faaba ni Metusaala,

37Metusaala faaba ni Xanuuxa,

Xanuuxa faaba ni Jaare,

Jaare faaba ni Maalaha,

Maalaha faaba ni Genne,

Genne faaba ni Henoosi,

38Henoosi faaba ni Seeti,

Seeti faaba ni Haadama,

Haadama faaba ni Alla.^a

[Ibiliisa da Isa gaata]

4

1Alla Fanka Sennen ga yanqa Isa kanma, a saage riini nan giri Yarade fanŋen xannen ŋa. Alla d'a kanda katti gun laate yi t'i Fanka Sennen ŋa. 2Tannaxate bit'a gaa non ŋa, Ibiliisa xa ɲ'a gaatana. A ma fo wo fo yiga ken waxati noxon ŋa. Tannaxaten biton ga dangi, dullen d'a raga. 3Ayiwa, Ibiliisa t'a danŋa: «Sell'an ga ni Allan Renmen ya yi tonŋun ŋa, a ko ke gide danŋa t'a na du yilla buurun ŋa.» 4Isa t'a danŋa: «A safanten ni Alla kitaaben noxon ŋa ti: “Haadamarenme nta bireene ti buurun baane yi.”» ^b 5Ibiliisa d'a deni kanmu laaten ŋa na duna jamaanun su koy'a yi wuccinne noxon ŋa. 6A t'a danŋa: «N n'i tunkaaxun d'i darajan kinn'an ya yi, kafiini naabure be su ga'i noxon ŋa, baawo ku su kini nke ya yi, sere be xa ga na liŋ'in danŋa, n n'i kin'a kaman ŋa. 7Anken xa, an ga na sujud'in danŋa su, ke su wa ɲaan'an xalle yi.» 8Isa t'a danŋa: «A safanten ni Alla kitaaben noxon ŋa ti: “Sujud'an Kaman danŋa, Alla, aken baane ya ni bati Kamanen ŋa.”»^c 9Ken falle, Ibiliisa d'a kanda katti Yerusalaamu yi, n'a sigindi allanbatika xooren noqu gillen kanma nan t'a danŋa: «Sell'an ga ni Allan Renmen ya yi tonŋun ŋa, du sedi katti ɲiiɲen ŋa; 10baaw'a safanten ni Alla kitaaben ŋa ti: “Alla w'i maliikanun ɲaamarini t'i n'an koroosi,” 11do xadi ti: “I w'an wutt'i kittun noxon ŋa kuud'an nan maxa finbi gide yi.” »^d 12Isa t'a danŋa: «A koni Alla kitaaben ŋa ti: “Maxa Alla gaata, an Kama.” »^e 13Ibiliisa ga da Isa gaata moxon danben su yi nan duguta, a laato bakk'a yi ma katti ta tana.^f

[Isa d'i gollen joppa Galile]

14Isa saage katti Galile ya, Alla Fanka Sennen senben w'a kanma.^g Soron ɲ'a fin koono noqun su yi mara ke noxon ŋa. 15A ɲi soron xaranŋundini allanxarankaanun noxon ŋa, be su ɲ'a dorono.^h

16Isa daga Nasareeti, non ga ni, a xooro deben ŋa. A ro allanxarankan noxon ŋa Tuumayinkootan ŋa, Sibiti, xo koota kuttun moxo. A giri t'i wa Safandi Sennun xaranŋa. 17I da annabi Yesayaahu kitaaben kin'a yi. A da kitaabe ke bogu me yi, na noqu muuru n'a xara, noqu be, a safanten ga ni ti:

18Alla Fanka Sennen wa d'in batten ŋa,

baaw'a d'in sugandi

n na Xibaari Liŋen kiɲandi misikiinon ŋa.

Komonkaccen gaa soro beenu xannen ŋa, a d'in xayi n na kacce ke kutiyen kiɲand'i ya,

ku beenu finkinton ga ni, n n'i yaaxon wuɲi,

soro beenu gaa tooran noxon ŋa, n na tooran bog'i kanma

19do Kamanen gaa neemandini siine be yi, n na soron xibaari ti ken ŋa.ⁱ

20Xaranŋe ke falle, a da kitaaben gunu n'a kini xarankan golliɲanŋaanan ŋa, nan taaxu. Soro beenu ga ɲi allanxaranka ke noxon ŋa, a su yan d'i yaaxon sigind'a yi. 21Ayiwa, Isa t'i danŋa: «Axa kun beenu ga giri ke noqu terinkana Alla Kitaaben noxon ŋa, ke sabat'axakun danŋa lenki.» 22A terinkandaanon su ɲ'a toxo liŋen koono, i kaaw'a ga ɲi digan liŋu beenu xa koono yi. I ti xadi: «Yuusufu ren yugo ke xa ya ni de!» 23Isa t'i danŋa: «N w'a tu t'axa wa riini ke taali kat'in ŋa, ken ga ni: “Jaarandaanan n'i du jaara fina.” Axa wa tin'in danŋa xadi: “An ga da fo be ɲa Kapperinahumu, o d'a su mugu, an xa nt'a me ɲaan'an yinme deben ŋa yere.” »

24A yille tini xadi: «N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa ti annabinyinme su ma doroye kit'i yinme saare deben ŋa. 25N faay'a koon'axa danŋa, tonŋun ya ni: annabi Eliya kiyen ŋa, kanmen da siino sikki do taxande ɲa, a ma tolli Isirayila jamaanen noxon ŋa. Ken ɲa sababu yi dulli xoore ga kutundi non ŋa. Ken biren xa yi, yaxarin gabo ɲi jamaane ke yi, i kiinanu ga bono. 26Xa, Alla ma Eliya xayi katti hari yaxarin baane ya Isirayila kun yaxaru yi de; a d'a xayi katti yaxare yogo ya yi, a gaa Sappata, ken ga ni Cidoni maran debe yogo yi, a xa kiina ga bono.^j 27Sere gabe xa ɲi Isirayila annabi Elise kiyen ŋa, fatanwatti buren ga'i ya; xa Banisirayilanke fo wo fo ma daga a ne, a n'i senondi bakk'i watten ŋa ma ganta Suriyanka yugo yogo, a toxon ga ni Nayima.»^k

28Soro beenu ga ɲi allanxarankan noxon ŋa, i ga da ku sefo mugu, i butten fogu ti tooxen ŋa. 29I giri na Isa deni deben falle ma giden kanma, deben taaxunten gaa gide be kanma, kuudo n'a yonto katti ɲiiɲen ŋa. 30Xa Isa bog'i kittun ŋa nan dangi t'i naxa.^l

[Isa da yugo yogo jaara jinnanwatten ga'a yi]

31Isa daga Kapperinahumu, ken ga ni Galile maran debe tana yi. Non ŋa, a ɲi soron xaranŋundini Tuumayinkootan ŋa. 32I kaaw'a xaranŋundi moxon ŋa baaw'a ɲi sefe berekinton ya koono.^m 33Yugo yogo ɲi allanxarankan noxon ŋa, jinnanwatten ga'a yi. Yugo ke luuke nan ti: 34«O wara! Isa Nasareetinke, o d'an nta kille! An r'o halaki ya ba? N w'a tu, an ga ni ke be yi: an ni Alla faare sugandinten ya yi.» 35Isa xiribe jinna bure ke yi nan t'a danŋa: «Kuuru, bogu yugon ŋa!» Jinna bure ke da yugon sedi ɲiiɲen ŋa soron su jon ŋa nan bog'a yi, a maxa toora tana su ɲ'a yi. 36Soro ku su kaawa ken ŋa, i ti me danŋa: «A da mani ko kundu? A sefene jinna burun danŋa ti fankan do senben ya yi t'i nan bogu soron ŋa, i xa wa bakka xa.» 37Soron ɲi Isa fin koono do mara ke noqun su yi.ⁿ

[Isa da watunto gabe sahandi]

38Isa giri allanxarankan ŋa nan daga yugo yogo kan ŋa, a toxon ni Simo. A d'a yaqen ma xajinten ɲi, fatankumu bure ga'a yi. I ti Isa danŋa: «An bereke saxu ke xajinte kanma m'a wa sahana.» 39A ri jimi xajinte ke kanma nan xiribe ti fatankumun na yaxaren wara, a da yaxaren wara. Ken sigira yi, yaxare ke giri na yiganden deber'i danŋa.^o

40Kiyen ga xanu, soron do masahanton xabiilan su daga katti Isa yi. A d'i kitten sax'i baananbe su kanma n'i sahandi. 41Jinna burun ɲi bakka sere gabe xa yi, i gaa luukene nan ti: «An ya ni Allan Renmen ŋa!» Xa Isa ɲi doxon'i ya t'i nan kuuru baaw'ikun ɲ'a tu t'i ke ya ni Alimasiiwun ŋa.^p

42Yillen ga kare tannu, Isa giri non ŋa nan daga noqu yi sere ga nta noqu be. Jama xoore d'a muuru n'a wori, nan joof'a yi; i d'a xanu, i nan mal'a yi, a nan tox'i maxa non ŋa. 43X'a t'i danŋa: «N nan xawa Alla Tunkaaxun Xibaari Liŋen fin koono debu kuttun xa yi, baawo ken ya saabuda ni Alla ga d'in xayi riini.»^q 44A ɲi waajundini ken ya yi Yahuuda maran allanxarankaanun noxon ŋa.^r

[Isa da soro xir'i ga ɲaŋ'a xarallen fanon ŋa]

5

1Ayiwa, koota yogo yi, Isa daga sigi Genesarati ^s xaaren xannen ŋa. Jama yogo da me ɲ'a kaaran ŋa, i gaa me yontono katt'a yi kuudo na Alla Digaamen terinka. 2A da tangi fuuru filli wori sikki jinxannen ŋa, tangaanon ga bog'i noxon ŋa, i gaa ɲagamen bakk'i jalon ŋa. 3Isa ro fuura baane noxon ŋa, Simo fuure, a ti Simo danŋa: «Fuuren girindi bakka jinxannen ŋa fonne n'a deni jin kanma.» Isa taaxu fuure ke noxon ŋa n'a ɲa jaman xaranŋunden ŋa.

4A ga duguta sefen ŋa bire be, a ti Simo danŋa: «Fuuren deni noqu juppe yogo yi, an d'an kappallenmon n'axa jalon sedi non ŋa nan tangi.» 5Simo t'a danŋa: «Xaranmoxo, o da wuron muuman su ɲa tangiyen ŋa, o ma fo wo fo kita, xa keeta, an ga t'in danŋa n na jalon sedi jin ŋa, n w'i sedde jin ŋa.» 6Ken ya ni, i da jalon sedi jin ŋa na ɲexen gaben raga ma jalon gaa ɲaana xoy'i wa booxene ɲexen gaboyen saabuda. 7I xos'i kappallen baanu ku gangu, i gaa fuura fillandi ke ya, t'i nan r'i deema. I ri na fuuru ku filli su faga ɲexen ŋa, m'i gaa ɲaana xoy'i wa yanqana jin wure. 8Ayiwa Simo Petero ga da ken wori, a tusi Isa jon ŋa nan t'a danŋa: «N Yinmanke, laato bakk'in ŋa, baawo nke ni yugo ya yi n gaa junuubungollun ɲaana!» 9Simo d'i kappallenmon su kanu ɲexe gabe ke ragayen ŋa. 10Sebede ren yugun filli, Yaaxuba do Yoxanna, i xa kanu, kun xa ga ni Simo kappallenmon ŋa. Xa Isa ti Simo danŋa: «Maxa kanu! An saagene soron ya kandana keeta xoy'an ga da ɲexen raga moxo be.» 11I d'i fuurun deni jinxannen ŋa, na fo wo fo su wara nan sukke do Isa batten ŋa.

[Isa da yugo yogo jaara, fatanwatti buren ga'a yi]

12Koota yogo yi, na Isa toxo Galile maran debe yogo yi, a do yugo yogo gemu, fatanwatti buren ga'a yi, watte ke ga d'a faten noqun su kita. A ga da Isa wori, a xurufu n'i teŋen ro ɲiiɲen ŋa n'a xanjo nan t'a danŋa: «O Yinmanke, n w'a muurun'an maxa, an n'in sahandi n nan seno.» 13Isa d'i kitten fuutu nan kat'a yi nan ti: «Ayiwa, seno!» Ken sigira yi, a watten saha. 14A da yugon gongo nan t'a nan max'a laxami sere su danŋa, x'a d'a ɲaamari t'a nan daga sadaxakiɲandaanan n'a wor'a gaa moxo be, do Annabi Muusa Sariyan ga da sadaxa be ko senoyen fin ŋa,^t a na ken xa bagandi, kuudo n'a koyi soron su yi t'a saha.

15Ken d'i moxo su, Isa fiinun ɲi tallan sanqini. Jaman gaben ɲi me ɲiin'a banŋen ŋa n'a digaamun terinka d'a n'i wattun sahandi. 16Xa Isa ɲi telle gun laaten ŋa sere ga nta noqu be, na Alla ɲaaga non ŋa.^u

[Isa da yugu muruxunte yogo sahandi]

17Isa ɲi xaranŋundini koota yogo yi. Farisigankon do sariyanxaranmoxonun ɲi taaxun'i gaa terinkeene; i ga giri Galile maran do Yahuuda maran debun su yi, do Yerusalaamu, nan ri. Kamanen senben ɲi do Isa batten ŋa, ken ga ɲa sababu yi, a ga ɲi watunton sahandini.

18Ayiwa yugu yogonu ri katti Isa yi, yugu muruxunten gaa saq'i maxa daagon noxon ŋa, i d'a xanu na muruxunte ke rondi n'a saxundi Isa jon ŋa xuben ŋa. 19Xa jaman gaboyen saabuda, i lasam'i ga'a rondini moxo be xuben noxon ŋa. Ken ya ni, i d'a sege xuben kanma na bote yogo bagandi xube ke kanma yi n'a do daagon yanqandi ti bote ke yi n'a saxundi soron su naxa, Isa jon ŋa. 20Isa ga d'a wori ti soro ku sax'i ya, a ti muruxunte ke danŋa: «N yugo, an junuubunun xafar'an danŋa.» 21Sariyanxaranmoxonun do Farisiganko ku da du tirindi ti: «Ko ni ke yugo yi, a gaa sefe buren koono Alla danŋa kundu? Ko ra na junuubunun xafarini Alla baane ga fe?» 22Isa d'i sinmeyen tu, a t'i danŋa: «Mani saabuda ku sinmeyu meenu ga'axa sondomun ŋa? 23N ra w'a koyin'axa yi ti seyen w'in danŋa n'a ko seren danŋa t'a junuubunun xafar'a danŋa. N ga na ti ke yugo danŋa, a n'i daagon wutu nan tere, a ga n'i daagon wutu nan tere, ken w'a koyini ti seyen w'in danŋa n'a ko seren danŋa t'a junuubunun xafar'a danŋa. 24N w'a mulla, axa n'a tu ti seyen wa nke Seren Renmen danŋa ɲiiɲen kanma na junuubunun xafari.» Ken kuŋa, a ti muruxunte ke danŋa: «Giri, an nan sigi, an daagon wutu, an nan dag'an kan ŋa!» 25Ken sigira yi yugon giri soron su yaaxon ŋa, a ga ɲi saqa texe be yi, a d'a wutu nan dag'i kan ŋa, a gaa Alla tiigana telle. 26I su kaawa ken ŋa. I ɲi Alla kuufana, i kanunta xooro, i ti: «O ga da fo be wori lenki, o ma demu n'a me wori abada!»^v

[Isa da Leewi xiri]

27Ken dangiyen falle, Isa giri non ŋa nan daga. A danginten ŋa, a da sagalliragaana yogo taaxunten wori sagallirage konpen ŋa, a toxon ni Leewi. Isa t'a danŋa: «Sukke d'in batten ŋa!»^w

28Leewi d'i kitten bogu fo wo fo su ya nan sukke d'a batten ŋa. 29Ken falle, a da baasi xoore deberi Isa danŋ'i kan ŋa. Sagalliragaano gabo do soro tananu ri nan kaf'i ya yigayen ŋa. 30Farisigankon d'i sariyanxaranmoxonun mame, na Isa xarallenmon jalagi nan t'i danŋa: «Mani saabud'axa do sagalliragaanon do golliburiɲanŋaanon ya gaa yigeene doome?» 31Isa d'i jaabi, a ti: «Soro sahanton haajun nta jaarandaana yi, watunton ya haajun na jaarandaanan ŋa. 32Soro beenu gaa du jaatene soro toloŋonton ŋa, n ma ri kun xiri; ku beenu gaa du jaatene junuubunton ŋa, n r'i ya xiri kuud'i na du rasaaga.»^x

[Isa sefe suumiyen kanma, fo xasen do fo kurunba]

33Jama ke yi, soro yogonu ti Isa danŋa: «Waxatinu yi, Yahaya xarallenmon do Farisigankon xarallenmon wa suumini d'i wa Alla ɲaagana, n'a tox'an xarallenmon wa yigeene, i wa minni.» 34Isa t'i danŋa: «Yaal'axa ra wa maaɲu yugon feddallenmon kabana yigayen ŋa n'i do maaɲu yugon toxo doome maaɲaaxun ŋa ba? Aayi, ken ra nta ɲaana! 35Xa koota wa riini maaɲu yugon wa wutiini bakk'i naxa. Ken koota ya ni, i na suumi.»

36Isa da ke masayila xa k'i danŋa, a ti: «Sere nta fo booxono bakka yiran kurunban ŋa na yiran xasen betela t'a yi. An ga na ken ɲa, yiran kurunban booxe, dunŋe be xa gaa booxe bakk'a yi, a do yiran xase ke ra nta me wuttu. 37Sere xa nta dolo kurunban roono sumalli xasen noxon ŋa. An ga na ken ɲa, dolo ke wa buukunu na sumallen kara, dolon na joxi, sumallen xa na bono. 38Ganta, an na dolo kurunban roono sumalli kurunban ya noxon ŋa. 39Sere be ga na dolo xasen mini, a kama nta fo kurunban mulla, baaw'a tini dolo xasen ya siren ni.»^y

[Isa ga da fo be ko Tuumayinkootan fin ŋa]

6

1Tuumayinkoota yogo yi, Isa d'i xarallenmon bogu ti yillinteenu yogonu noxon ŋa. A xarallenmon da yillijogodo yogonu fata n'i torotor'i kittun noxon ŋa n'i funcun kanbu.^z 2Farisiganko yogonu ɲi non ŋa, i ti xarallenmo ku danŋa: «Axa na fo ya deberini Tuumayinkootan ŋa sariyan ga da fo be kaba?» 3Isa d'i jaabi, a t'i danŋa: «Koota yi, dullen ga da tunka Dawuda d'i kappallenmon raga, a ga da fo be ɲa, keet'axa ma ken xara ya ba?^a 4A ro allanbatika yiranman noxon ŋa, sadaxan buurunu beenu ga ɲi non ŋa, a d'i wutu na fo yiga na fo kin'i kappallenmon xa yi, n'a ɲi xa sadaxakiɲandaanon baane ya n xaw'i yigana.»^b 5Isa t'i danŋa xadi: « Nke be ga ni Seren Renmen ŋa ya ni Tuumayinkootan kaman ŋa.»^c

6Ayiwa Tuumayinkoota tana yi, Isa ro allanxaranka yogo noxon ŋa nan xaranŋundi. Yugo yogo ɲi non ŋa, a kitti teyen karinten ni. 7Sariyanxaranmoxonun do Farisigankon ɲi Isa koroosini n'a faayi sell'a gaa yugo ke sahandini Tuumayinkootan ŋa. I ŋanniyen ɲi ya, na jalagindi maana kit'a yi. 8Xa Isa ɲ'i ŋanniyen tu. A ti yugu kitti karinte ke danŋa: «Giri, an nan sigi soron su naxa.» Yugon giri nan sigi. 9Ken falle Isa ti sariyanxaranmoxonun do Farisiganko ku danŋa: «N w'axa tirindini: Yaal'o sariyan duŋe t'a yi fo siren ya nan ɲaŋi Tuumayinkootan ŋa ba, ma fo bure? Na yogo yonkin kisi ba, walla xa n'a bonondi?» 10A d'i su faayi baane baane, ken fall'a ti yugon danŋa: «An kitten fuutu!» A d'i kitten fuutu, kitten saha. 11Sariyanxaranmoxonun do Farisiganko ku ga da ken wori, i mame nan mame. I ga n xawa fo be ɲaana Isa yi, i da me wori nan masala ken kanma.^d

[Isa da soro tanmi do fillo sugandi n'i ɲ'i Faarun ŋa]

12Koota yogo yi, Isa sege giden kanma na Alla ɲaaga, a da wuron muuman ɲ'a gaa Alla ɲaagana non ŋa. 13Yillen ga kare, a d'i xarallenmon xiri na soro tanmi do fillo sugand'i ya, nan ti kun danŋa, i Faaru. 14Kun soro toxonun ya faayi ku: Simo, a da toxo tana kafu ken ŋa nan t'a danŋa Simo Petero, a xoxone Andere, Yaaxuba, Yoxanna, Fili, Batte, 15Mateeyo, Tumaani, Alifa renme Yaaxuba, Simo b'i gaa tin'a danŋa «Silooti», 16Yaaxuba renme Yudaasi, do Yudaasi Isikariyooti, a ya ga lagari na Isa janba.

[Isa da jaman xaranŋundi, na watunton sahandi]

17Isa d'i Faaru ku yanqa giden ŋa, i sigi beran xulle yogo yi, a xarallen gabo ga ɲi non ŋa. Jama xoore xa ɲi non ŋa, i ga giri Yahuuda maran su yi, do Yerusalaamu, do geeji xannen maran debu beenu ga ni Tuuro do Cidoni yi, 18nan ri Isa digaamun terinka, d'a n'i wattun sahandi. Jinnanwattun ga ɲi soro beenu yi, kun saha. 19Jama ke su ɲ'a mulla nan kat'a yi baawo senbe yogo ɲi gill'a yi, a ga ɲi soron su sahandini.

[Sawoyen do bone]

20Isa d'i yaaxon wutu n'i xarallenmon faayi, a ti:

«Sawoyen w'axa danŋa, axakun beenu ga ni misikiino yi,

baaw'axa yan ɲaana Alla Tunkaaxun noxon ŋa!^e

21Sawoyen w'axa danŋa, dullen ga'axakun beenu yi saasa,

baaw'axa wa riini naxafan kita, a gabe!

Sawoyen w'axa danŋa, axakun beenu gaa wuunu saasa,

baaw'axa wa riini soyi!

22Sawoyen w'axa danŋa, soron ga n'axa xoni, nan bar'axa yi, n'axa ka, n'axa toxon bonondi do Seren Renmen batten ŋa, ken ga ni nke yi.

23Ken ga na ɲaŋ'axa yi, xa sawo, axa nan bonte ɲaxaliyen maxa, baawo Alla wa taqi dare kinn'axa yi. I xooxonu xa da annabinyinmun tooro kundun ya yi.

24«Xa bone w'axa danŋa, axakun beenu ga ni bannanu,

baaw'axa d'axa xeerin kita nan duguta!

25Bone w'axa danŋa, naxafan ga'axakun beenu maxa saasa, a gabe,

baaw'axa wa riini dullu.

Bone w'axa danŋa, axaku beenu gaa soyini saasa,

baaw'axa wa riini suno nan wu!

26Bone w'axa danŋa, soron su ga n'axa tiiga,

baaw'i xooxonu ɲi soro ya tiigana, soro beenu ga da du ɲa annabinyinmun ŋa.»

[N'an xonnen xanu]

27Isa ti: «Axa kun beenu ga'in terinkana, n w'a koon'axa danŋa: xa d'axa xonnon xanu, xa siro katt'axa xonnon ŋa.

28Soro beenu ga'axa langana,

xa duw'i danŋa.

Soro beenu ga'axa toorono,

xa da Alla ɲaag'i danŋa.

29Sere ga na fentan kar'an xumen ŋa,

an n'an xumunta baanen xa koy'a kaman ŋa.

Sere ga n'an doroki xooren boos'an ŋa,

an n'an doroki lenmen xa tox'a kaman maxa.

30Sere wo sere ga n'an ɲaaga,

an n'a kaman ku.

Sere wo sere ga n'an xallen wutu,

max'a tirind'a kaman ŋa.^f

31«An ga'a mulla soron kuttun na fo be ɲ'an danŋa, an xa na ken me ɲa soron danŋa.

32Sell'axa gaa soro ya xanna tannu, soro beenu ga'axa mulla, mani taqe tana n'axa danŋa?

Hari allankannanbalinun wa soro mulla, soro beenu ga'i mulla!

33Sell'axa ga nta fo sire ɲaana sere danŋa ma sere be ga na fo siren ɲ'axa danŋa, mani taqe tana n'axa danŋa?

Hari allankannanbalinun na ken me ya ɲaana!^g

34Sell'axa gaa fo sumundini soro ya yi tannu, axa haqilen ga'a yi ti soro beenu w'axa saagana, mani taqe tana n'axa danŋa?

Allankannanbalinun xa wa me sumundin'i gaa me saagana!

35Ganta, axakun ŋa, xa d'axa xonnon xanu, xa sir'i danŋa, xa d'i sumundi, axa n'axa haqilen bogu tanbo ke xa kanma. Axa wa taqi dare kitana, axa wa ɲaana Kanmulaatedunken renmun ŋa, baaw'aken yan siroono fiisirinwallun do soro burun danŋa.

36Xa ɲa hinnaano yi,

x'axa Faaba ga ni hinnaanan ŋa moxo be.

37Xa maxa kiite kutu sere kanma,

Alla xa nta kiite kutun'axa kanma.

Xa maxa sere jalagi,

Alla xa nt'axa jalagini.

Xa yanpa soron maxa,

Alla xa na yanp'axa maxa.

38Xa da soron ku,

Alla xa n'axa ku.

A na xollen faga n'a tiigi m'a ga joxi n'a yill'axa juntan noxon ŋa. Axa ga na soron ku xolle be noxon ŋa, Alla xa n'axa kuunu ken xolle me ya noxon ŋa.»

[Munaafaxaaxun]

39Isa yille ke taali xa koon'i danŋa, a ti: «Yaala finkinte ra w'i me finkinte geesunu ba? Ken ŋa, i filli su nta wareene gunban noxon ŋa ba? 40Xarallenma su nta xot'i xaranmoxo yi, xa xarallenma su ga na xara t'i moxon ŋa yinme ya, a wa ɲaana xoy'i xaranmoxo. 41Sokke be ga'an waaxin yaaxen noxon ŋa, mani n'an walla ken faayinden ŋa n'a toxo solle be ga'an yinme yaaxen noxon ŋa, an yaaxen nta ken ŋa? 42Anken ra na tin'an waaxin danŋa kan moxo ti: “N waaxi, dugu n na ke sokke bog'an yaaxen noxon ŋa”, n'a toxo solle be ga'an yinme yaaxen noxon ŋa, an yaaxen nta ken ŋa? Ke munaafaxi ke! Solle be ga'an yinme yaaxen noxon ŋa, ken bagandi fina, ken ŋa, an na fo laaba siri nan katu sokken bakk'an waaxin yaaxen noxon ŋa.^h

43«Ken ya ni, yitti sire nta ren maɲante renmunu, yitti maɲante xa nta ren sire renmunu. 44Yitte su wa tuyiini t'a renmen ŋa: tururenme nta fateene saasinyitte yi, mango xa nta fateene saasinyitte yi.

45«Sondon siren gaa sere be yi, a na fo siren ya ɲaana, sondon buren gaa sere be xa yi, a na fo buren ya ɲaana. Sondomen fakkan ga ni ti fo be yi, ken yan bakka seren raqen ŋa. 46Axa tin'in danŋa “O Yinmanke, o Yinmanke” mani ya, a ga na ɲi n gaa fo be koon'axa danŋa, axa ga nta ken deberini? 47Sere be gaa riini katt'in ŋa, a ga'in digaamun terinkana nan golli t'i ya, n w'a koon'axa danŋa ken kaman do sere be ga n baana: 48a do sere ya n baana, sere be ga'i xuben tagana: a ga da kunmen jaaba m'a gaa kiɲeene ɲiiɲa xoten ŋa, na xuben taaxund'a kanma. Kan xoore ri, ŋaamen ro xube ke yi, x'a ma katu fo wo fo ɲaan'a yi, baawo xube ke tage nan siro. 49Xa sere be ga'in digaamun terinkana, a ga nta gollini t'i ya, ken do sere ya n baana, sere be ga da xuben taga ɲiiɲen kanma kundu n'a ɲ'a ma kunme jaaba. Jin ga ŋaami katti xube ke yi, a xos'a kara n'a su xanundi.»ⁱ

[Isa da sorodaasinxirise yogo komo yugon sahandi]

7

1Bire be Isa ga duguta sefen ŋa jama ke danŋa, a daga Kapperinahumu. 2Sorodaasinxirise yogo ɲi ken debe yi, a komo yugon fin ga n liŋ'a danŋa siri. Komo yugo ke jangiranten ɲi xoy'a gaa kalla. 3Sorodaasinxirise ke ga da Isa fin mugu, a da Yahuudiyan xirisu yogonu xayi katt'a yi, i nan dag'a muur'a max'a nan r'i komo yugon sahandi. 4I daga katti Isa yi n'a ɲaaga siri nan t'a danŋa: «An nan xawa ke sorodaasinxirise deemana 5baaw'a w'o xabiilan mulla, a du yan d'o allanxarankan tag'o danŋa.»

6Ken ya ni, Isa d'i daga doome. I ga ɲa xoy'i wa kiɲeene kan ŋa tannu, sorodaasinxirise ke d'i menjanŋu yogonu xayi nan t'i n dag'a k'a danŋa ti: «O Yinmanke, maxa du suxula, baaw'an nan r'inke kan ŋa, nke do ken nta xawa. 7Ken ya saabuda ni, n d'a faayi t'in yinme ma xawa dagan'an sagata. Xa, sefe yogo ko tannu, ken w'in komo yugon sahandini. 8Baawo xirisu yogonu w'inke yinme kandana, sorodaasinu yogonu w'in xa kandan noxon ŋa. N ga na t'i baane be danŋa “Daga ke noqu yi!” a wa dagana; n ga na ti baane be danŋa “Li yere!” a wa riini; n ga na t'in komo yugon danŋa “Ke deberi!” a w'a deberini.» 9Isa ga da ku sefo mugu, sorodaasinxirisen fin xosi liŋ'a danŋa. A d'i falle faayi jama ke yi nan t'i danŋa: «N w'a koon'axa danŋa ti n ma ke danqanaaxu me wori, hari Banisirayilanko yi.» 10Sorodaasinxirisen menjanŋun ga saage katt'a y'i kan ŋa, i d'a ɲi komo yugon yonkin saha.^j

[Isa da yaxare yogo renmen furen ŋalindi]

11Ken falle Isa daga debe yogo yi, a toxon ni Nayini; a xarallenmon do jama gabe daga d'a batten ŋa. 12Ayiwa bire b'a ga tinko deben roraqen ŋa, a do soron xosi gem'i do maxanbaane yogo furen gaa telle xaburon ŋa. Maxanbaane ke baane yan ɲi saaxen maxa, saaxe ke xa kiina ɲi ga bono. Deben sere gabe daga do saaxe ke batten ŋa xaburon ŋa. 13O Yinmanken ga da saaxe ke wori, a hinneyen d'a raga siri, a t'a danŋa: «Maxa wu!» 14A daga katti fure ke yi nan kati sanbaxan ŋa; a ga ɲi soro beenu maxa, i sigi. A ti: «Maxanbaane ke, n d'an ɲaamari, giri!» 15Fure ke xosi giri nan taaxu n'a ɲa sefen ŋa. Isa d'a saaga saaxen ŋa. 16Soro ku su kanu, i gaa Alla tiigan'i gaa tini: «Annabinyin xoore yogo bang'o danŋa yere; Alla faayindi katt'i soron ŋa!» 17Ke xibaare sanqi do Yahuuda maran su yi, do maranu beenu ga'a tinkoyen ŋa.

[Yahaya d'i xarallenmon xayi katti Isa yi]

18Yahaya xarallenmon da ku fiinu su laxam'a danŋa kason ŋa. A da fillo xir'i yi, 19n'i xayi katt'o Yinmanken ŋa, i nan dag'a tirindi ti: «Yaal'an ya ni ke be ga n xawa riini ya ba, m'o nan xawa sere tana ya dukku?» 20Soro ku ri katti Isa yi, i t'a danŋa: «Yahaya Wanqindaana yan d'o xay'an ŋa t'o nan r'an tirindi ti: “Yaal'an ya ni ke be ga n xawa riini ya ba, m'o nan xawa sere tana ya dukku?”» 21Ken sigira yi, Isa da watunta gabo do jangiranta gabo sahandi; a da jinna burun xata bakka soro gabo yi, na finkinta gabo yaaxon wuɲi. 22Ken falle, a da Yahaya faaru ku jaabi, a t'i danŋa: «Axa ga da fo be wori, d'axa ga da fo be mugu, xa daga ken laxami Yahaya danŋa: finkinton yaaxon wuɲi, jogooninton teremoxon siro, fatanwattiburigumun saha, lungunton torun wuɲi, furun wulli, Xibaari Liŋen koni misikiinon danŋa. 23Sawoyen wa sere danŋa, sere be sikkante ga nt'in fin ŋa!»^k

24Faaru ku ga saage, Isa sefe Yahaya xibaaren kanma jaman danŋa nan ti: «Axa daga mani faayi gun laate ke yi? Axa ma daga xoren xooni faayi fanken ga'a yonkono de! 25Axa daga mani xa faayi kuŋa? Axa daga yugo yogo ya faayi, dakkabanan yiraamun ga'a yi ba? Xa soro beenu gaa yiran jonko xoton rondin'i gaa bireene neema xooren noxon ŋa, kun na fankaman kaanun ya noxon ŋa. 26Ken kuŋa, axa daga mani xa faayi kuŋa? Annabinyinme ba? Yabo, annabinyinme yogo! N w'a koon'axa danŋa ti, a nan xoora hari annabinyinmen ŋa. 27Baawo Alla Kitaaben d'a ya fin ko ti: “Ayiwa, n w'in xayifaaren denn'an kaane, a n'an killen sirond'an kaane.”^l 28N w'a koon'axa danŋa, yaxare su ma renme saara, renme be ga n fasu Yahaya yi. Ganta, a su ga n fasu ke be yi Alla Tunkaaxun noxon ŋa, ken ya n fasu Yahaya xa yi. 29Sere wo sere ga da Yahaya digaamun terinka, hari sagalliragaano, i su toŋondi ti Alla toloŋonten ni, i duŋe wanqiini Yahaya yi. 30Ganta, Farisigankon do sariyanxaranmoxonun bara wanqiini Yahaya yi. Alla ga ɲi fo be mull'i danŋa, i bara ken ŋa.»

31Isa yille tini xadi: «N ra na lenki soron do mani katta me yi? I do mani nan baana? 32Lenki soron wa xoyi leminu beenu gaa taaxunu sangaberan ŋa, yogonu gaa tini kuttun danŋa: “O da dinmen tim'axa danŋa, axa ma rege; o da sunon wuyen wu, axa ma wu.” 33Baawo Yahaya Wanqindaana ri, soron kuttun ga ɲi ke be yigana, aken ma ɲi ken yigana, a ma ɲi dolo minni; axa ti: “Jinnan ya n'a yi”. 34Seren Renmen ri, a wa yigeene, a wa minni; axa ti: “Ke yugo ni yiganfare do minnaana xoore ya yi, a menjanŋun ga ni sagalliragaanon do golliburiɲanŋaanon ya yi.” 35Ganta, soro beenu ga toŋondi ti Alla gollen ŋa, i d'a killen tera.»^m

[Isa wa Farisiganke yogo kan ŋa]

36Farisiganke yugo yogo da Isa xiri yigayen ŋa, i kan ŋa, a toxon ga ni Simo. Isa ga ro yugo ke kan ŋa, a saxunanlaxi nan yige. 37Ayiwa, yaxarinsangaana yogo ɲi ken debe yi, a ga d'a mugu ti Isa ri yige Farisiganke ke kan ŋa, a da worodonme yogo faga ti te timi liŋen ŋa, worodonme be ga deberi ti gidi faranpare yi, a d'a daga non ŋa. 38A daga sigi Isa falle, a taanun ŋa. A wu na Isa taanun safindi t'i yaaxanjin ŋa. Ken falle, a d'i yinten ɲa na taanu ku suusa. A d'i tiigi na te ke daar'i ya. 39Farisiganke yugo ke be ga da Isa xiri yigayen ŋa, a ga da ken wori, a ti du danŋa: «Selli ke yugo ga ni annabinyinmen ya yi tonŋun ŋa, ke yaxare be gaa katt'a yi, a w'a tuun'a ga ni ke be yi: yaxarinsangaana.»

40Isa ti Farisiganke ke danŋa: «Simo, sefe w'in maxa, n ga'a mulla n'a k'an danŋa.» Farisiganke ke ti: «A ko ke, Xaranmoxo!» 41Isa ti: «Ke ɲa yugo yogo ya yi, a xaalisin tanbon ɲi soro filli ya. A kamo karagi gode tanbon ɲi baanen ŋa, tankarage gode ɲi baanen xa yi. 42A ga d'a wori ti fo nt'i filli baananbe su maxa, i ra ga'i tugana, a yanp'i filli su tanbon ŋa. An sinmeye maxa, i filli ya, ko na yugo ke xanna siri?» 43Simo ti: «N sinmeye maxa, tanbo xooren gaa ke be xannen ŋa, ken ya n'a xanna siri.» Isa t'a danŋa: «An da tonŋu ko.»

44Ken fall'a jonkoyi katti yaxaren ŋa, nan ti Simo danŋa: «An yaaxen nta ke yaxare yi? Ayiwa, n ga r'an kan ŋa, an ma ji kin'in ŋa n ga'in taanun wanqini, x'aken ŋa, a d'in taanun wanqi t'i yaaxanjin ŋa, n'i suusa t'i yinten ŋa. 45An m'in kuuɲi siri, xa gelli n ga r'an kan ŋa, a do saasa naxa, aken w'a kanma n'in taanun tiigi. 46An ma te daar'in yinmen ŋa, x'aken da te timi liŋen daar'in taanun ŋa. 47Ken ya saabuda n ga'a koon'an danŋa ti, a ga da xanuyi xoore ke be koyi kundu, ken d'a koyi t'a junuubu gabe ke su xafar'a danŋa. Xa, yanpayen ga na ɲaŋi sere be maxa junuubu buccinnen ŋa, ken kama nta xanuye gabe koyini.»

48Ken falle Isa ti yaxare ke danŋa: «An junuubunun xafar'an danŋa.» 49Soro beenu d'a ga ɲi yigeene doome, kun ti du danŋa: «Ke yugo ni ko xa yi, a gaa hari junuubunun xafarini?» 50Xa Isa ti yaxare ke danŋa: «An danqanaaxun d'an kisi. Daga, xeeri wa d'an ŋa!»

[Yaxaru beenu ga da Isa d'i xarallenmon deema]

8

1Ken falle, Isa daga debi xooron do debi lenmun ŋa, na Alla Tunkaaxun Xibaari Liŋen gangu non ŋa. A xarallenmon tanmi do fillon ɲi d'a batten ŋa, 2kafiini yaxaru yogonu yi, a ga da jinna burun xata bakka ku beenu ya, n'i wattun sahandi, xo: Mariyaamu, i gaa tin'a danŋa Mariyaamu Magadalanke, jinna buru ɲeri ga xate bakka ke be ya, do 3Yowaana, aken ga ni tunka Heerodi kan tangandaana Cuusa yaqen ŋa, do Susaana, do yaxarin gabo tananu. Yaxaru ku da Isa d'i xarallenmon deema t'i naaburen ŋa.

[Isa ga da masayila be ko ɲiiɲen moxon kanma]

4Jama xoore da me ɲi Isa banŋen ŋa, i ga ri nan giri debu gabo yi. A da ke masayila k'i danŋa ti: 5«Soxaana yogo giri nan dag'i ten sanqi. N'a toxo sanqindini, soxoodinu yogonu yere do killen xannen ŋa, dangaanon ter'i kanma, yeliŋun ri n'i soppi. 6Soxoodinu tananu yere koccinnoqun ŋa. I ga funti, a ma dall'i kaawa, baawo muloye gabe nta ɲiiɲen ŋa. 7Soxoodinu tananu xa yere xixinennoqun ŋa. I do xixinen su funti doome, xa xixinen ri na fo sanqinte ke raga n'a kaba xoorono. 8Xa, soxoodinu tananu yere ɲiiɲa siren ŋa. I funti nan xooro nan kare. Soxoodi funci baane su jogoden da kame funce funcu.» Isa yille ferenpentini nan ti: «Sere be ga'a mulla na fo faamu, a kaman nan terinke siri!» ⁿ ^o

[Isa da masayila ke wure k'i xarallenmon danŋa]

9Isa xarallenmon d'a tirindi masayila ke wure yi. 10A t'i danŋa: «Alla Tunkaaxun gundonun tuwaaxun kin'axakun ya yi, x'a masayilanman ya ni soro kuttun danŋa. Ken ya saabuda ni: i wa faayindini, x'i nta worindini; i wa mugiini, x'i nta faamini.^p

11«Ayiwa masayila ke wure faayi ke: “Soxoodi”: ken wure ni Alla Digaamen ya yi. 12«Killen xanne»: ken wure ni soro beenu gaa Alla Digaamen mukku ya yi, xa Ibiliisa n'a xiili bakk'i sondomun ŋa kuud'i nan maxa toŋond'i gaa kisiini. 13“Koccinnoqu”: ken wure ni ya, soro beenu gaa Alla Digaamen mukku n'a raga ti sawoye yi. X'a ɲiimun ma tont'i sondomun ŋa; i toŋondiyen ni wuccinne ya yi baawo Ibiliisa ga n'i jaarabi tannu, danqanaaxun na dugut'i ya. 14«Xixininnoqu»: ken wure ni soro beenu gaa Alla Digaamen mukku ya yi, xa duna hanmin d'a naaburen d'a daxanmen na r'i sondomun ŋa n'i danqanaaxun bonondi, xoyi jogode be gaa kaawa n'a tox'a ma funcu. 15“Ɲiiɲa sire”: ken wure ni soro beenu gaa Alla Digaamen mukku, i ga'a ragana ti sondon sire yi, sondome be xalasinten ga ni: i gaa tigitini t'a yi, ken gaa ɲaana sababu yi, i gaa Alla sagon batta.^q

[Lanpan masayila]

16«Sere su nta lanpa kunmu na xolle bifind'a yi, walla xa, n'a taaxundi xaraxa wure. Xa ganta, an n'a jongini ya, kuudo soro beenu gaa roono konpen noxon ŋa, i na xurayen wori. 17Fo wo fo muxunten ga ni, a wa riini bogu xurayen ŋa; fo wo fo ga ni gundo yi, a wa riini bange nan ware xurayen ŋa koota yi. 18Ken kuŋa, xa d'axa terinkandimoxon tu siri! Baawo tuwaaxu yogo gaa sere be maxa, a kaman ga na golli t'a yi, fo wa tallan kafiin'a tuwaaxun ŋa; xa tuwaaxu buccinne gaa sere be maxa, a kaman ga ma golli t'a yi, a wa dugutan'a kaman ŋa.»^r

[Isa ma d'a waaxinun r'a wori]

19Isa ma d'a waaxinun r'a banŋen ŋa; xa jaman gaboyen saabuda, i ma katu nan joof'a yi. 20I ti Isa danŋa: «An ma d'an waaxinun faayi sikki sellan ŋa, i w'a mulla, i d'an na me wori.» 21Isa t'i danŋa: «Soro beenu gaa Alla Digaamen terinkana n'a batu, kun ya n'in ma d'in waaxinun ŋa.»^s

[Isa da fanka xoore sigindi jin kanma]

22Koota yi, Isa d'i xarallenmon ro fuuren noxon ŋa, a t'i danŋa: «O n kare nan daga xaaren kuta baanen ŋa.» I janbandi. 23N'i toxo jin kanma telle, xenqon da Isa wutu. Fanka xoore xosi giri xaaren kanma: jin joppe roono fuuren noxon ŋa m'a gaa ɲaana xoy'i wa fakka nan yanqa t'i ya jin wure. 24Xarallenmon tinko Isa yi ken ya yi n'a wulli, i gaa luukene ti: «Xaranmoxo, xaranmoxo, o faayi toqo de!» A giri nan doxo fanken do banbuusu xooron ŋa, i su sigi nan mulo. 25Ken falle, a ti xarallenmo ku danŋa: «Axa danqanaaxun na minna yi keeta?» I kanu siri, nan kaaw'a yi; i ti me danŋa: «Mani seran xabiila xa ni ke yugo yi, a gaa hari fanken do jin kandana, i ga'a dorono!»^t

[Isa da yugo yogo sahandi jinna burun ga'a yi]

26-29Ken falle, i joofe Gerasankon maran ŋa, xaaren kuta baanen ŋa. Non do Galile maran jonkoyinten wa me yi. Isa ga yanqa bakka fuuren ŋa tannu, yugo yogo ri katt'a yi, jinna burun ga'a yi, yugo ke ni ken debe seren ya yi. A dalla yugo ke fata duuron gaa tereene, a fodanten gaa xaburon ya yi nan bara kaanun ŋa. Soron ɲi surunmen ya roon'a kittun d'a taanun ŋa, kuud'a nan sabati noqu baane. X'a ɲ'a su kutunu ya, jinna ke ga'a kandana katti gun laaten ŋa.

Ayiwa, a ga da Isa wori, a luuke na du maxayanqand'a danŋa, na du war'a taanun ŋa nan ferenpenti ti: «N d'an nta kille, Alla Kallanken renme! N d'an xanjo, max'in tooro!» Yugon da ken ko baawo Isa ɲi jinna bure ke ɲaamarini ya, a nan bog'a yi. Jinna ke ɲi ga r'a yi ta gabe. 30Ayiwa, Isa d'a tirindi, nan t'a danŋa: «An toxo?» A ti: «N toxon ni “Jama”.» A da ken ko baawo jinna buren jaman ya n'a yi. 31Jinna buru ku da Isa ɲaaga, ti yanganqatan kun juppe be taaxunten ga'i kaane, t'a nan max'i den'a noxon ŋa. 32Ken d'a ɲi, kaadunfaringijen jaman ɲi yigeene giden kanma non kaaran ŋa. Jinna buru ku da Isa ɲaaga, t'a n'i war'i nan daga ro faringiju ku yi. A duŋ'i danŋa. 33Jinna burun bogu yugon ŋa ken ya yi, nan daga ro faringiju ku yi. Faringiju ku xosi wuru yanqana giden ŋa, nan ro fanŋen ŋa, nan yool'a noxon ŋa. 34Soro beenu ga ɲi faringiju ku nagaanini, i ga da ken wori, i wuru dagana na xibaare ke kiɲandi deben do dabbaayun ŋa. 35Soron bogu nan daga xibaare ke fiiduxura. I ga kiɲe Isa yi, i d'a ɲi jinnan ga bogu yugo ke be yi, a wa taaxunu Isa kaaran ŋa, yiraamun w'a faten ŋa, a d'i haqilun wa doome. Soro ku kanu.

36Ku beenu ga seede fi ke su yi, i da yugu jinnaburugume ke sahamoxon laxami soro ku danŋa. 37Gerasa maran soron su d'a muuru Isa maxa, t'a nan daga bakk'i noqun ŋa, baawo xibaare ke d'i su kanundi. Isa ro fuuren noxon ŋa nan saage d'i falle yi. 38Jinna burun ga bogu yugo ke be yi, a da Isa ɲaaga t'a n'i war'i nan toxo d'a batten ŋa. Xa Isa ma duŋ'a gaa riini d'i batten ŋa, a t'a danŋa: 39«Saage katt'an soron ŋa. Alla ga da fo be ɲ'an danŋa, an nan dag'a su laxam'i danŋa!» Ken ya ni, yugon daga. Isa ga da fo wo fo ɲ'a danŋa, a d'a laxami deben soron su danŋa.^u

[Isa da Yaroosi ren yaxaren furen ŋalindi]

40Isa ga saage riini nan giri xaaren kuta baanen ŋa, jaman d'a gemundi baaw'a su yan ɲ'a dukku. 41Yugo yogo ri katti Isa yi ken noqu yi, a toxon ni Yaroosi. A yan ɲi allanxarankan yinmanken ŋa. A da du wara Isa taanun ŋa n'a ɲaaga, t'a nan r'i kan ŋa. 42Baawo ren yaxarin baane be ga'a maxa, a wuyin gaa siino tanmi do fillo yi, a do yonkinbakken ɲi me yi.

Isa daganten ŋa yugo ke kan ŋa, a ɲi jaman naxan ŋa, i ga'a yonto-ɲontono telle. 43Yaxare yogo ɲi jama ke yi, siino tanmi do fillo foronjoqen ga'a yi. A d'i naaburen su ro jaaranden taara, xa sere su ma kat'a sahandini. 44Isa fallakoyinten, a tink'a yi nan kat'a doroken kanpen ŋa. Ken sigira yi, a foronjoqen sigi. 45Isa tirindindi ti: «Ko n kat'in ŋa?» Be su t'ike feti, Petero ti: «Xaranmoxo, an na jaman ya nax'i ga'an yontono.» 46Isa ti: «Tonŋu, xa yogo kat'in ŋa baawo n d'a t'in du yi ti senbe yogo gir'in ŋa.» 47Yaxaren ga d'a wori t'i ga da fo be ɲa t'a tuyi, a sarallanten ri Isa jon ŋa, na du war'a taanun ŋa, n'a ko soron su jon ŋa maana be ga sig'i ga kat'a yi, d'i ga saha sigira baanen ŋa moxo be. 48Isa t'a danŋa: «N ma, an danqanaaxun d'an sahandi. Daga, xeeri wa d'an ŋa.»

49Na Isa toxo sefen ŋa, yogo do faaren ri nan giri allanxarankan yinmanke ke kan ŋa nan t'a danŋa: «An ren yaxaren bono, maxa xaranmoxo suxula xadi.» 50Isa ga da ken sefe mugu, a ti Yaroosi danŋa: «Maxa jikkirankuti, sax'in ŋa tannu. An ren yaxare ke wa sahana.» 51Isa ga joofe kan ŋa, a ma duŋe sere tana gaa roono d'i ya, a ga ma ɲa Petero do Yoxanna do Yaaxuba yi, kafiini leminen ma d'a faaba yi. 52Soron su ɲi lemine ke wuunu, i gaa wurugeene. Isa t'i danŋa: «Xa maxa wu. A ma kara, a xenqene ya.» 53I da Isa loqi, baaw'i saxunten ɲ'a yi ti lemine ke kara. 54Isa xosi yaxanne ke raga t'a kitten ŋa, n'i xannen d'a wutu kanmun ŋa nan ti: «Lemine, gir'an nan sigi!» 55Ken sigira yi, yonkin saage yaxannen ŋa, a giri nan sigi. Isa t'i na yigande kin'a yi, a nan yige. 56A saaraano ku kaawa ken ŋa siri. Isa t'i danŋ'i nan maxa fi ke laxami sere su danŋa.^v

[Isa d'i xarallenmon tanmi do fillon xayi]

9

1Isa d'i xarallenmon tanmi do fillon kafu me yi, na senben do ɲaamariyen kin'i ya, i na jinna burun xata bakka soron ŋa, d'i na watunton sahandi. 2Ken falle, a d'i xayi tell'i na Alla Tunkaaxun Xibaari Liŋen gangu do soron ŋa, d'i na watunton sahandi. 3Isa t'i danŋa: «Axa ga na ɲi telle, axa do fo wo fo nan maxa daga do du yi: guma wo, fudi wo, yigande wo, xaalisi wo, axa do ku fo wo fo nan maxa daga. Axa do doroki filli nan maxa dag'axa xannen ŋa. 4Axa ga na ri debe wo debe yi, axa ga na yanqa ka be yi, xa maxa giri ken jaatigira yi nan daga yanqa ka tana yi, o d'axa gaa gilli ken debe yi. 5Debe wo debe soron ga na bar'axa bisimillana, axa n'axa taanun konko na xoben bog'i ya, nan giri ken debe yi: ken w'a koyin'i ya t'i da fo bure ɲa.» 6Xarallenmo ku janbandi. I daga debun su yi na Xibaari Liŋen gangu, do na watunton sahandi banŋe wo banŋe.^w

[Isa fin da Heerodi lasama]

7Heerodi, a ya ga ni maran goforoneerin ŋa, fo wo fo ga ɲaŋi, a d'a su mugu. A lasame baawo soro yogonu ɲi tini: «Yahaya Wanqindaana yille ŋaliini.» 8Yogonu ɲi tini: «Annabi Eliya yan yille riini xadi.» Yogonu xa ɲi tini: «Annabinyin fano ku yogo ya faay'a ga yille ŋaliini.» 9Heerodi ti: «N yinme yan da ɲaamariyen kini, i da Yahaya yinmen kutu bakk'a yi. N gaa ke xibaare su mukku yugo be kanma ni ko xa yi?» A d'a xanu na Isa wori.^x

[Isa da jaman yigandi]

10Ayiwa, Isa Faarun ga yille riini, i ga da fo wo fo ɲa, i d'a su laxam'a danŋa. A d'i duran daga kaara yi katti debe yogo yi, a toxon ga ni Besayida. 11Xa soron ga da ken tu tannu, i daga d'a batten ŋa. Isa d'i bisimilla siri, a sef'i danŋa Alla Tunkaaxun kanma, a da watunton xa sahandi. 12Kiyen ga tinko xenne, xarallenmo ku tanmi do fillon tinko Isa yi nan t'a danŋa: «An nta jaman wall'i nan daga debun do dabbaayu beenu gaa tinkoyen ŋa, m'i wa yigande do saxura kitta non ŋa, baaw'o na gunnen ya yi yere.» 13Isa t'i danŋa: «Axa kun yinmenu na yigande kin'i ya ke!» I t'a danŋa: «Buurunu karagi do ɲexo filli baane ya n'o maxa. Walla xa, an n'a mulla, o nan daga yiganden ya xobo ke jama su danŋa ba?» 14Baawo wujjuunu karagi yugo me ɲi jama ke ya. Isa t'i xarallenmo ku danŋa: «Xa da soron taaxundi sappa sappanun ŋa, sappa su nan ɲa tankarage sere me yi.» 15Xarallenmon d'a ɲa ken moxo yi, i da soron su taaxundi. 16Ken falle, Isa da buurunun karagi do ɲexo ku filli wutu, a d'i yaaxon wutu kanmun ŋa na Alla tiiga yigandu ku yi. A d'i kutu-kutu n'i kini xarallenmon ŋa t'i n'i taxandi jaman ŋa. 17I su yige nan fogu. Buurun do ɲexe be kutten ga toxo, ken da kando tanmi do fillo faga.^y

[Isa d'i xarallenmon tirindi t'ike ni ko yi?]

18Koota yi Isa ɲi Alla ɲaagan'i duran ŋa, a xarallenmon ɲ'a kaaran ŋa. A d'i tirindi ti: «Soron tini n ni ko yi?» 19I ti: «Yogonu ti, an ni Yahaya Wanqindaana ya yi, yogonu ti, an ni Eliya ya yi, yogonu xa ti annabinyin fano ku baananbe yan yille ŋaliini.» 20Isa t'i danŋa: «Axakun xa, axakun ti n ni ko yi?» Petero ti: «An ni Alla Alimasiiwun ya yi.» 21Isa d'i gongo n'a xotond'i maxa, t'i nan max'a ko sere su danŋa.^z

22A yille tini: «Nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n riini toore ya: xirisun do sadaxakiɲandaanon yinmankon do sariyanxaranmoxonun wa riini bar'a yi, i wa riin'a faatindi, a faatiye bita sikkandin ŋa, a wa yillene ŋaliini.»^a

[Seren gaa Isa batta moxo be yi]

23Ken falle, a ti soron su danŋa: «Sere be ga'a mulla nan sukke d'in batten ŋa, a kaman nan kaar'i yinme yi, n'i kasanke wutu do du batten ŋa^b koota su, nan sukke d'in ŋa. 24Baawo sere wo sere ga'a mulla, i dunarakutuyen ya nan siro tannu, ken kaman wa kumeene laaxara bireye siren ŋa. Xa sere wo sere dunarakutuyen ga na bono d'inke ya batten ŋa, ken kaman laaxara wa siroono. 25Sere be ga na duna muuman kita nan bon'i yinme yi, nan halaki laaxara, ken na mani siroon'a kaman ŋa? 26N toxon d'in sefon yaagun ga na ɲi sere be yi, nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n xa wa yaagunu t'a kaman ŋa, koota be a ga na r'i nooron d'i Faaba nooron do maliika sennun nooron noxon ŋa. 27N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa ti, soro beenu gaa yere, yogonu nta kalla n'a tox'i ma Alla Tunkaaxun wori.»^c

[Isa sawuran yille]

28Koye me Isa dan ku digaamu konŋen falle, a sege gide yogo kanma, nan daga Alla ɲaaga non ŋa. A do Petero do Yoxanna do Yaaxuba yan daga doome. 29N'a toxo allanɲaageyen noxon ŋa, a yeeson sawuran yille, a yiraamun xa xura m'i nan ŋaali. 30Ken sigira yi, yugu filli xosi ri katti Isa yi, i d'a gaa sefene, soro ku filli ni annabi Muusa do annabi Eliya ya yi, 31i ɲi Alla nooron noxon ŋa. Isa ga n xawa dagana Alla sagon tinmandi Yerusalaamu nan faati non ŋa moxo be, i d'a ɲi sefene ken ya kanma. 32Ken da Petero d'i kappallenmon ɲi xenqo juppe noxon ŋa. X'i ga wulli, i da yugu ku filli do Isa wori, i gaa nooron noxon ŋa. 33Bire be yugu ku ga ɲi gilli Isa yi, Petero t'a danŋa: «Xaranmoxo, a siro de, o gaa yere yi. O na guppu sikki sigindi: baan'anke danŋa, baane Annabi Muusa danŋa, baane Eliya danŋa.» Xa Petero ma ɲ'a tu, i gaa fo be koono. 34N'a toxo sefen noxon ŋa, tabulle yogo ri xuf'i ya, xarallenmo ku ga ro tabullen noxon ŋa, i kanu. 35Sefexanne yogo xosi bogu tabulle ke noxon ŋa nan ti: «Ke n'in Renme ke be n ga d'a sugandi ya yi; xa d'a sefon terinka!» 36Sefexanne ke ga dangi tannu, Isa baane yan toxo beran ŋa. Xarallenmo ku kuuru, i ga da fo be wor'a waxatin ŋa, i m'a laxami sere su danŋa.^d

[Isa da murunte yogo sahandi, jinna buren ga ɲ'a yi]

37A bita fillandin ŋa, Isa do xarallenmo ku sikki yanqa gilli giden kanma. Jama xoore ri na Isa gemundi. 38Yugo yogo xosi luuke jama ke noxon ŋa nan ti: «Xaranmoxo, n d'an xanjo, n renmen faay'in danŋa, a baane ya n'in maxa! 39Jinna bure yogo ya n'a yi, jinna ke ga na r'a yi, a luukene ya, a n'a kaawandi, ma baabon ga bog'a raqen ŋa. A nt'a walla, a ga m'a tooro moxo burun ŋa ya falle. 40N d'an xarallenmon ɲaaga, t'i na jinna bure ke xata bakk'a yi, x'i konto.» 41Isa ti: «A na xo nke gaa du tanpindin'axa danŋa xafun ya yi! Axa na fi faamunu kan bire? An renme ke riiti yere!» 42Leminen daga katti Isa yi. A ga tink'a yi tannu, jinna buren d'a sedi ɲiiɲen ŋa n'a kaawandi. Xa Isa ga doxo jinna ke yi tannu, a bogu leminen ŋa. Leminen saha, Isa d'a kini faaben ŋa. 43Soron su kaawa Alla tunkaaxun ŋa.^e

[Isa sef'i faatiyen kanma xadi]

Be su toxo kaawana Isa gollun ŋa, a t'i xarallenmon danŋa: 44«Xa d'in dan ku sefo terinka siri: nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n wa riini r'in xonnon kittun ŋa.» 45X'i m'a sefe ke faamu. Alla d'a wure muxund'i ya, ken ya saabuda ni, i ga m'a faamu. I xa ma saago na Isa tirindi sefe ke maanan ŋa.^f

[Ko ni seri xooren ŋa?]

46Xarallenmon ɲi masalanŋa, i da me tirindi ti: «Ko n'o su seri xooren ŋa Alla banŋe?» 47Isa d'a tu, i sinmeyen ga ni ke be yi. A xosi lemine yogo raga n'a sigind'i kaaran ŋa 48nan t'i danŋa: «Sere be ga na ke lemine me raga moxo sirin ŋa nke sababun ŋa, a kaman d'inke yinme ya raga moxo sirin ŋa. Sere be ga n'inke raga moxo sirin ŋa, a kaman da ke be ga d'in xayi ya raga moxo sirin ŋa. Baawo sere be ga ni axa su wureeranken ŋa, ken kaman ya n xoor'axa su yi.»^g

[Sere be barante ga nt'axa yi, a kaman n'axa yogo ya yi]

49Ken falle Yoxanna ti Isa danŋa: «Xaranmoxo, o da sere yogo wori, a gaa jinna burun xatana bakka soron ŋa t'an toxon ŋa. O d'a kab'a yi, baaw'a sukkanten nta d'an ŋa xoy'o moxo.» 50Isa t'a danŋa: «Xa max'a kab'a yi, baawo sere be barante ga nt'axa yi, a kaman n'axa yogo ya yi.»^h

[Samariya maran debe yogo ma duŋe Isa bisimillana]

51Isa gille duna yi nan sege kanmun ŋa waxatin ga tinko, a da Yerusalaamu dagayen kanda n'a xotondi siri. 52A da soron xayi dagana du kaane. Soro ku ga daga, i ro Samariyankon debe yogo noxon ŋa, na yanqara feera kut'a danŋa. 53Xa Samariyankon ma duŋ'a bisimillana baaw'a dangini nan daga Yerusalaamu ya.ⁱ 54A xarallenmo Yaaxuba do Yoxanna ga da ken mugu, i ti: «O Yinmanke, an w'a mulla, o na yinben yanqandi gilli kanmun ŋa n'i halaki ba?» 55Isa teŋ'i ya nan dox'i ya.^j 56I giri non ŋa ken falle nan daga debe tana yi.

[Sere be ga'a mulla nan sukke do Isa yi]

57I gaa do killen ŋa telle, yogo ti Isa danŋa: «N wa sukkeene d'an batten ŋa, an ga na daga loolo.» 58Isa t'a danŋa: «Kunmen wa ɲunqumun maxa, sonkan wa yeliŋun xa maxa, ganta nke be ga ni Seren Renmen ŋa, noqu su nt'in maxa n ra ga'a ɲaana tuumara yi.» 59Isa ti yogo tana danŋa: «Sukke d'in ŋa.» Xa ken t'a danŋa: «Xaranmoxo, n terinka, n faaba ga na bono bire be, n na sukke d'an batten ŋa.»^k 60Isa t'a danŋa: «Furun war'i n'i furun suturi; x'anken ŋa, daga Alla Tunkaaxun fin gangu soron danŋa!»^l ^m 61Yogo tana xa t'a danŋa: «N wa sukkeene d'an ŋa, Xaranmoxo, x'in terinka, n nan daga sar'in kaadunkon ŋa fina.» 62Isa t'a danŋa: «Sere be gaa soxono ti sarin ŋa, a ga'i falle faayini, ken kaman ra nta ɲaana Alla Tunkaaxun noxon ŋa, baaw'a ma gollen rag'i sooben ŋa.»

[Isa da tanɲere do xarallenmo filli xayi dagana gangundi]

10

1Ken dangiyen falle, o Yinmanken da tanɲere do xarallenmo filliⁿ tana sugandi n'i xayi dagana, fillo fillo du kaane, i ga n xawa dagana debe wo debe yi do noqu wo noqu yi. 2A t'i danŋa: «Soron wa no, i gaa kandayen mulla, xa Xibaari Liŋen gangundaanon ma gabo. Ken kuŋa xa d'a muuru Alla max'a na Xibaari Liŋen gangundaanon gabondi.^o ^p 3Ayiwa, xa daga! N d'axa xayi dagana xo jaxallenmun gaa dagana turunŋun naxa moxo be. 4Axa do xaalisi nan maxa daga do du yi, axa do booto nan maxa daga, axa do teppu nan maxa daga. Kuuɲinden nan max'axa mungundi d'axa dagayinmen ŋa. 5Axa ga na ro ka be noxon ŋa, axa nan kuuɲindi fina nan ti: “Salaamaaleeku.” 6Selli sere gaa ken ka yi xeeridunke ga ni, axa kuuɲinden duwaawun wa xenn'a kaman ŋa; xeeridunke ga nta non ŋa xa, axa kuuɲinden duwaawun wa saagene katt'axa yinmenu yi. 7Axa ga na yanqa ka be noxon ŋa, i ga na yigande be kin'axa yi, axa n'a yiga; i ga na minifo be kin'axa yi, axa n'a mini. Baawo golliɲanŋaanan nan xaw'i tugaadin kitana ya. Axa nan maxa giri ka yi nan daga yanqa ka tana yi. 8Axa ga na ro debe be ya, i ga n'axa bisimilla, i ga na yigande be kin'axa yi, axa n'a yiga. 9Axa na ken debe watunton sahandi, axa n'a ko debidunkon danŋa ti: “Alla Tunkaaxun tink'axa danŋa.” 10Xa, axa ga na ro debe be yi, i ga ma duŋ'axa bisimillana, axa na daga beddun ŋa nan ti: 11“Hari xobe be gaa sax'o taanun ŋa, axa deben noxon ŋa, o w'a konkono bakk'o taanun ŋa, n'a tox'axa maxa yere. Xa ganta, axa n'a tu ti Alla Tunkaaxun tinko.”» 12Isa yille tini: «N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa ti kiiten kootan ŋa, ken debe soron yanganqatayen wa buroono diinanta Sodome^q soron yanganqatayen ŋa.»

[Debu beenu ga bara toŋondini]

13Isa ti: «Bone w'axa danŋa, Koorasininko! Bone w'axa danŋa Besayidanko! Baawo Alla kaawafiinu beenu ga ɲaŋ'axa maxa yere, kun gan ɲaŋi Tuuro do Cidoni ya ganpinsa lenki fe, i soron ga da caakundorokon rondi nan taaxu xamanxullen ŋa,^r n'a koyi t'i da du rasaaga katti Alla yi n'i jikkunun faraaxu. 14Ken ya saabuda ni kiiten koota, Tuuro do Cidoni soron yanganqatayen gaa newoono diinant'axa xallen ŋa. 15Axakun xa, Kapperinahumunko, xa max'a sinma ti n gaa dall'axa maxa, ti ken wa sikki Alla ga'axa kisini n'axa rondi Arijanna de! Xa, a n'axa yanqandini Jahannaba ya noxon ŋa.»^s

16A yille tin'i xarallenmon danŋa: «Sere be ga n'axa terinka, a kaman d'in ya terinka; sere be ga na bar'axa yi, a kaman bar'in ya yi; sere be ga na bar'inke yi, a kaman bara ke be ga d'in xayi ya yi.»^t

[Tanɲeren do xarallenmon filli saage riini]

17Tanɲeren do xarallenmon filli^u saage riini, i ɲaxalinta xooro. I ti Isa danŋa: «O Yinmanke, t'an toxon ŋa, o ga na fo be ko hari jinna burun danŋa, i na ken ya ɲaana.» 18Isa t'i danŋa: «N yaaxen ɲi Ibiliisa yi yereene gilli kanxotten ŋa xo kanmen meteɲeqiyen moxo, a ga halaki. 19Ayiwa, n da senben kin'axa yi nan tere kancinton do ɲantonun kanma, do na Ibiliisa fankan su r'axa tan wure. Fo wo fo xa ra nta fo bure ɲaan'axa yi. 20Ganta, xa maxa ɲaxali ti jinna burun wa kann'axa yi baaw'axa ga na t'i na fo be ɲa, i w'a ɲaana de: xa ɲaxali ya t'axa toxonun safanton wa Alla maxa kanxottun ŋa.»

21Ken sigira yi, Alla Fanka Sennen da Isa ɲaxalindi siri, a ti: «Ee, n Faaba, kanmun do ɲiiɲen Kama, n w'an tiigan'an ga da ku fiinu tuyindi soro kundun ŋa, fiinu been'an ga d'i muxundi haqilanton do tuwaanon ŋa. Yabo, n Faaba, tiigayen w'an danŋa, an ga na fo be ɲa, ken ya siren ni. 22N Faaba da fo wo fo su senben kin'in ŋa. Sere su nta Renmen tu Faaben ga fe, sere su xa nta Faaben tu Renmen ga fe do Renmen ga n'a tuyindi sere be yi.» 23Ken falle Isa teŋ'i xarallenmon ŋa n'a k'i baane danŋa ti: «Sawoyen w'axa danŋa n'a sababun ɲ'axa yaaxen gaa fo be yi! 24Baawo, n w'a koon'axa danŋa ti annabinyin gabo do tunkanyugu gabo d'a xan'axa yaaxen gaa fo be yi, i n'a wori, x'i m'a wori, d'axa toron gaa fo be yi, i n'a mugu, x'i m'a mugu.»^v

[Isa ga da masayila be ko Samariyanka yugu siren kanma]

25Ken falle, sariyanxaranmoxo yogo d'a xanu na Isa gaata; a da Isa tirindi ti: «Xaranmoxo, n nan xawa mani ɲaana kuudo n na Arijanna kita?» 26Isa t'a danŋa: «Mani safanten ni annabi Muusa Sariyan noxon ŋa? An d'a xara n'a faamu kan moxo yi?» 27Yugon t'a danŋa: «A safanten ni ti: An nan xaw'an Kaman Alla xanna t'an sondomen su yi, t'an yonkin su yi; an nan xaw'an me sere tanan xa xanna x'an yinme moxo.» 28Isa t'a danŋa: «An jaabun siro. An ga na ken deberi, an wa Arijanna kitana.»^w

29Xa sariyanxaranmoxo ke ga'a mulla na jalagin bogu du yi, a ti Isa danŋa kuŋa: «Ko xa n'in me seren tanan ŋa?» 30Isa t'a danŋa: «Ke ɲa yugo yogo ya yi, a gaa gilli Yerusalaamu nan daga Yeriho, killimaxasaqaanon xen'a yi n'a kittidufon su boos'a yi. I d'a katu m'i gaa ɲaana xoy'i w'a karini, nan daga n'a toxo saqa. 31Ken d'a ɲi sadaxakiɲandaana yogo ɲi do kille ke yi riini. A ga ri ware yugo ke yi saqa, a d'a goori nan daga d'i killen ŋa. 32Leewiganke^x yogo xa ri do kille ke yi. A ga ri ware yugo ke yi saqa, a d'a goori nan daga d'i killen ŋa. 33Xa Samariyanka yugo yogo, xonnaaxun ga'o d'ikun beenu naxa, a xa riyinte do killi baananne ke yi, a ri ware yugo ke yi. A ga d'a wori saqa, yugo ke hinneyen d'a raga. 34A tinko yugo ke yi na ten do dolon^y r'a joogiraqun ŋa n'i yetu. A yill'a setundin'i yinme daaban kanma, n'a deni mukkunyanqara yogo yi n'a sorogo non ŋa. 35A bita fillandin ŋa, a da godo filli deniye^z bagandi n'i kini mukkunyanqara ke kaman ŋa, nan t'a danŋa: “Ke yugo sorogo, an ga n'in batu haqe be yi, n saaganten ŋa ti yere yi, n n'a tug'an ŋa.”» 36Isa yille tini yugo ke danŋa: «An sinmeye maxa, killimaxasaqaanon ga xanu yugo ke be yi, kon d'a rag'i me seren tanan ŋa ku soro sikki ya?» 37Sariyanxaranmoxon t'a danŋa: «Ke be gaa hinn'a yi nan sir'a danŋa, a yan d'a rag'i me seren tanan ŋa.» Isa t'a danŋa: «Ken kuŋa, dag'an xa na ken me deberi.»

[Maarata do Mariyaamu da Isa bisimill'i banŋen ŋa]

38Ayiwa, Isa d'i xarallenmon ga ɲi terekillen kanma telle, a ro debe yogo yi. Yaxare yogo d'a bisimill'i kan ŋa no, a toxon ga ni Maarata. 39Xoxona yaxare ɲi Maarata maxa, a toxon ni Mariyaamu. Mariyaamu daga taaxu O Yinmanken taanun ŋa n'a digaamun terinka. 40Ken biren ŋa, kaadungollen gaben ɲi Maarata maxa, a yaaxen dunbunten ga kun kanma. A ri katti Isa yi nan t'a danŋa: «N Yinmanke, n xoxona yaxaren ga da ke golle su tox'in baane maxa wo, an haajun nta ken ŋa ya ba? A k'a danŋa, t'a nan r'in deema.» 41O Yinmanken t'a danŋa: «Maarata, anken ŋa, an wa jootini na du lasama fi gabe ya. 42Xa maanan na fi baane ya yi. Mariyaamu da ken fi sire ya sugandi, sere su xa nt'a boosin'a yi.»

[Isa d'i xarallenmon xaranŋundi allanɲaageyen ŋa]

11

1Koota yi, Isa ɲi Alla ɲaagana noqu yogo yi. A ga duguta allanɲaageyen ŋa, a xarallenma yogo t'a danŋa: «O Yinmanke, o xaranŋundi allanɲaageyen ŋa xo Yahaya ga d'i xarallenmon xaranŋund'a yi moxo be.» 2Isa t'i danŋa: «Axa ga na ɲi Alla ɲaagana, axa na ti:

O Faaba Alla, an toxo sennen nan dore soron su maxa.

An Tunkaaxun koyi.

3O biraadon kin'o yi koota su.

4Yanp'o fi burun ŋa, baaw'oku yinmenu wa yanpan'o tooɲondaanon maxa.

O kisi jaarabiyen ŋa.»^a

5Isa yille tin'i danŋa: «Ayiwa, axa du baananbe ga na giri kaananan ŋa nan dag'i menjanŋen follaqen konko nan t'a danŋa: “N menja, buurunu sikki kin'in ŋa de, 6baaw'in menjanŋe yogo ya faayi, a ga ri yanq'in ŋa saasa, yigande fo wo fo xa nt'in maxa n ga'a kinn'a yi.” 7Menjanŋe ke ga na du toxo konpen noxon ŋa nan t'a danŋa: “Max'in tooro! N d'in follaqen soxo nan duguta. N d'in renmun xa saxu. N ra nta gilli t'in wa buuru kinn'an ŋa saasa.” 8N n'a k'an danŋa, hari menjanŋe ke ga ma giri na buurun kin'a yi menjanŋaaxu saabuda, a ga na bara fateen'a yi, menjanŋe ke wa riini giri n'a muurifon su kin'a yi.

9Ken ya ni, n w'a koon'axa danŋa ti:

xa da Alla ɲaaga,

a w'axa kuunu;

xa da fo muuru Alla maxa,

a w'a ɲaan'axa danŋa;

xa da Alla xiri,

a w'axa jaabini.

10Baawo sere wo sere ga na Alla ɲaaga,

a w'an kuunu;

sere wo sere ga na fo muuru Alla maxa,

a w'a ɲaan'an danŋa;

sere wo sere ga na Alla xiri,

a w'an jaabini.

11Kan lendunjaaxe n'axa yi, a kaman renmen ga n'a ɲaaga ɲexen ŋa, a gaa samaqen ya kinn'a yi?^b 12Walla xa, a ga n'a ɲaaga sellinxabaanen ŋa, a gaa ɲanton ya kinn'a yi? 13Ayiwa, axakun beenu burun ga ni, axa ra wa fo siren kinn'axa renmun ŋa, billati Faaba kallanken ken xa. Soro beenu ga n'a ɲaag'i Fanka Sennen ŋa, a w'i kuunu nan xot'axa kuyindimoxon ŋa.»^c

[Isa ti Alla yan da fankan kin'ike yi]

14Koota yi, Isa da jinna buren xata bakka yugo yogo yi, jinna ke ɲi ga da yugo ke muumundi. Jinna buren ga bogu yugon ŋa, a saage sefene. Soro beenu ga ɲi non ŋa, i kaawa ken ŋa. 15Xa soro ku ya, dantanto ti: «A na jinna burun xatana bakka soron ŋa ti Beelesebulu^d ya toxo yi, ken ga ni jinna burun xirisen ŋa.» 16Yogonu xa ɲ'a mulla n'a gaata, i t'a danŋa, a na kaawafi yogo deberi n'a koy'i ya t'a giri Alla ya yi. 17Xa Isa ɲ'i ŋanniyen tu, a t'i danŋa: «Jamaane wo jamaane, tunkanyugunjamaanen ya ga ni, jamaane ke renmun duurun gaa me gajanŋa ya, ken jamaane lagarun ni kareyen ya yi. Soron na me ɲama, konpon na xanu me kanma. 18Ayiwa, sell'a ga na ɲi Ibiliisa golliɲanŋaanon duurun ya gaa me gajanŋa, a tunkaaxun ra na sabatini kan moxo? Axa xa ti n na jinna burun xatana bakka soron ŋa ti Beelesebulu ya toxo yi. 19Sell'a ga na ɲi nke gaa jinna burun xatana ti Beelesebulu ya toxo yi, axa soron kun n'i xatana ti ko xa toxo yi? Axa soron yinmenu d'a koyi kuŋa t'axa sankunton ya ni. 20Xa, n na jinna burun xatana bakka soron ŋa ti Alla bereken ya yi, ken kuŋa Alla Tunkaaxun joof'axa yi.

21«Yugu saagen ga n'i gajanyokkun wutu n'i kan tanga, fo nt'a naaburen kitana. 22Xa sere tana be ra ga'a danŋa, ken ga na ri xen'a yi n'a niyi; a ga ɲ'i jikken saqa gajanyokku ku beenu kanma, a n'i su boos'a yi, n'a naaburen taxandi soron ŋa.»

23Isa yille tini: «Sere wo sere ga nt'in mulla, n xonnen ya n'a kaman ŋa; sere wo sere ga nt'in deeman'in gollen ŋa, a kaman n'a bonondini ya.»^e

[Jinna buren saageye katt'a ga bogu sere be yi]

24Isa ti: «Jinna buren ga na bogu seren ŋa, jinna ke telle gun laaten ya yi na non su wura, a gaa noqu muurun'i gaa ɲaana noqu be yi. A ga na konto noqu kitana keeta, a na ti du danŋa: “N ga bogu noqu be yi, n wa saagene katti non ŋa.” 25Jinna ke ga na saage riini katti sere ke be, a ga bog'a yi, a w'a ɲiini xoy'an ga da ka be sella n'a gemundi. 26A ga na sere ke moxon wori kundun ŋa, a na daga jinna buru ɲeri tana mundu, ku beenu ga n bur'aken ŋa, a d'i na ri, i na ro sere ke ya. Ken sere keeta, a moxon wa riini buro diinant'a ga ɲi moxo be yi fanan ŋa.»^f

[Xeeri sooben gaa soro beenu danŋa]

27Isa gaa ken sefe konŋen noxon ŋa, yaxare yogo d'i xannen wutu kanmun ŋa jaman noxon ŋa nan ti: «Sawoyen wa yaxare danŋa, yaxare be ga sigi t'an ŋa, n'an saara, n'an sugundi!» 28Isa da yaxare ke jaabi nan t'a danŋa: «Tonŋu, xa soro beenu gaa Alla Digaamen terinkana n'a batu, sawoyen na kun ya danŋa!»

[Seren Renmen wa ɲaana taagumance yi lenki soron danŋa]

29Seren gaben ri na me ɲi Isa banŋen ŋa, a t'i danŋa: «Lenki soron ni soro burun ya yi; i ti n na kaawafi yogo ya deberi. Xa, kaawafi tana nta koyin'i ya, annabi Yuunusu xallen ga fe. 30Baawo Yuunusu ga ɲa taagumance yi moxo be Niniwenkon danŋa, nke be ga ni Seren Renmen, n xa wa ɲaana taagumance yi kundun ŋa lenki soron danŋa.^g 31Kiiten kootan ŋa, Saba jamaanen tunkanyaxaren wa gilli na lenki soron jalagi, baawo, a giri ma duna yinmen ya yi, nan ri tunka Silemaanu haqilantan digaamun terinka.^h Sere be xa gaa yere yi, a ya n xoora Silemaanu yi. 32Kiiten kootan ŋa, Niniwenkon wa gilli na lenki soron jalagi, baawo, i ga da Yuunusu gangunden mugu, i da du rasaaga katti Alla yi. Sere be xa gaa yere yi, a ya n xoora Yuunusu yi.»ⁱ

33Isa ti: «Sere su nta lanpa kunmu n'a muxundi, walla xa, na xolle bifind'a yi. Xa, an n'a taaxundini fo ya kanma kuudo soro beenu gaa roono konpen noxon ŋa, i na xurayen wori.^j 34Haadamarenmen sondomen na xoyi lanpan ya, a faten danŋa: an sondomen xullen ga na ɲi, an faten su wa xurayen kitana. X'an sondomen xulle ga feti, an faten su wa ɲaana biten noxon ŋa. 35Ken kuŋa, an du koroosi xuraye be ga'an faten ŋa, a nan maxa ɲa biten ŋa. 36An faten su ga na xurayen kita, biten ga nt'a noqu su yi; a su wa xurayen noxon ŋa, xoy'an gaa lanpan xurayen noxon ŋa moxo be.»^k

[Isa da Farisigankon do sariyanxaranmoxonun jalagi]

37Isa ga duguta sefen ŋa bire be, Farisiganke yogo d'a xiri yigayen ŋa, i banŋen ŋa. Isa dag'a kan ŋa, i taaxu yiganden kanma. 38Isa ga yig'a ga ma laadan deberi, ken ga ni, a ga m'i kittun wanqi saad'a gaa yigeene, Farisiganke ke kaawa ken ŋa. 39Ken ya ni, o Yinmanken ti Farisiganke ke danŋa: «Axa kun Farisiganko, axa wa minixollen do yigexollen sellan wanqini n'a laabandi, n'a tox'axa sondomun fakkon wa ti fayiyen do buroyen ŋa. 40Axakun ni bononto ya yi! Ke be ga da sellan taga, a ya ma noxon xa taga ba? 41Xa ɲa fonnansiru yi, ken ya ni senoyen killen ŋa axa danŋa.^l

42«Bone w'axa danŋa, axakun Farisiganko ku! Baaw'axa wa jakkan bagandini har'axa naaxon soxofoonun su yi, kun ga ni naanayen do ken me xawaara yi. Xa fo be ga n xoto, axa da ken toxo falle, ken ya ga ni toloŋontaaxun ŋa, axa do me naxan ŋa, do na Alla xanu, axa nan xawa joŋaana ke fina ya yi. Ken fall'axa na kutten deberi.^m 43Bone w'axa danŋa, axakun Farisiganko ku! Baaw'axa na taaxura kaanankon ya mulla allanxarankaanun noxon ŋa, d'axa n'a mulla ya soron su n'axa kuuɲi n'axa doro jamannoqunun ŋa.ⁿ 44Bone w'axa danŋa! Baaw'axa na xo xabura muxunton ya, soron gaa tereen'i kanma, i ga nt'a tu t'i wa tereene fo kanma, fo be ga'i mexendini.»^o ^p

45Sariyanxaranmoxonu ku baananbe ti Isa danŋa: «Xaranmoxo, an d'oku xa ka ya kundu de!» 46Isa jaabindi ti: «Bone w'axa xa danŋa, axakun sariyanxaranmoxonu ku! Baaw'axa wa likke xoten taaxunu soron ŋa, axa xa nt'i deeman'a tiŋana.^q

47«Bone w'axa danŋa! Baaw'axa xooxonu ga da annabinyinmu beenu kari, axa xa da xabura faranparon tag'i ya! 48Axa d'axa duŋentaaxun koyi t'axa xooxonu ɲangollen ŋa, baaw'ikun da annabinyinmun kari, axakun xa, axa da xaburan tag'i ya! ^r

49«Ken ya ni, Alla be ga ni tuwaanan ŋa, a ti: “N wa annabinyinmun do xayifaarun xayini katt'i ya; i w'i yogonu karini, i w'i yogonu yanganqatana.” 50Ken saabuda lenki soron wa yanganqatayen kitana n'a sababun ɲa annabinyinmun karinden ŋa gelli duna sikke, 51n'a wutu Haabila karinden ŋa n'a wara Jakkariyaawu karinden ŋa, Jakkariyaawu b'i ga d'a kari allanbatikan sadaxabiyifon d'a noqu sennen naxa.^s N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa ti, lenki soron wa yanganqatayen kitana do ku serekallu su batten ŋa!^t

52«Bone w'axa danŋa, axakun sariyanxaranmoxonu ku! Baaw'axa da kisiyen tuyiyen xarillenmen wutu, axa yinmenu nta roono, ku beenu gaa royen mulla, axa wa kun xa kabana roono.»^u

53Isa ga giri ken dingira yi nan daga, sariyanxaranmoxonun do Farisigankon da xonnaaxu xote wutu katt'a yi, i w'a tirindini tirindinden moxonman su yi, 54na jalon tug'a kaane m'i w'a kitan'a na sefe bure ko.

[Isa ti soron na du koroosi munaafaxaaxun ŋa]

12

1Ken waxati ya, jaman da me ɲi Isa noqun ŋa, jama be gaa wujjuune gabe bakka, ma soron gaa ɲaana x'i wa sikki me taanun kanma. Isa joŋa sefen'i xarallenmon fina ya danŋa, a t'i danŋa: «Xa da du koroosi Farisigankon buukaadon ŋa, ken ga n'i munaafaxaaxun ŋa, baaw'a nan jewu roono seren ŋa xo buukaadon gaa farin ɲaana moxo be.^v 2Fo muxunten su wa bangeene, gundon su wa tuyiini. 3Ken ya saabuda ni, axa ga na fo wo fo ko biten noxon ŋa, a wa riini mugi kiiranxullen ŋa; axa ga na torudunsefe su ɲa konpon noxon ŋa, a wa gangiini bara xooron ŋa.

4«Axa kun ŋa, n menjanŋu, n w'a koon'axa danŋa: ku beenu gaa yonkin bagandini faten ŋa, i ra ga ntaxa fo wo fo tana ɲaana ken falle, xa maxa kanu kun ŋa. 5N wa riin'a k'axa danŋ'axa ga n xawa kanna fo be yi: xa kanu Alla ya yi, aken be ga n'an kar'a ra ga'an sedde Jahannaba noxon ŋa. Yabo, n w'a koon'axa danŋa: axa n xawa kann'a ya yi. 6Yellin miso karagi nta gaagene godo filli ya ba, baaw'i nafan roxen ni? Xa ganta, Alla ma mung'i du baananbe ya. 7Har'axa yintun jaaten tuyinten wa Alla maxa. Ken kuŋa xa maxa jooti: axa ya n fasu yellin miso gabo yi!

8«N w'a koon'axa danŋa: sere wo sere ga n'a ko soron su yaaxon ŋa t'i toŋondi t'inke yi, nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n xa w'a koono Alla jon ŋa sigen koota t'a kaman n'in yogo ya yi. 9Xa, sere be ga n'in nakkari soron su yaaxon ŋa, Seren Renmen xa w'a koono Alla jon ŋa t'i nt'a kaman tu.^w 10Sere wo sere ga na sefe bure ko Seren Renmen danŋa, yanpaye wa ɲaan'a kaman maxa; xa sere be ga na Alla Fanka Sennen xajafi, yanpaye nta ɲaana ken kaman maxa.^x

11«I ga n'axa raga n'axa deni yinmanko ma fankamanun ne, axa gaa riini du faasa moxo be, m'axa ga n xawa fo be koono, ken jooten nan max'axa raga 12baawo, axa ga n xawa fo be koono, Alla Fanka Sennen w'axa xaranŋundini ken ŋa ken sigira yi.»^y

[Masayila be gaa banna haqilanroxen kanma]

13Yugo yogo da du toxo Isa danŋa jaman noxon ŋa ti: «Xaranmoxo, a k'in gida danŋa t'o faaba ga da naabure be tox'o maxa, t'a n'in taqen kin'in ŋa.» 14Isa t'a danŋa: «Yugo ke, sere su m'in taaxundi ti n nan ɲ'axa danŋa kiitikutaana yi, walla xa nan ɲ'axa danŋa naabure taxandaana yi.»

15Ken fall'a ti jaman su danŋa: «Xa da du koroosi, xa da du raga bakka naaburen xanuye moxo buren maxa, baawo haadamarenmen naaburen ga na gabo moxo wo moxo, a naabure ke ra nt'a yonkin kisini.»

16A yille ke masayila xa koon'i danŋa ti: «Ke ɲa yugu banna yogo ya yi, soxen ga liŋ'a yi moxo siri. 17A sinme na du tirindi ti: “Yaala n na mani deberi saasa? N ga da soxofoonu beenu kita, i marera nt'in maxa.” 18Ken fall'a ti du danŋa: “N ga fo be ɲaana saasa, n faay'in maranun ya karana nan yille fo xooro tagana, n n'in yillen d'in kitefon su r'i noxon ŋa. 19N n'a ko du danŋa xadi ti: 'N yugo, naaburen gaben w'an max'a gaa siine gabe dangindini; du laxaafiya, yig'an nan min'an nan sanga.' ” 20Xa Alla t'a danŋa: “Haqilanroxe ke, an wa kalla wuro ke su. Ken kuŋa, an naabure marante ke su du danŋa, a ɲaana ko xa xalle yi?”» 21Isa ti xadi: «Sere be gaa naaburen gaben kappa me yi du danŋa, a kaman alihaalan na kundun ya yi, xa Alla maxa, a kaman feti banna yi.»

[Danqanaaxu]

22Ken falle Isa t'i xarallenmon danŋa: «Ken saabuda, n w'a koon'axa danŋa ti, xa maxa hanm'axa bireyen ŋa, axa gaa ke be yigana, d'axa faten ŋa, axa gaa yiraamu beenu rondini. 23Baawo bireyen nan xoto biraadon ŋa, faten nan xoto feetufataaden ŋa. 24Xa da xaaxenun faayi: i nta tippi, i nta fateene, mara xa nt'i maxa naxafa ga'a noxon ŋa, xa Alla w'i naxafana. Axa ya n fasunta yeliŋun ŋa buru! 25Ko n'axa yi, hanmi saabuda, a ra gaa hari fonne kapp'i wuyin giiloyen ŋa? 26Axa ra ga nta fo danŋa fi buccinnen ŋa, mani xa saabud'axa gaa hanmini do fi xoore yi? 27Xa da gunnen sokkun faay'i gaa funtini nan fuugu moxo be: i nta gollini, i nta geese xa mirini. Axa n'a tu ti hari tunka Silemaanu d'i yanbaye su, a ma demu na yiran faranpare rondi, fo be gaa sokku ku baananbe fuugen faranparoyen bakka. 28Sokkun beenu gaa du lenki, Alla ga d'i feetufata, xunban'o wa riini yinbikumi t'i ya. A nt'axakun ya feetufatana ba? Axa danqanaaxun roxen ni de!^z 29Ken kuŋa, xa maxa hanmi nan ti: “O riini mani yiga?” walla xa, “O riini mani mini?” 30Samunton ya hanmin ni ku fiinu muurunden ŋa waxati su. Xa, axakun ŋa, axa Faaba w'a tu, axa haajunten gaa fo be yi. 31Xa xata Alla nan ɲ'axa danŋa tunka yi fina,^a ken falle, Alla na ke su kaf'axa maxa.^b

32«Xa maxa kanu, axakun beenu gaa sukkeene d'in ŋa. A d'axa Faaba saga n'i neeman kin'axakun beenu ga duŋe t'a tunkaaxun ŋa.^c 33Xa d'axa naaburun gaaga n'i xaalisin sadaxi misikiinon ŋa. Xa da xaalisiroofo ya kita fo be ga nta bonno, xa da naaburen kafu me yi kanxotten ya yi Alla banŋen ŋa. Non ŋa, axa naabure nta sankunu abada: fayaanon kitten ra nt'a kitana, xaase xa ra nt'a bonondini. 34Baaw'axa naaburen gaa noqu be yi, axa haqilen na non ya yi.^d

[Xa d'axa moxon sirondi na Isa riyen dugu]

35«Axa naxaanun siitinton nan ɲi, d'axa lanpanun kuminton nan ɲ'axa maxa. 36Xa ɲa xo soro beenu ga'i kaman yugon dukk'a gaa gilli ɲaxan ŋa, kuud'a ga na ri na baafen konko tannu, i gaa follaqen wuɲin'a danŋa. 37Xeeri wa komo danŋa, ku beenu, i kaman yugon ga na yille riini, a ga'i ɲiin'i yaaxon ŋa. N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa, a w'i naxaanen siitini n'i moxon sirondi yigayen xanne maxa, na yiganden kin'i ya. 38A ga na yille riini wuron taxande filla m'a taxande sikkan noxon ŋa, n'i ɲ'i yaaxon ŋa, xeeri w'i danŋa.

39«Axa n'a faamu siri nan ti kaagumen gan na fayaanan ri waxatin tu, a nta xenqene fayaanan gaa riini r'a kan noxon ŋa nan fayi. 40Axa xa n'axa moxon sirondi, baawo nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n wa saagene riini waxati ya, axa ga ma waxati be sinma.»

41Ken falle Petero t'a danŋa: «O Yinmanke, an da ke masayila k'oku baane ya danŋa ba, walla xa, an d'a ko soron su ya danŋa?» 42O Yinmanken t'a danŋa: «Ko xa ni komo yugo siren ŋa haqilen ga'a yi? A ken ni ke be kaman yugon ga n'i kan xaliif'a yi, a n'a koroosi, d'a na yiganden kin'i komo kuttun ŋa, i waxatin ŋa. 43Xeeri wa ke komo yugo danŋa, a kaman yugon ga na saage riini, a ga'a siginten ɲiini do ke golle ya! 44N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa, kaman yugon w'i naaburen su fi xaliifana ke komo yugo yi. 45Xa, komo yugo ke ga na t'i du danŋa: “N kaman yugon leele riini”, a na xanu komo yugu kuttun do komo yaxarun ŋa n'i katu, nan yige, nan mini m'a ga mande. 46Ayiwa, koota ya ni, a kaman yugon gaa riini war'a kanma, a ga ma taaxu ti koota be, do waxati be ya, a n'i komo yugo ke yanganqata, yanganqata be Alla xonnon d'a ga n xawa.^e

47«Kome be g'i kaman yugon liŋun tu, a ga bara liŋu ke deberini, ken katijaanen wa gaboono. 48Xa kome be ga nt'i kaman yugon liŋun tu, a ga na katigolle deberi, a katijaanen nta gaboono. Fo gabe ga kini sere be yi, fo gabe tirindin'a kaman ya yi. Fo gabe ga na xaliife sere be yi, fo gabe tirindin'a ya yi xadi.

[Isa ti soron wa balla me ya d'i batten ŋa]

49«N ri ti yinbe yogo ya yi ɲiiɲen yaaxen kanma, yinbe ke gan kum'a yan ɲi gan liŋ'in danŋa siri! 50Toora xoore nan xaw'in kitana.^f N na hanmi xoore xa ya noxon ŋa, o do toora ke ga'in kitana! 51Axa d'a sinma ti n ri ti xeerin ya yi duna yi ba? Aayi, n ma ri ti xeeri ya, n ri ya, na soron waalindi me yi. 52Baawo keeta, soro karagi ga na ɲi ka ya, soron sikki do fillon wa me waalini. 53Yugon d'i ren yugon wa me waalini, ren yugon d'i faaba wa me waalini, yaxaren d'i ren yaxaren wa me waalini, ren yaxaren d'i ma wa me waalini, yaxaren d'i ren yugon yaqen wa me waalini, yaxaren d'i kiina ma wa me waalini.»^g

54Isa yille tini jaman danŋa: «Axa ga na tabullen wor'a ga bogu kinqennan ŋa, axa na xosi ti: “Kanmen wa riini texe”, kanmen wa texeene xa. 55Axa ga na fanken wori gilli ti banboxun ŋa, axa na ti: “Tawoyen wa bakka”, tawoyen bakka ya xa. 56Ku munaafaxinu ku! Axa wa kanmun do ɲiiɲen alihaalanun tu; ayiwa, mani xa saabuda waxati ke b'o ga'a yi saasa, fiinu beenu ga'a kanma nan ɲaŋi, axa ga m'i faamu?^h 57Mani saabud'axa yinmenu ga nta jaatiragayen ɲaana na fi toloŋonton deberi ti du yi?

58«Ayiwa, fi ga na war'an do sere naxa m'axa gaa me xilli fankamanun banŋen ŋa, duuruxot'an do sere ke na me faamu nan gemu saad'axa gaa joofeene kiitikutiran ŋa, ken ga fe, a nan max'an kini kiitikutaanan ŋa, kiitikutaanan ga'an kinni koroosindaanon ŋa (poliisinu), kun xa ga'an teqe kason ŋa. 59N w'a koon'an danŋa, an ga na ro kason ŋa, an nta bakka na hari tanma baane tanbon tox'an xannen ŋa.»ⁱ

[Isa ti soron n'i jikkunun faraaxu walla x'i na kara]

13

1Ken waxati ya, soro yogonu ri katti Isa yi na goforoneeri Pilaati ɲangollen laxam'a danŋa, ken ga ni Pilaati ga da soron war'i na Galilenko yogonu kari n'i toxo sadaxindinnoqun ŋa.^j 2Isa ti soro ku danŋa: «Axa sinmeyen ni ya ba nan ti Galilenko ku been'i ga d'i kari kundu, t'i ya ni junuubuɲanŋaana xooron ŋa diinanta Galilenkon kuttun ŋa ba? 3Aayi, ken fe, xa, axa ga m'axa jikkunun faraaxu nan saage katti Alla yi, axa su wa kalla x'i moxo. 4Ku soro tanmi do segu beenu xa, konpo gillen ga xen'i kanma n'i kari Silooye kundan noxon ŋa, axa d'a sinma ti kun soro ya maɲanton ni diinanta Yerusalaamunkon kuttun su yi ba? 5Aayi, ken fe, xa, axa ga m'axa jikkunun faraaxu nan saage katti Alla yi, axa su wa kalla x'i moxo.»

6Ken falle Isa da ke masayila ko, a ti: «Turutinŋe yogo lorinten ɲi yugo yogo reesenten noxon ŋa. Yugon ri t'i wa turo ke fatana, x'a ma renme ɲ'a yi. 7A t'i reesenten golliɲanŋaanan danŋa: “Ayiwa, a siina sikkan ya ni ke yi n gaa riini t'in wa ke turo fatana, n ga nta renme ɲiin'a yi. A kutu bakka non ŋa! A sikki manne ya beran ŋa xafu?” 8Golliɲanŋaana ke t'a danŋa: “N yinmanke, a war'a na ke siine bira, n n'a kaaron soxo na jabanden r'a yi. 9A me wa du, waag'a na renmu. A ga ma renmu xa, a na kuti bakka non ŋa.”»

[Isa da yaxare yogo sahandi Tuumayinkootan ŋa]

10Tuumayinkoota yogo yi, Isa ɲi xaranŋundini allanxaranka yogo noxon ŋa. 11Yaxare yogo masahanten ɲi non ŋa, jinna buren ga'a yi, a ga d'a xoodon gungurundi, siino tanmi do seg'a ra ma ɲi sikki nan toloŋo. 12Isa ga da yaxare ke wori, a d'a xiri nan t'a danŋa: «Yaxare ke, an d'an watten fate.» 13Isa d'i kittun saxu yaxaren kanma, ken sigira yi, yaxaren sigi nan toloŋo, n'a ɲa Alla tiigayen ŋa. 14Xa, allanxarankan yinmanken butunta xooren ɲi, baawo Isa jaarandi Tuumayinkootan ŋa. Yinmanke ke sefe jaman danŋa, a ti: «Bito tunmi ya na non ŋa, o ga n xawa gollin'i noxon ŋa, ken kuŋa, xa ri jaare kun bito ya noxon ŋa, xa Tuumayinkootan ken, aayi!»^k 15O Yinmanken d'a jaabi ti: «Ku munaafaxinu ku! N ti Tuumayinkootan ŋa, axa baananbe su w'i gunbo, m'i faren janbana nan dag'a minindi? 16Ke yaxare ken xa, Ibirahiima bonconŋe ga ni, siino tanmi do segu Ibiliisa kaccun ga'a yi, yaal'a ma xawa kaccu ku nan bog'a yi Tuumayinkootan ŋa ya ba?» 17Isa dan ke jaabu d'a xonnon su kari yaagun maxa, xa jaman su yan ɲi ɲaxalini Isa ɲangollu sirun ŋa.

[Alla Tunkaaxun ni mani ya?]

18Isa ti: «Alla Tunkaaxun do mani nan baana? N ra n'a do mani katta me yi? 19Alla Tunkaaxun na xo yittirenmun su fo roxen ya, yugo yogo ga d'a funcen tif'i naaxongallen noxon ŋa: a bogu nan ɲa yitten ŋa, yeliŋun xa d'i sonkon deber'a kingun ŋa.»^l

20Isa yille tini xadi: «N ra na Alla Tunkaaxun do mani katta me yi? 21A na xo buukaadon ya, yaxaren ga n'a fonne wutu n'a ro tanpille do kilonu karagi farijura yi, n'a xooti m'a su ga buuku.»^m

[Kon roono Alla Tunkaaxun noxon ŋa?]

22Isa xaranŋundi debi xooron do debi lenmun ŋa, a daganten ŋa Yerusalaamu. 23Yogo d'a tirindi ti: «O Yinmanke, soro buccinnu yan kisiini ba?» Isa t'i danŋa: 24«Xa duuruxot'axa nan ro ti follaqi roxen ŋa, baawo, n w'a koon'axa danŋa, sere gabe wa royen muurunu, x'i nt'a kitana.ⁿ

25«Kaagumen ga na giri na follaqen soxo, axa wa toqo sellan ŋa, axa wa baafen konkono nan ti: “Kamane, follaqen wuɲ'o kaane!” A wa tin'axa danŋa: “N nt'axa tu!” 26Ken falle, axa na t'a danŋa: “O d'an yige doome, an xaranŋund'o deben beddun noxon ŋa!” 27A wa yillene tin'axa danŋa xadi: “N nt'axa tu! Xa laato bakk'in ŋa, ku golliburiɲanŋaano ku!”^o ^p 28Non ya ni, axa gaa riini wu nan butu^q axa ga na Ibirahiima do Isiyaaxa do Yaaxuba do annabinyinmun su wori Alla Tunkaaxun noxon ŋa, n'a tox'axakun sedinton wa sellan ŋa. 29Soron wa riini nan giri duna gonbonŋun su yi: kinbakkan do kinqenna, saahelin do banboxu, nan yige doome Alla Tunkaaxun noxon ŋa.^r 30Ken kuŋa, soro beenu ga ni fallankon ŋa, i yogonu wa ɲaana kaanankon ŋa. Kaanankon yogonu xa wa ɲaana fallankon ŋa.»^s

[Isa sefe Yerusalaamu kanma]

31Ken sigira yi, Farisiganko yogonu tinko Isa yi nan t'a danŋa: «Giri yere, an nan daga noqu tana yi, baawo Heerodi w'a mulla n'an kari.» 32Isa t'i danŋa: «Xa dag'a ko seran kanjaane ke danŋa: n wa jinna burun xatana bakka soron ŋa, na watunton sahandi lenki, do xunbane, do xunbane falle, n gollen na tinme. 33Xa ganta, n jokkini d'in killen ŋa ya lenki, do xunbane, do xunbane falle, baaw'a ra nta ɲaan'i na annabinyinmen kari noqu tana, a ga ma ɲa Yerusalaamu ya yi falle.

34«Axa kun Yerusalaamunko, axa wa annabinyinmun karini, Alla ga da soro beenu xayi katt'axa yi, axa w'i karini ti gidingullon ŋa! Ta manime ni n ga d'a xanu n'axa tinkond'in du yi xo sellinjaaxen ga'i renmun roon'i kanpon wure moxo be, x'axa ma duŋe!^t 35Ken kuŋa, axa faayi, Yerusalaamu faayi. Yerusalaamu wa kareene. N w'a koon'axa danŋa: axa ntax'in walla ma waxati be ga na ri, axa gaa tini: “Yidayen wa Alimasiiwu danŋa, a ya ga riini Kamanen toxon ŋa”»^u

[Isa da jangirante yogo sahandi Tuumayinkootan ŋa]

14

1Farisigankon yinmanke yogo da Isa xiri yigayen ŋa i banŋe, Tuumayinkoota yogo yi. Soro beenu ga ɲi non ŋa, i ɲi Isa faayini n'a koroos'a gaa fo be ɲaana. 2Ayiwa, yugu jangirante yogo ɲi Isa jon ŋa, a kittun d'a taanun gaa fankana. 3Isa da sariyanxaranmoxonun do Farisigankon tirindi, a t'i danŋa: «Yaal'o sariyan duŋe t'a yi na seren jaara Tuumayinkootan ŋa ba?» 4X'i ma duŋ'a jaabini. Isa da jangirante ke sahandi, n'a wara dagana. 5Ken falle, a t'i danŋa: «Axa du baananbe ren yugo, walla x'a gunbon ga na ware geden noxon ŋa, yaal'a nt'a bagandini ken sigira yi hari Tuumayinkootan ga na ɲi?» 6I ma kat'a jaabini ken ŋa.

[Sere nan maxa du wara serexoorantaaxura yi]

7Isa ga d'a wori soron gaa taaxunu serexoorantaaxuranun ŋa bire b'i ga n'i xiri yigayen ŋa, a da ke masayila k'i su danŋa. 8A ti: «Sere ga n'an xiri ɲaxanyiganden ŋa, maxa daga taaxu serexoorantaaxuran ŋa. Ken ga fe, a ga na ɲi sere tana ga xiri, fo be ga n fas'anken ŋa, ken kaman ga na ri, 9sere ke be ga d'axa soro filli su xiri, a nan maxa t'anken danŋa: “Ke taaxura kini kaati ya.” Ken ŋa, an do yaagun wa dagana taaxu battarantaaxuran ŋa. 10Ken kuŋa, sere ga n'an xiri ɲaxanyiganden ŋa, daga taaxu battarantaaxuran ya yi, kuudo ke be ga d'an xiri, a ga na r'a gaa tin'an danŋa: “N yugo, ri taaxu serexoorantaaxuran ŋa!” Ken ya ni, dorontaaxun ŋa an danŋa yigallenmon kuttun su naxa. 11Baawo sere wo sere ga na du wutu kanmun ŋa, Alla w'an yanqandini; sere wo sere xa ga na du yanqandi, Alla w'an wuttu kanmun ŋa.»

12Ken falle, Isa t'i xirindaanan danŋa: «An ga na ɲi soron xilli n'i yaraxatandi, ma n'i ɲaaxamandi, max'an menjanŋun xiri, max'an waaxinun xiri, max'an maarenmun xiri, max'an taaxallen bannanun xiri, baaw'i xa ra w'an xilli yigayen ŋa. Ken ŋa, an ga da tanbo be r'i ya, i d'a tug'an ŋa. 13Xa, an ga na ɲi baase deberini, misikiinon do serekaaron do jogooninton do finkinton ya xiri yigayen ŋa. 14Ken ya ni, an gaa sawoono, baaw'ikun ra nt'a me ɲaan'an danŋa. Alla n'an tug'a yi laaxara.»^v

[Baasen masayila]

15Ku sefo koni falle, yigaano ku baananbe ti Isa danŋa: «Sawoyen wa seren danŋa, sere be gaa riini yige Alla Tunkaaxun noxon ŋa!» 16Isa da ke masayila k'a danŋa, ti: «Ke ɲa yugo yogo ya yi, a da baasi xoore deberi na soro gabo xiri. 17Yigayen waxatin ga kiɲe, a d'i komo yugon xayi t'a nan dag'a ko soron danŋa t'i nan ri, ti yiganden moyi. 18Xa baananbe su da bante lonjuuru ko. Baane ti komo yugo ke danŋa: “N da soxante xobo, n nan xawa dagana te ke faayi, xa yanp'inke maxa.” 19Yogo tana ti: “N da soxo gunbunu tanmi xobo, n wa dagan'i tan faayi, xa yanp'inke maxa.” 20Yogo tana xa ti: “N faaga giri yaxi ya, ken kuŋa nke ra nta dagana.”^w 21Komo yugo ke ga yille katt'i kaman yugon ŋa, a da ku jaabunu kiɲand'a yi. Kaman yugon mame, a t'i komo yugon danŋa: “Daga kuruma bara xooron do beddun ŋa, an na misikiinon do serekaaron do finkinton do jogooninton xiri riini yere.”

22«Wucce dangi falle, komo yugon r'a k'i kaman yugon danŋa: “N kaman yugo, an ga d'in ɲaamari fo be yi, n d'a deberi, xa harisa taaxuran su ma ɲeme.” 23Kaman yugon yille tin'i komo yugon danŋa: “Bog'an nan daga do gundunkillun ŋa, do sangallun ŋa, an na soron xiri, moxo su kanma, i nan ri kuud'in kan nan fogu. 24N w'a koon'axa danŋa: soro ku beenu ga ɲi ga xiri yigayen ŋa, hari sere baane nt'in yiganden yigana.” »^x

[Seren gaa ɲaana Isa xarallenman ŋa moxo be]

25Koota yi, jama xoore ɲi tereene do Isa batten ŋa. A fallaxiri d'i ya, nan t'i danŋa: 26«Sere be ga na sukke d'in ŋa, a kaman ga m'in fasu i ma d'i faaba yi, n'in fasu i yaqen d'i renmun d'i waaxinun ŋa, n'in fasu har'i yinme yi, ken kaman ra nta ɲaan'in xarallenma yi. 27Sere be ga m'i kasanken wutu^y nan sukke d'in ŋa, a kaman ra nta ɲaan'in xarallenma yi.^z

28«Sere be ga'a mulla na sankanso gille taga, a kaman taaxunu ya na jaatiragaye ɲa, n'a faayi selli xaalisi gabe ga'i maxa na golle ke deberi. 29Ken ga fe, a ga na sankanso ke taganden joppa nan ri kont'a tinmandini, soron ga na ken wori, i wa soyin'a yi, 30nan t'a danŋa: “Ke yugo da taganden joppa, x'a kont'a tinmandini.”

31«Kundun ya ni xadi, tunkanyugo be ga'a mulla n'i me tunkanyugo gaja, a taaxunu ya fina na jaatiragaye deberi sell'a d'i wujjuunun tanmi kurallenma ra gaa xenne tunkanyugo baanen d'i tanpillen wujjuunen kurallenman ŋa. 32Sell'a ra ga nt'a yi, saad'i naxan gaa tinkoono, a na soro xayi tunkanyugo baanen ŋa, na genmen muur'a maxa.» 33Isa ti: «Ken ya ni, sere su nt'axa ya, fo be ra gaa ɲaan'in xarallenman ŋa, a kaman ga ma kaar'i kittudufon su yi ya falle.»

34Isa yille tini xadi: «Sappen ni fo sire ya yi. Xa, a daxanmen ga na bog'a yi, a ra na saagen'a yi kan moxo? A ra nta saagen'a yi. 35Ken kuŋa, a ra nta ɲiiɲansigira siroono, a ra nta ɲaana jabande xa yi. A ɲaana fo sedinte ya yi. Ayiwa, sere be ga'a mulla na fo faamu, a kaman nan terinke siri.»^a ^b

[Jaxe sankunten masayila]

15

1Sagalliragaanon do junuubungolliɲanŋaanon tinko Isa yi n'a digaamun terinka. 2Farisigankon do sariyanxaranmoxonun butu, i ti me danŋa: «Ke yugo da junuubungolliɲanŋaanon bisimilla m'a d'i gaa yigeene doome!» 3Isa xa da ke masayila k'i danŋa: 4«Kame jaxe ga na ɲ'axa du baananbe maxa, jaxe baane ga na sanku, yaal'a nta tankaben do jaxon kabi walla gunnen noxon ŋa nan daga jaxe sankunte ke muuru m'a ga d'a wori ba? 5A ga n'a wori, a wa ɲaxalini n'a wutu n'a r'i kunkun ŋa nan daga. 6A do jaxe ke ga na joof'i kan ŋa, a n'i menjanŋun d'i taaxallenmon xiri nan t'i danŋa: “Xa ɲaxali d'in ŋa, baaw'in jaxe be ga sank'in ŋa, n d'a wori!”» 7Isa ti: «N w'a koon'axa danŋa, ken moxo ya ni, junuubungolliɲanŋaana baane ga na nimis'i junuubungollun ŋa, ken ɲaxaliyen nan xoora Alla banŋen ŋa diinanta tankabe do soro toloŋonto kabi ɲaxaliyen me yi, ku beenu ga ma lafi nimisiye yi.»^c

[Xaalisi sankunten masayila]

8Isa yille tini xadi: «Yaxare be futtangodoxullu tanmi ^d ga'a maxa, yaala godo xullu baane ga na sank'a yi, a nta lanpan ragandini na konpen sella na gode ke muuru m'a ga d'a wori ba? 9A ga na godo xulle ke wori, a n'i menjanŋun d'i taaxallenmon xiri nan t'i danŋa: “Xa ɲaxali d'in ŋa, baawo godo xulle be ga sank'in ŋa, n d'a wori!” 10N w'a koon'axa danŋa: ken moxo ya ni, junuubungolliɲanŋaana baane ga na nimis'i junuubungollun ŋa, Alla maliikanun wa ɲaxalini.»

[Ren sankunten masayila]

11Isa ti xadi: «Yugo yogo ya ni, ren yugu filli ɲ'a maxa. 12Fo tugunnen t'i faaba danŋa: “N faaba, taqe be ga'in max'o naaburen ŋa, n xallen kin'in ŋa.” Faaben d'i naaburen taxand'i renmun filli do me naxa. 13Bito buccinnu ga dangi, fo tugunne ke d'i taqi naaburen su xooro nan daga jaman laate yogo yi, n'i naaburen su sanqi battarankillun ŋa non ŋa.

14«A ga d'i naaburen su sanqi nan duguta keeta, dulli xoore kutundi jamaanen noxon ŋa. Tanpiyen jopp'a ragana. 15A da gollen muuru yugo yogo maxa ken jamaane yi, ken yugo d'a wara faringijinagaaniyen ŋa. 16Dulle saabuda, faringijun gaa yigefo be yigana, a d'a xanu na ken ya yiga, x'a ma ken yinme kita.

17«Ken ya ni, a sinm'i alihaalan kanma nan ti: “Yiganden gaben w'in faaba golliɲanŋaanon maxa, i ra nta har'a ɲamana, nke xa faayi yere, dullen wa x'a n'in kari! 18N faayi yilleene katt'in faaba yi, n na t'a danŋa: 'N faaba, n da Alla kuta, n d'an xa kuta, 19n ma xaw'an n'in raga x'an renme xadi. N raga x'an golliɲanŋaanon ga'an maxa moxo be!' ”

20«A da killen raga nan daga katt'i faaba yi. Faaben ga d'a hayina laatoyen ŋa riini, a hinneyen da faaben raga moxo siri. Faaben wuru katt'a yi nan sapp'a yi, n'a kuuɲi. 21Renme ke t'i faaba danŋa: “N faaba, n da Alla kuta, n d'an xa kuta, n ma xaw'an n'in raga x'an renme xadi.” 22Xa faaben t'i komon danŋa: “Xa da dorokon su fo faranparen riiti kurum'axa n'a r'a xannen ŋa, xa da doronma yogo r'a kitten ŋa, na teppunun r'a tan ŋa. 23Xa da gunbullen kate ke riiti n'a kari, o na baase deberi, 24baaw'in dan ke renme be faayi kundu, a ɲa x'a ga kara ya nan yille wuliini, a ɲi ga sanku ya, n d'a wori.” Ɲaxa xooren d'a joppa.

25«Ken d'a ɲi, sooma yugon wa gunnen ŋa. A gaa gilli gunnen ŋa, a ga tinko kan ŋa, a toron wa manqanŋen ŋa, suugen do rege. 26A da komo ku baananbe xiri n'a tirindi fo be ga sare. 27Kome ke t'a danŋa: “An xoxonen yan saage riini, an faaba ga da gunbullen kate ke kari, baaw'a yonkin sahanten ri.” 28Sooma yugo ke xosi butu, a bara nan ro kan noxon ŋa. Faaben bogu katt'a yi n'a xanjo t'a nan ro kan noxon ŋa. 29A ti faaben danŋa: “Ayiwa, nke da siine gabe ɲa n gaa gollin'an danŋa, an ma ti n na fo deberi abada n ga m'a deberi. Xa ganta, an ma demu na hari sugullenme kin'in ŋa, n n'a kari n d'in menjanŋun n'a yiga. 30Xa, an dan ke renme ga ri, aken be ga d'an naaburen su bonondi yaxarin sangaanon ŋa, an da gunbullen katen kar'aken danŋa!” 31Faaben t'a danŋa: “N renme, an d'in ya na doome waxatin su yi, fo wo fo ga'in maxa, an ya xallen ni. 32X'o nan xawa na ɲaxa xoore deberi, nan sawo, baaw'an dan ke xoxone na x'a ɲi ga kara ya, a ga yille wuliini; a ɲi ga sanku ya, n d'a wori!”»

[Naaburingolliɲanŋaana nanbaranten masayila]

16

1Isa t'i xarallenmon danŋa: «Yugo yogo ya ni, a gaa gollini banna yogo naaburen yinmen ŋa. Soron d'a kiɲandi banna ke yi, t'a golliɲanŋaanan w'a naaburen bonondini. 2A d'i golliɲanŋaana ke xiri nan t'a danŋa: “Soron d'a kiɲand'in ŋa, t'an w'in naaburen bonondini. Ayiwa, an ga d'in naaburen golli moxo be, o n'a jaaten koyi me yi, baawo n nt'an toq'in naaburen yinmen ŋa, n n'an walla ya.” 3Golliɲanŋaana ke ti du danŋa: “N kaman yugon t'i w'in walla. Nke na mani xa ɲaana? Soxe fanka nt'in ŋa, salumeye xa yaagun w'in ŋa. 4N gaa fo be ɲaana, n d'a tu. N ga na ken ɲa, n ga na xate bakk'in gollen ŋa, soro yogonu w'in bisimillan'i banŋen ŋa!” 5A kaman yugon tanbon gaa soro beenu yi, a da kun xiri baane baane. A ti fanan danŋa: “N kaman yugon manime n'an ŋa?” 6Ken ti: “A kame tenbido xoore ya tanbon n'in ŋa.” Golliɲanŋaana ke t'a danŋa: “An tanbunkaayitin faayi ke: taax'an na tankarage saf'a noxon ŋa kuruma.” 7Ken falle, a ti fo tana xa danŋa: “Anken xa, a manime tanbon n'an ŋa?” A ti: “A kamo karagi maarunbooto ya tanbon n'in ŋa.” Golliɲaŋaana ke t'a danŋa: “An tanbunkaayitin faayi ke: kamo naxati saf'a noxon ŋa.” 8Ke golliɲaŋaana nanbaranten kaman yugon d'a tiig'a gotontaaxun ŋa. Duna renmun wa me regemoxon tu ti gotoyen ŋa diinanta soro beenu gaa hanmini d'i xunbane siroyen ŋa.»

[Sere ra nta ɲaana naaburen danŋa kome yi, nan ɲa Alla xa danŋa kome yi]

9Isa ti: «Nke xa w'a koon'axa danŋa: naaburen be ga ni neenendifon ŋa, xa d'a ɲa na soron deema, kuud'a ga na dugut'axa yi, axa ga'a muson kitana Alla ka duumanten noxon ŋa. 10Sere be ga ni duntenŋen ŋa fi roxon ŋa, a kaman ni duntenŋen ya yi fi xooron xa yi; sere be ga ni janbanten ŋa fi roxon ŋa, a kaman ni janbanten ya yi fi xooron xa yi. 11Ayiwa, naaburen be ga ni neenendifon ŋa, axa ga ma duntenŋaax'a noxon ŋa, ko xa na naabure sooben xaliifan'axa yi? 12Axa ga ma duntenŋaaxu wandi naaburen ŋa, ko n'axa yinme xallen kinn'axa yi? 13Kome su ra nta sikki kaman yugu filli danŋa: a na baanen ya xonno na baanen xanu, a n'i haajun ro baanen maxa n'i haajun bogu baanen maxa. Axa ra nta ɲaana Alla danŋa kome yi nan ɲa xaalisin xa danŋa kome yi.»^e

14Farisigankon ga da ku digaamu mugu, i soyi Isa yi, baaw'i wa xaalisin mulla. 15Isa t'i danŋa: «Axa wa du ragana soro toloŋonton ŋa soron yaaxon ŋa, xa Alla w'a tu, axa sondomun gaa moxo be. Baawo soron gaa kaawana fo be yi, ken ni fi xoninten ya yi Alla maxa.

16«Annabi Muusa Sariyan da annabinyinmun kitaabun yan ɲi non ŋa ma Yahaya Wanqindaana waxatin gaa riini. Gelli Yahaya Wanqindaana waxatin ŋa keeta, Alla Tunkaaxun Xibaari Liŋen w'a kanma nan gangi, be su xa wa duuruxotono Alla n'i kanda.^f 17Xa ganta, kanxotten do ɲiiɲanxotten sankuyen nan newu diinanta Alla sariyan toppa baanen sankuyen ŋa.^g 18Yugo wo yugo ga n'i yaqen wara na yaxare tana yaxi, a kaman jeeni. Yugo be xa ga na yaxarin waranten yaxi, a kaman jeeni.»^h

[Yugu bannan do Laasaari masayila]

19Isa ti: «Ke ɲa yugu banna yogo ya yi, yugo ke na yiran faranpari jonko xoton ya rondini, na yigandi liŋen yiga koota su, nan sawo. 20Misikiine yugo yogo sax'a gallaqen ŋa, a faten su ni tugon ya yi, yugo ke toxon ni Laasaari. 21A ɲ'a mulla na banna yugo ke yigande kutten ya kita n'a yiga. Wullun xa ɲi riin'a tugun tara.

22«Misikiine yugon ga bono, maliikanun dag'a wara annabi Ibirahiima kaaran ŋa. Ken falle banna yugo ke bono, i d'a firindi. 23Banna yugon ɲi toora xoore noxon ŋa laaxara; a d'i yaaxon wutu kanmun ŋa, a da Ibirahiima wori laatoyen ŋa, Laasaari w'a kaaran ŋa. 24A luuke nan ti: “N faaba Ibirahiima, hinn'in ŋa, an na Laasaari war'a nan dag'i doron soomen deebi jin ŋa, a nan r'in neenen safindi t'a yi, baawo n tooranten ni ke yinbe noxon ŋa.” 25Ibirahiima t'a danŋa: “N renme, sinme ke, an da xeerin gabe kit'an birantaaxun noxon ŋa, Laasaari xa da tooran gabe wori. Saasa, buttimurayen faay'aken danŋa yere, an xa wa tooran noxon ŋa. 26Ken dangiyen falle, kun xoore ya n'o d'axa naxa kuudo ku beenu ga'a mulla nan giri yere nan daga katt'axa yi, i nan konto; ku beenu xa ga'a mulla nan gir'axa yi nan ri katt'o yi, i xa nan kor'a yi.” 27Banna yugo ke ti: “Ken kuŋa, n faaba, n d'an ɲaag'an na Laasaari xayi dagan'in faaba kan ŋa. 28Waaxi yugu karagi w'in maxa non ŋa. A nan dag'i gongo kuud'i xa nan maxa ri ke toorannoqu yi.” 29Ibirahiima t'a danŋa: “Annabi Muusa Sariyan da annabinyinmun kitaabun w'an waaxinun maxa, i na kun batu!” 30Banna yugon ti: “Aayi, n faaba Ibirahiima. Sere ya ga na giri laaxara nan dag'i ɲi, ken ya n'i gaa du rasaagana.” 31Ibirahiima t'a danŋa: “I ga ma duŋe na Annabi Muusa Sariyan do annabinyinmun kitaabun batu, hari furen ya ga na wulli nan sef'i danŋa, i nta du rasaagana.”»

[Isa w'a muurunu soron max'in nan yanpa me maxa]

17

1Isa t'i xarallenmon danŋa: «Sababu nta korini abada fo be gaa sikki soron gaa junuubungollun ɲaana. Xa bonen wa seren danŋa, sere be ga na junuubungollen sababu! 2Har'i na gidi dinka siit'a kaman xannen ŋa n'a sedi geeji ya, ken ya nan fas'a danŋa diinant'a gaa ɲaana sababu yi na sere wara junuubungollen noxon ŋa, sere be danqanaaxun ga ma sabati siri.

3«Xa da du koroosi! An waaxin ga na junuubungollen ɲa, a xir'an na sef'a danŋa. A ga na nimisi, an xa na yanp'a maxa.ⁱ 4A ga na fo buren ɲ'an ŋa ta ɲeru kiye baane noxon ŋa, a ga na ri katt'an ŋa ta ɲeru nan t'an danŋa: “N wa tuubin'an danŋa”, an n'a tuubun raga.»

[Danqanaaxu]

5Isa Faarun t'i Yinmanken danŋa t'a na fo kaf'i danqanaaxun ŋa. 6O Yinmanken ti: «Jaajifunce haqe danqanaaxu me ga'axa maxa, axa ga na ti ke yittitinŋe danŋa: “Doof'an nan daga lori geeji noxon ŋa,” a wa doofene nan daga lori geeji noxon ŋa.»

[Komen sigira]

7Isa ti: «Ko n'axa yi, a kaman komo yugon ga na giri soxo gunnen ŋa nan ri, walla xa, a ga na giri nagaaniran ŋa, a gaa tin'a danŋa: “Li taaxu kurum'an nan yige”? 8Aayi, a kaman nta ken koono, x'a tini ya: “N yiganden soro, an n'an naxaanen siiti n'in yiganden taaxundi, n nan yige, ken falle, an xa na yige.” 9Yaal'a nan xawa fo duran ɲaan'i komo yugo ke danŋa ba t'a d'i gollen deberi? Aayi! 10Axa xa na kundun ya yi: axa ga n xawa fo be deberini, axa ga n'a ɲa nan duguta, axa na ti: “Oku ni komo yugu ya yi tannu, o d'o gollen ya deberi.”»

[Isa da yugu tanmi sahandi, fatanwatti buren ga'i ya]

11Isa daganten ŋa Yerusalaamu, a bogu ti Samariya maran do Galile maran naxan ŋa. 12A royinten ŋa debe yogo noxon ŋa, soro tanmi daga katt'a yi, fatanwatti buren ga'i ya. I da du toxo laatoyen ŋa nan ferenpenti ti: 13«Isa, xaranmoxo, hinn'o yi!» 14Isa ga d'i wori, a t'i danŋa: «Xa daga katti sadaxakiɲandaanon ŋa, i n'axa wori.»^j I gaa do killen ŋa telle, i saha.

15I du baananbe xosi saage d'i taabattun ŋa, a gaa Alla tiigana, a xannen xoore. 16A da du wara Isa taanun ŋa, n'i teŋen ro ɲiiɲen ŋa, n'a tiiga. Yugo ke ni Samariyanken ya yi. 17Isa ti: «Ayiwa, soro ku tanmi su ma saha ya ba? Soro kabi kuttun na minna yi? 18Sere su ma yille riin'i ya, na Alla tiiga ma ke mukke baane?» 19Ken falle Isa ti yugo ke danŋa: «Gir'an nan daga, an danqanaaxun d'an kisi.»

[Alla Tunkaaxun riye]

20Farisigankon ga da Isa tirindi Alla Tunkaaxun riyen waxatin ŋa, a t'i danŋa: «Alla Tunkaaxun nta riini xo fo, an ga'a walla. 21A nta koniini ti: “Xa d'a faayi, a wa yere!” ma, “A wa dooke!” Ken kuŋa, xa d'a tu ti Alla Tunkaaxun w'axa naxa.»

22Ken fall'a t'i xarallenmon danŋa: «Waxati wa riini, nke be ga ni Seren Renmen ŋa, a wa liŋon'axa danŋ'axa n'in kiyen wori, har'a ga na ɲa koota baane ya yi, xa, axa nt'a walla. 23I w'a koon'axa danŋa: “A faayi yere!” ma “A faayi dooke!” Xa, xa maxa daga d'i ya, xa maxa wuru d'i ya. 24Kanmen ɲelunbeyen gaa xurayen wuttu yinmen ŋa nan dag'a wara yin baanen ŋa moxo be kanxotten ŋa, Seren Renmen riyen xa ɲaana kundun ya yi.^k 25Xa, fina a nan xawa toorene ya moxo siri, do lenki soron na bar'a yi.

26«Fiinu beenu ga ɲaŋi Nuuha kiyen ŋa, kun meenun yan ɲaana Seren Renmen kiyen ŋa: 27soron ɲi yigeene, i ɲi minni, yugun ɲi yaxarun yaxini, yaxarun ɲi yaxiini yugun ŋa, ma koota be Nuuha gaa roono jiidunfuura xooren noxon ŋa, ŋaami xooren gaa riini n'i ju, n'i su halaki.

28«A wa ɲaana xo Luuti xa kiyen moxo: soron ɲi yigeene, i ɲi minni. Soron ɲi yokkun xobono, i ɲi yokkun gaagana, soron ɲi teenun soxono, i ɲi kaanun tagana. 29Xa Luuti ga bogu Sodome deben noxon ŋa koota be, Alla da yinben do tinbiritin ya texendi deben kanma xo kanmen moxo, n'i ju, na soron su halaki.^l 30Seren Renmen riyen xa na soron juunu ken moxo ya yi.^m 31Ken koota ga na sere be ɲi sellan ŋa, a kaman nan maxa t'i wa roono konpen noxon ŋa n'i yokkun wutu. A ga na sere be xa ɲi gunnen ŋa, a kaman nan maxa t'i wa saagene katti kaanun ŋa. 32Xa sinme fo yi, fo be ga da Luuti xojidunken kita.ⁿ

33«Sere be ga n'i yonkin kisiyen muuru, a kaman wa bonn'i yonkin ŋa. Xa sere be ga na bon'i yonkin ŋa, a kaman w'i yonkin kisini.^o 34N w'a konŋ'axa danŋa, ken koota ga na ri na soro filli ɲi saqa texe baane yi wuron ŋa, i do baane wa dagana na baanen toxo. 35Yaxaru filli ga na ɲi yillen gollo doome, i do baane wa dagana na baanen toxo.»^p 37Isa xarallenmon t'a danŋa: «O Yinmanke, a ɲaŋiini minna yi?» A t'i danŋa: «Fo furen gaa noqu be yi, janbanun na me ɲiini non ya yi. N riyen xa nta sankun'axa yi.»

[Kiitikutaana buren masayila]

18

1Isa da ke masayila k'i xarallenmon danŋa, n'a koy'i ya t'i nan xawa Alla ɲaagana waxati su, i nan maxa lanpu allanɲaagayen ŋa. 2A ti: «Kiitikutaana yogo ɲi debe yogo yi, a nta kanna Alla yi, a nta sere dorono. 3Yaxare yogo xa ɲi ken debe baananne yi. A kiina ga bono, yaxare ke ɲi dagana kiitikutaana ke banŋe waxati gabe yi, nan t'a danŋa: “Kiiti n d'in gajallenman naxa, an na tonŋun ko!” 4Kiitikutaanan dall'a ma duŋe, ken falle, a ti du danŋa: “Tonŋun ya ni, n nta kanna Alla yi, n nta sere xa dorono. 5Xa, ke yaxare d'in tanpindi, n w'a tonŋun kinn'a yi, ken ga fe, n nta horoma kitan'a maxa.”» 6O Yinmanken yille tini: «Axa da ke kiitikutaana bure sefen mugu! 7Alla be toloŋonten ga ni, a ga da soro beenu sugandi, i gaa raxaduxaasana katt'a yi wuron do kiye, yaal'a nta kiitini kun danŋa ba? Yaal'a wa dugundindin'i deemanden ŋa ba? 8N w'a koon'axa danŋa: Alla wa kiitin'i danŋa jewoye yi. Xa, Seren Renmen ga na yille riini, a wa danqanaaxu ɲiini soron ŋa ɲiiɲen kanma yi ba?»

[Farisiganke yugo yogo do sagalliragaanan masayila]

9Isa da ke masayila xa ko soro danŋa, ku beenu gaa du ragana seri toloŋonton ŋa Alla yaaxon kaane, i gaa sere kuttun bexunu. 10A ti: «Yugu filli daga ro allanbatika xooren noxon ŋa na Alla ɲaaga: baane ni Farisiganken ya, baanen ni sagalliragaanan ya. 11Farisiganke ke sig'i duran ŋa na Alla ɲaaga ti: “Ee Alla, n w'an tiigana n ga ma ɲa xo sere kuttun moxo, kun ga ni nanbaranto, golliburiɲanŋaano, do jeenaanon ŋa. N w'an tiigana n ga nta xo ke sagalliragaana moxo. 12N wa du kabana yigayen ŋa bito filli noxon ŋa koye su, do n gaa fo wo fo kitana, n w'a taxandi tanmundin sadaxin'an danŋa.” 13Sagalliragaana ke ken ɲi sikki laatoyen ya yi, a ɲi saxamoono hari n'i yaaxon wutu katti kanmun ŋa, x'a ɲ'i gijinmen ya katta n'a koyi t'i nimisi, nan ti: “Ee Alla, hinne nke junuubuɲanŋaana yi!” » 14Isa ti: «N w'a koon'axa danŋa: ke yugo gaa saagene katt'i kan ŋa, a do Alla naxan liŋen ya ni. Xa Farisiganke yugo ke ken, aayi. Baawo, sere wo sere ga na du wutu kanmun ŋa, Alla w'a kaman yanqandini. Sere be xa ga na du yanqandi, Alla w'a kaman wuttu kanmun ŋa.»

[Isa duwa leminun danŋa]

15Soron do hari leminun ɲi dagana katti Isa yi kuud'a n'i kitten sax'i kanma. A xarallenmon ga da ken wori, i doxo soron ŋa. 16Xa Isa da leminun tinkondi du yi nan t'i xarallenmon danŋa: «Xa da leminun war'i nan ri katt'in ŋa! Xa max'i kab'a yi, baawo soro beenu sondomen gaa xo leminun sondomen moxo, i yan ɲaana Alla Tunkaaxun noxon ŋa.^q 17N w'a koon'axa danŋa, tonŋun ya ni: sere be sondome ga nta xo leminen sondomen moxo, nan duŋe Alla Tunkaaxun ŋa, a kaman ra nta ɲaana Alla Tunkaaxun noxon ŋa abada.»

[Bannan Masayila]

18Yahuudiyan xirise yogo da Isa tirindi ti: «Xaranmoxo sire, n nan xawa mani ɲaana kuudo n na Arijanna kita?» 19Isa t'a danŋa: «Mani saabud'an gaa tin'in danŋa “xaranmoxo sire”? Sere su sire feti, Alla baane ya siren ni. 20Ayiwa, an wa Alla sariyanun tu, kun ga ni: maxa jeeni, maxa sere kari, maxa fayi, maxa gaare siiti sere yi, an ma d'an faaba doro.»^r 21Yugo ke t'a danŋa: «N da ku sariyanu su batu gell'in tugunnaaxun ŋa.» 22Isa ga da ken mugu, a t'a danŋa: «Fi baane d'an kuma harisa: fo wo fo ga'an maxa, a su gaag'an n'a xaalisin taxandi misikiinon ŋa, ken ŋa, naabure be gaa Alla banŋe, an na ken kita. Ken dangiyen falle, an na ri nan sukke d'in batten ŋa.» 23Yugo ke ga da ku sefo mugu, a butten bono, baawo naaburen gaben w'a maxa.^s

24Isa ga d'a butten bononten wori, a t'a danŋa: «Naaburigume be naaburen xanuyen ga'a sondomen ŋa, a xoten ni, a nan ro Alla Tunkaaxun noxon ŋa! 25Ɲogomen nan bogu ti mesellen boten ŋa, ken ya neyen ni diinanta bannan nan ɲa Alla Tunkaaxun noxon ŋa.» 26A terinkandaanon t'a danŋa: «Ken kuŋa, ko xa ra na kisiini?» 27Isa ti: «Fo be ga da haadamarenmun kaaɲa, ken nan newu Alla maxa.» 28Petero ti Isa danŋa: «Ayiwa, oku da fo wo fo wara nan sukke d'an batten ŋa.» 29Isa t'i danŋa: «N w'a koon'axa danŋa tonŋun ŋa: sere ga na gir'i kan ŋa, m'i yaqen ŋa, i waaxinu, i saaraano, m'i renmun ŋa, do Alla Tunkaaxun batten ŋa, 30a kaman wa ku meenun su fo gaben kitana duna yi yere, nan yille bireyi siri duumanten xa kitana laaxara.»^t

[Isa yill'i faatiyen d'i wulliyen fin koono xadi]

31Isa d'i xarallenmon tanmi do fillon duran xiri nan t'i danŋa: «Ayiwa, o wa saagene Yerusalaamu, annabinyinmun ga da fo wo fo saf'inke be ga ni Seren Renmen ŋa fin kanma, ken su wa rakutiini non ŋa.^u 32A wa rageene n'a kini fankaman mukkunun ŋa, kun n'a jallinbagandi, n'a ka, na raxanjin tuf'a yi. 33I n'a katu ti jaanen ŋa, i na yill'a karini. A faatiyen bita sikkandi, a na yille wuliini.» 34Xa, xarallenmo ku ma fo wo fo faamu ken ŋa. I ma yinmu do xoqun kita digaamu ku yi, baaw'i wure bit'i danŋa.^v

[Isa da finkinte yogo yaaxon wuɲi]

35Isa d'i xarallenmon saaganton ŋa katti Yerusalaamu yi, i ga tinko Yeriho deben ŋa, finkinte yogo ɲi taaxunu killen xannen ŋa, a gaa salumeene. 36Finkinte ke ga da jaman mugu dangini, a tirindindi fo be ga sare. 37I t'a danŋa, Isa Nasareetinke yan dangini ti non ŋa. 38A xosi ferenpenti nan ti: «Isa, Dawuda bonconŋe,^w hinn'in ŋa!» 39Soro beenu ga ɲi kaane, kun ɲi doxon'a yi t'a n kuuru, xa, a ɲi tallan ferenpentini nan ti: «Dawuda bonconŋe, hinn'in ŋa!» 40Isa sigi, a t'i n'a riiti katt'i ya. Finkinte ke ga tinko Isa yi, Isa d'a tirindi ti: 41«An n'a mulla n na mani ɲ'an danŋa?» A ti Isa danŋa: «Xaranmoxo, n n'a mulla, n yaaxon ya nan wuɲi.» 42Isa t'a danŋa: «Ayiw'an yaaxon nan wuɲi! An danqanaaxun d'an kisi bakka watten noxon ŋa.» 43Ken sigira yi, a yaaxon wuɲi, a daga do Isa yi, a ga'a kanma na Alla tiiga telle. Soron ga da ken wori, i su d'a ɲa Alla tiigayen ŋa.^x

[Isa yanqa Sakayo kan ŋa]

19

1Isa ri Yeriho deben ŋa, nan bogu t'a noxon ŋa. 2Yugo yogo ɲi ken debe yi, a toxon ni Sakayo. Ayiwa, Sakayo ni sagalliragaanon xirisen ya yi, bannan xa ya ni. 3A ɲ'a mulla na Isa wori, n'a tu a ga ni sere be yi. X'a defoyen saabuda, a ra ma ɲi Isa walla jaman maxa. 4Ken ya ni, a wuru nan daga kaane nan sege yitte yogo yi, ken gaa xo turon moxo, kuudo Isa ga na ɲi dangini ti non ŋa, i n'a wori.

5Isa ga joofe Sakayo gaa noqu be yi, a d'i yaaxon wutu kanmun ŋa nan ti Sakayo danŋa: «Sakayo, yanqa kuruma baawo lenki n dagana yanq'an kan ya yi.» 6Sakayo d'a jewondi yanqana n'a bisimilla siri. 7Soro beenu ga da ken wori, i butu nan ti: «Ke yugo daga yanqa junuubungolliɲanŋaanan ya banŋe!»

8Sakayo giri nan sigi nan t'o Yinmanken danŋa: «Ayiwa Kaman yugo, n w'in naaburen taxanden kinni misikiinon ŋa, sell'a ga na ɲi n ga da sere be xaalisin rag'a yi nanbara kanma, n na xaalisi ke me naxato saag'a kaman ŋa.» 9Isa t'a danŋa: «Ke ka soron d'i kisindaanan bisimilla lenki, baaw'an ni Ibirahiima bonconŋen yinme ya yi, 10nke be ga ni Seren Renmen ŋa, n xa ri soro sankunton ya muuru n'i kisi x'an moxo.»^y

[Xaalisin masayila]

11I ga tinko Yerusalaamu yi, soron gaa Isa terinkanden noxon ŋa, a da masayila yogo k'i danŋa xadi baawo soron su d'a sinma ti Alla Tunkaaxun wa xosini bangeen'i danŋa. 12Ayiwa, a ti: «Tunkallenme yogo daga jaman laate yogo yi, kuud'i na tunkanyugaaxun toxon kit'i n saage katt'i jamaanen ŋa. 13Saad'a gaa telle, a d'i komo yugun tanmi xiri na xaalisin haqe yogo kin'i baananbe su yi, fo be gaa kame sere kiyin tugaadin bakka, nan t'i danŋa: “Xa da julaaxun deberi ti ku xaalisinu yi katti n gaa yilleene riini.” 14Xa, xonnaaxun ɲ'a kaarankon maxa katt'a yi; i da soron xay'a daga falle, t'i nan dag'a ko tunkanyugu xooren danŋa t'i nt'a mull'a nan toor'i yinmen ŋa. 15Xa ken d'i moxo su, a ɲaŋi tunkanyugon ŋa nan saage katt'i jamaanen ŋa.

«A ga ri, a ga ɲi ga da xaalisin kin'i komo yugu beenu yi, a t'i n'i xiri katt'i ya, xaalisinun ga da fo be rondi, i na ken k'i danŋa. 16Komo yugu fanan ri sigi nan ti: “Kaman yugo, an ga da haqe be kin'in ŋa, n d'a me tanmu kit'a kanma.” 17Tunkanyugon t'a danŋa: “Ken siro, komo yugo sire ke: an ɲa xalasinten ŋa fi roxen ŋa, ken kuŋa, n d'an ɲa debu tanmi yinmanken ŋa.” 18Fillandin ri sigi nan ti: “Kaman yugo, an ga da haqe be kin'in ŋa, n d'a me karago kit'a kanma.” 19Tunkanyugon t'a danŋa: “N d'an xa ɲa debu karagi yinmanken ŋa.” 20Sikkandin ri sigi nan ti: “Kaman yugo, an xaalisin faayi ke: n ɲi ga d'a fanama yiraame yogo noxon ŋa n'a mara. 21N wa kann'an ŋa, baawo yugo be ga ni an ŋa, an fin xoten ni. An na fo ya wuttu fo be ga fet'an xalle yi, an na te ya fatan'an ga ma te be tifi.” 22Tunkanyugon t'a danŋa: “Ke komo yugo bure ke, n w'an kiitini t'an yinme diganxannun ŋa. An ɲ'a tu t'in fin xoten ni, t'in na fo ya wuttu fo be ga fet'in xalle yi, do n na te ya fatana n ga ma te be tifi. 23Ayiwa, manne xa n sig'an ga ma dag'in xaalisin wara xaalisinjulanun banŋen ŋa, saado n gaa riin'a na fo saxu du kanma?” 24Ken falle, a ti soro beenu ga ɲi non ŋa danŋa: “Xa d'a xaalisinu ku rag'a yi, n'i kini tanmugumen ŋa.” 25(I t'a danŋa: “Kaman yugo, xaalisi ke me tanmu w'a maxa nan xaso!”)^z 26A ti: “N w'a koon'axa danŋa: fo gaa sere be maxa, fo tana wa kafiin'a kaman maxa; fo ga nta sere be xa maxa, hari fo