Joppaye

[Joppayen taxandi fana 1:1-11:26: Haadama katti Teera]

1

1 Joŋaarun ŋa, Alla da kanxotten do ɲiiɲanxotten taga. 2 Ken d'a ɲi, ɲiiɲen muntunqulun ya ni. Bitanbinnen wa xufiini ji juppen ŋa. Alla fanken wa yonkeene jin kanma.

3 Alla daali kuŋa: «Xurayen nan bange!» Xurayen bange ken moxo yi. 4 Alla seedaaxu ti xurayen siren ni, a da xurayen fata bakka biten ŋa. 5 Alla da xurayen xiri «kiye», na biten xiri «wuro». Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota fanan ŋa.

6 Alla daali xadi: «Bara duuro nan bange jiinun naxa, jiinun nan fate bakka me yi xa!» 7 Alla da bippe yanba, na ji kanmuranken do ji wureeranken fata bakka me yi. Ken ɲa ken moxo yi. 8 Alla da bippe ke xiri «kanmu». Wuro ro, yille kare, ken ɲa bita fillandin ŋa.

9 Saage Alla daali: «Jiinu be gaa kanmu ke wure, i nan kafi me yi dingira baane, noqu kaawante nan bange!» Ken ɲa ken moxo yi. 10 Alla da noqu kaawante ke xiri «ɲiiɲe», na ji kafumante ke xiri «geeji». Alla seedaaxu ti ken siren ni.

11 Ken falle Alla daali: «Ɲiiɲen nan xufaari ti funtifo xallun ŋa. Sokke su n'i soxoodin bangandi, yitten noone su n'i renmen bangandi, n'i soxoodin bangandi ɲiiɲen kanma!» Ken ɲa ken moxo yi: 12 ɲiiɲen da funtifo xallun bangandi, sokken noone su d'i soxoodi, yitten noone su d'i renmen d'i soxoodi. Alla seedaaxu ti ken siren ni. 13 Wuro ro, yille kare, ken ɲa bita sikkandin ŋa.

14 Saage Alla daali: «Xurayu nan bange kanmun ŋa, kuudo, kiyen do wuron nan fate bakka me yi. I na ɲa taagumancu yi: sallun do kooton do siinon da. 15 I nan ɲa xurayu yi kanmun ŋa, kuudo na ɲiiɲen xurayindi.» Ken ɲa ken moxo yi. 16 Alla da xurayi xooro filli deberi: fo xoori-xooren na kiiti kiyen kanma, fo xoorinnen na kiiti wuron kanma. A da saanun xa deberi, 17 n'i wara kanmun ŋa, kuud'i na ɲiiɲen xurayindi, 18 i na kiiti kiyen do wuron kanma, i na xurayen do biten fata bakka me yi. Alla seedaaxu ti ken siren ni. 19 Wuro ro, yille kare, ken ɲa bita naxatandin ŋa.

20 Saage Alla daali: «Fo yonkinton nan guuji jiinun ŋa, yeliŋun xa nan kanpi do kanmun ŋa!» 21 Alla da jiidufo xooren su taga, na jiidufon kutten su taga, baane su d'i noone, na yeliŋun xa taga, baane su d'i noone. Alla seedaaxu ti ken siren ni. 22 Alla da bereke r'i yi nan ti: «Xa saare, axa nan gabo, axa na jiinun faga. Yeliŋun xa nan gabo ɲiiɲen kanma.» 23 Wuro ro, yille kare, ken ɲa bita karagandin ŋa.

24 Saage Alla daali: «Ɲiiɲen na fo yonkinton saara, baane su d'i noone: kaadufoonu, gundufoonu, a do ɲiiɲedufoonu, baane su d'i noone!» Ken ɲa ken moxo yi: 25 Alla da gundufoonun do kaadufoonun taga, a do ɲiiɲedufoonu, baane su d'i noone. Alla seedaaxu ti ken siren ni.

26 Saage Alla daali: «Seren nan tag'o yinme sawuran d'o xawaaran ŋa, a na jin ɲexon mara, na kanmun yeliŋun mara, na daabanun mara, na ɲiiɲen kanma su mara, a do foofo ga ni ɲiiɲedufo yi!»

27 Alla da seren tag'i yinme sawuran ya yi,

Alla yinme sawuran ya ni, a ga d'a taga,

a d'a taga yugo do yaxare.

28 A d'i berekindi nan ti: «Xa saare, axa nan gabo na ɲiiɲen kanma faga, na ɲiiɲen mara. Axa na jin ɲexon do kanmun yeliŋun mara, a do ɲiiɲedufon su!» 29 Alla daal'i da: «Ɲiiɲen kaara su sokke d'i soxoodi n kini soron ŋa, na yittirenmaana su d'i soxoodin kin'i ya, i n'i ɲa biraado yi. 30 Sokkinxayen nan ɲa biraado yi ɲiiɲen daaban su da, a do kanmun yeliŋun su, a do ɲiiɲedufo su, yonkin ga'a yi.» Ken ɲa ken moxo yi. 31 Alla seedaaxu t'i golli deberinten su siro moxo siri! Wuro ro, yille kare, ken ɲa bita tunmundin ŋa.

2

1 Kanmun do ɲiiɲen d'i nuxudufoonun su taganden ɲeme ke moxo yi.

2 Bita ɲerundin d'a ɲi Alla d'i gollun tinmandi.

Alla da taganden wara ken koota yi.

3 Alla da bereke ro bita ɲerundi ke yi, n'a ɲa koota senne yi, baawo, a d'a ɲa tagandiwarekoota y'i du da.

[Haadamarenmen tagaye 2:4-4:26]

[Alla ga da yugu fanan do yaxarin fanan taga moxo be]

4 Kanmun do ɲiiɲen nuxudufoonun xibaaren faayi, i deberi waxati.

Bire be, Tunka duumante Alla ga da kanmun do ɲiiɲen taga, 5 yitte su ma ɲi ɲiiɲe ke kanma, sokke xa ma funti, baawo Tunka duumante Alla ma kanme riiti ɲiiɲen kanma. Sere xa ma ɲi du yi na ɲiiɲe ke soxo. 6 Xa, ji funti gilli ɲiiɲen ŋa, na ɲiiɲe ke su xumaari. 7 Tunka duumante Alla da seren taga ti dooren^a ŋa, na yonkin fuute roon'a nuxunboton ŋa, seren xosi ɲa tegefo birante yi.

8 Ken falle,Tunka duumante Alla da naaxo ro Adeni kinbakkan ŋa. A ga da sere ke be taga, a d'a war'a noxon ŋa. 9 Tunka duumante Alla da yittinnooni gabe funtindi ɲiiɲen kanma, i woritiyaaxon faranparon ni, i renmun liŋun ni. A da bireyinyitte, a do fo siren do fo buren tuwaaxun yitten funtindi naaxo ke naxaanen ŋa.

10 Fanŋe yogo giri Adeni jamaanen ŋa na naaxo ke xumaari. A dangi falle non ŋa, a taxandi kittu naxati. 11 Kitti fana toxon ni Pisooni, a gaa Haawila jamaanen su goorinkatta, kanŋen gaa no. 12 Ɲiiɲe ke kanŋen ni kan hooren ya yi, anbari timi liŋen xa wa no, a do luuluyin danbe yogo, i ga'a xilli «onkisi.» 13 Kitti fillandin toxo ni Gihooni, a xa da Kuusi jamaanen goorinkatu. 14 Kitti sikkandin toxon ni Hidekeli^b, a wa wurunu do Asuura kinbakkan ŋa. Kitti naxatandin ni Furaata.

15 Tunka duumante Alla da sere ke wara Adeni naaxon ŋa, kuud'a n'a soxo n'a golli. 16 Tunka duumante Alla da ɲaamariyen kin'a yi nan ti: «Naaxo ke yittirenmen su yiga t'an sagon ŋa, 17 m'a ganta fo siren do fo buren tuwaaxun yitte, maxa kati ken ŋa. An ga na ken yiga koota su, an kalla ya.»

18 Tunka duumante Alla ti du da: «Sere ke nan tox'i baane yi sire fe, n wa deemandaana tagan'a da, ken gaa ɲaan'a katallenman ŋa.» 19 Tunka duumante Alla ga da ɲiiɲen daabanun taga bakka dooren ŋa, a do kanmun yeliŋu, a d'i su riiti katti sere ke yi, kuudo n'a tu, a ga'i toxorana moxo be. Sere ke ga na toxo be saxu tegefo be yi xa, ken na toxo xiriini ti ken toxo yi. 20 Sere ke da toxon saxu kadufoonun su yi, a do kanmun yeliŋun su, do gundufoonun su. Xa, a ma katallenma kita, ke be gaa xoy'a yinme moxo.

21 Tunka duumante Alla da xenqo xote wara sere ke yi, n'a xenqendi. Ken bire, a d'a saxabanxotti baane wutu, n'a batten beexi. 22 Tunka duumante Alla ga da saxabanxotte ke be wutu, a d'a taga yaxare yi, n'a riiti katti sere ke yi. 23 Sere ke da du toxo:

«Keeta ken ke, ke xotte bog'in xotten ya yi,

ke fatantiye bog'in fatantiyen ya yi.

A wa toxoreene 'yaxare',

baaw'a tege bakka yugon^c ya yi.»

24 Ken ya saabuda, yugon gaa fatene bakk'i ma d'i faaba yi, nan kaf'i yaqen ŋa, nan ɲa baane yi.

25 I filli su duurun binnun yan ɲi ken bire, yugon d'i yaqe, x'i ma ɲi ken tu saxamofi yi.

[Yugon do yaxaren allankutaye]

3

1 Samaqen yan ɲi ɲiiɲen kanma daaba taganten su neeneliŋonten ŋa. A ti yaxare ke da: «Tonŋun ya ni, xoyi Alla ti ya: "Xa maxa naaxo ke yittirenme su yiga"?» 2 Yaxaren ti samaqen da: «Aayi, o wa naaxon yittirenmen su yigana, 3 m'a ganta yitte ke be gaa naaxon naxaanen ŋa. Alla t'o n maxa ken renmen yiga, o n maxa kat'a yi, ken fall'o wa kalla.» 4 Samaqe ke ti yaxaren da: «Ken fe! Axa nta kalla! 5 Alla n'a tu ya nan ti, axa nda yitte ke renmen yiga koota su, axa yaaxon wa wuɲiini, axa wa ɲaana xoyi Alla moxo, axa yinmenu wa fo siren do fo buren bakka me yi.»

6 Bire be yaxare ke ga d'a wori nan ti, yittirenme ke faranparen ni, a woritiyaaxen siren ni, a w'i yigayen tu roon'i faayindaanan ŋa, a siren xa ni ti haqilen wuɲiyen ŋa, a da yittirenme ke yogo fata n'a yiga, n'a yogo kin'i kiina yi do du yi, a xa d'a yiga. 7 Ken batte su yi, i yaaxon xosi wuɲi. I d'a tu nan t'i duurun ya ni. I da turudarun miri me yi kuŋa, na kun ɲa du da yiraamu yi.

[Alla butuye yugon do yaxaren do samaqen wure]

8 Lellan mulaanen biren ŋa, yugon d'i yaqen da Tunka duumante Alla rixannen mugu naaxon noxon ŋa. I mux'a yi naaxo ke yittun noxon ŋa. 9 Tunka duumante Alla da yugo ke gangu nan ti: «An na minne?» 10 A ti: «N d'an rixannen ya mugu naaxon ŋa, n kanu, baaw'in duuron ya ni, ken ya n'in ga muxu.» 11 Tunka duumante Alla t'a da: «Kon d'a tuyind'an ŋa t'an duuron ya ni? Nke ga d'an kaba yitte ke be renmen yigayen ŋa, an da ken ya yiga ba?» 12 Yugon ti: «An ga da yaxare ke be kaf'in ŋa, ken yan da yitte ke renmen kin'in ŋa, n xa d'a yiga.»

13 Tunka duumante Alla ti yaxare ke da: «An da ke ɲa n'a soxu manne kanma?» Yaxaren ti: «Samaqen yan d'in marasa, n xa d'a yiga.»

14 Ken falle, Tunka duumante Alla daali samaqe ke da:

«N'a sax'an da ke golle kanma,

n d'an langa kaadunfoonun do gundufoonun su naxa!

An toqo xiilin'an gonmen ya kanma,

an na doorijuran ya yigan'an wuyin danman su yi.

15 N wa xonnaaxun sabatindin'an do yaxaren naxa,

n'a sabatind'an bonconŋun d'a bonconŋun naxa.

I du baananbe wa riini an yinkollan tappi,

an xa wa riin'a tanjunqon soppi.»

16 Tunka duumante Alla daali yaxaren da:

«N w'an nuxuntaaxun xotondin'an kanma,

n'an jalan xa ɲa tooxe y'an kanma.

Ganta an wa mareyen muurun'an kiinan kanma,

x'aken ya mareen'an kanma^d.»

17 Tunka duumante Alla daali yugon da:

«Xoy'an ga d'an yaqen ya terinka,

nke ga d'an kaba yitte be renmen yigayen ŋa, an ga da ken yiga, ken kuŋa, n da ɲiiɲen lang'an saabuda.

Tanpiyi xoten falle, an nt'an biraadon kitan'a y'an wuyun danman su yi.

18 Saasen xabiila gabe yan riini funti ɲiiɲen ŋa,

an xa bireene ɲiiɲe ke funtifoonun ya yi.

19 An n'an logoman kitt'an futten ya yi bakka ɲiiɲen ŋa, m'an kalle,

an gaa saagene katta ɲiiɲe ke yi, an ga bog'a be yi,

an ni dooren ya yi,

an saagene katti ken doore ya yi.»

[Haawa do Haadama xateyen bakka naaxon ŋa]

20 Haadama d'i yaqen toxora Haawa, [a wure ni: «birante»], baaw'aken ya ni haadamarenmen su ma yi. 21 Tunka duumante Alla da fatanyiraamun deberi Haadama d'i yaqe ke da, i nan feetufete t'i ya.

22 Ken falle Tunka duumante Alla ti: «Haadamarenmen faayi ga ɲa xoy'oku moxo, a wa fo siren do fo buren bakka me yi. Saasa, a nan maxa t'i w'i kitten fuutunu do bireyinyitten xa batte, nan t'i w'a renmen fatana n'a yiga, m'i na bireyi duumanten kita.» 23 Ken kanma, Tunka duumante Alla d'a xata bakka Adeni naaxon noxon ŋa, kuud'a na ɲiiɲen golli, a ga tege bakka ken be yi. 24 Bire be Alla ga da Haadama xata bakka Adeni naaxon ŋa, a da xeribunu^e war'a killen ŋa kinbakka, i do yinbinkaafa, a wa tiirinbene do kaaran su yi, kuudo na bireyinyitte ke tanga.

[Haabila do Xaabila xiisa]

4

1 Haadama d'i yaqe Haawa wuyi, a da noxon wutu nan saare ti Xaabila yi^f. A ti: «Ee! N da ren yugo kita ti Tunka duumanten yideyen ŋa!» 2 Ken falle, a saare t'a yaaxidon ŋa, Haabila. Haabila ɲa nagaana yi, Xaabila ken ɲa soxaana yi.

3 Waxati falle, Xaabila d'i soxofoonun yogo ɲa sadaxa yi Tunka duumanten da. 4 Haabila xa d'i tanmison ren fanon ɲa sadaxa yi, n'i tiyen fo katen kini Tunka duumanten ŋa. Tunka duumanten da Haabila sadaxan raga, 5 xa, a ma Xaabila xallen raga. Ken digi Xaabila yi n'a diinan finandi.

6 Tunka duumanten daali Xaabila da: «An butu manne yi n'an diinan finandi? 7 An ga na fo siren ɲa, an wa wurugini. An ga ma fo sire ɲa xa, fo buren yan daaxan'an raqen ŋa de, n'an jaarabi. Xa, anken ya n xaw'a niini.»

8 Ken falle, Xaabila t'i waaxi Haabila da: «O n daga teenun ŋa.» Bire b'i ga kiɲe teenun ŋa, Xaabila xen'i waaxin ŋa n'a kari.

9 Tunka duumanten daali Xaabila da kuŋa: «An waaxi Haabila na minne?» A ti: «Nke ya n'a nagaanini ba? N nt'a noqu tu.» 10 Tunka duumanten daal'a da: «An da manne deberi kundu? An waaxi foren sonqo xannen kiɲ'in ŋa gilli ɲiiɲen ŋa, t'i tanbon nan tuge. 11 Saasa, an ga d'an waaxin kari t'an kitten ŋa, ɲiiɲen d'a foren sugu, an lange, ɲiiɲe ke ntaxa duŋeen'an da. 12 Bire su, an ga n'a soxo, a ntaxa duŋeen'i soxofoonun kinn'an ŋa. An wa ɲaana sabatinbali yi, a do langa-langante, ɲiiɲen kanma.»

13 Xaabila ti Tunka duumanten da: «N yanganqataye ke xot'in kanma moxo buru. 14 An faayi ga d'in xata bakka ɲiiɲa siren ŋa lenki, n wa riini mux'an ŋa, nan ɲa sabatinbali yi, a do langa-langante ɲiiɲen kanma, sere be nd'in wori, a n'in kerini ya de!»

15 Tunka duumanten daal'a da: «N d'a faamu. Sere be nda Xaabila kari, a tanbon wa tugen'a kaman ŋa ta ɲeru.»

Ken moxo yi, Tunka duumanten da taagumance ro Xaabila yi, kuudo sere be nd'a wori, a nan max'a kari. 16 Xaabila laato Tunka duumanten ŋa, a daga taaxu Noodi^g jamaanen ŋa, Adeni kinbakka.

[Xaabila bonconŋu]

17 Fi falle, Xaabiila d'i yaqen wuyi, a da noxon wutu nan saare ti Hanooxi yi. Xaabila da debe taaxundi n'a toxor'i renyugo Hanooxi yi.

18 Hanooxi da Yiradi saara, Yiradi xa da Mehuyayeli saara, Mehuyayeli da Metusayeli saara, Metusayeli da Lemexi saara.

19 Lemexi da yaxaru filli yaxi: fanan toxon ni Ada, fillandin toxon ni Cilla. 20 Ada saare ti Yaabali yi, ken ya ni nagaanaanon seri fanan ŋa, tilliisigumun do daaba maraano. 21 A xoxonen toxon ni Yuubali, ken ga ni ganbaritimaanon do fuulutimaanon seri fanan ŋa. 22 Cilla xa saare ti Tuubali-xaabila yi, ken ɲa tage yi, a wa jaxawallen^h do mexen gollini. Tuubali-xaabila waaxi yaxaren toxon ni Naama.

23 Koota yi Lemexi t'i yaqu ku filli da:

«Ada, an do Cilla, xa d'in terinka moxo siri!

N yaqu, xa d'axa taron sigindi d'in sefe koninton ŋa!

Nke na yugo ya kerin'in joogiyen batte, na fonnanqaye kar'in gurungaasiyen batte.

24 Xaabila tanbon wa tugeene ta ɲeru,

xa Lemexi tanbon tugeene tanɲere do taanu ɲeri ya.»

[Haadama renme Seeti d'a kisimare Enoosi]

25 Haadama d'i yaqe ke wuyi xadi, a saare ti ren yugo yi, n'a toxora Seeti, [a wure ga ni: «kuye»,] a ti: «Alla da funtifo tana kin'in ŋa Haabila batten ŋa, Xaabila ga d'a kari.» 26 Seeti xa da ren yugo kita, n'a toxora Enoosi. Ken waxatin ya ni, soron ga joppe Alla xilli t'i toxo: Tunka duumante.

[Haadama bonconŋu 5:1-6:8]

[Nan giri Haadama yi, katti Nuuha renmu]

5

1 Haadama kaadunkon taarexun faayi:

Bire be Alla ga da haadamarenmun taga, a d'i ɲa, kuud'i n'ike yinme xawaaraaxu. 2 A d'i taga yugo do yaxare, na bereke r'i y'i tage koota, n'i toxora haadamarenmu.

3 Haadama wuyin gaa kame do tanjikke siine, a d'i me renme saara, i gaa giya baane. A d'a toxora Seeti. 4 Ken falle, Haadama da kamo segi siine bire, a da renmu tana saara. 5 A faati n'a wuyin toxo kamo kabi do tanjikke siine.

6 Bire be, Seeti wuyin gaa kame do siino karagi, a da Enoosi saara. 7 Ken falle, a da kamo segi do siino ɲeri bire, a da renmun tana saara. 8 A faati n'a wuyin toxo kamo kabi do siino tanmi do fillo.

9 Bire be, Enoosi wuyin gaa tankabe siine, a da Xenaani saara. 10 Ken falle, a da kamo segi do siino tanmi do karago bire, na renmu tana saara. 11 A faati n'a wuyin toxo kamo kabi do siino karagi.

12 Bire be, Xenaani wuyin gaa tanɲere siine, a da Mahaleeli saara. 13 Ken falle, a da kamo segi do tannaxate siine bire, a da renmun tana saara. 14 A faati n'a wuyin toxo kamo kabi do siino tanmi.

15 Bire be, Mahaleeli wuyin gaa tandunme do siino karagi, a da Yeredi saara. 16 Ken falle, Mahaleeli da kamo segi do tanjikke siine bire, a da renmun tana saara. 17 A faati n'a wuyin toxo kamo segi do tankabe do siino karagi.

18 Bire be, Yeredi wuyin gaa kame do tandunme do siino filli, a da Hanooxi saara. 19 Ken falle, a da kamo segi siine bire, na renmun tana saara. 20 Ken faati n'a wuyin toxo kamo kabi do tandunme do siino filli.

21 Bire be, Hanooxi wuyin gaa tandunme do siino karagi, a da Metusaala saara. 22 Hanooxi d'i du kini Alla yi kamo sikki siine, na renmun tana saara. 23 A da kamo sikki do tandunme do siino karagi ɲa, 24 nan lagari ɲaana do Alla batte, nan yaaxaransanku, baawo Alla d'a wurugi katt'i du yi.

25 Bire be, Metusaala wuyin gaa kame do tansege do siino ɲeri, a da Lemexi saara. 26 Ken falle, a da kamo ɲeri do tansege do siino filli bire, a da renmun tana saara. 27 Ken faati n'a wuyin toxo kamo kabi do tandunme do siino kabi.

28 Bire be, Lemexi wuyin gaa kame do tansege do siino filli, a da ren yugo kita. 29 A d'a toxora Nuuha, [a wure ga ni: «neenendaana»] nan ti: «Neenendaana, a yan riin'o neen'o gollun ŋa, a d'o tanpiyi xoton ŋa bakka ɲiiɲanxotti langante ke yi Tunka duumanten maxa.» 30 Ken falle, Lemexi da kamo karagi do tankabe do siino karagi bire, na renmu tana saara. 31 A faati n'a wuyin toxo kamo ɲeri do tanɲere do siino ɲeri.

32 Nuuha wuyin gaa kamo karagi siine, a da ren yugu sikki saara: Saami, Haami a do Yaafasi.

[Alla nimisiye haadamarenmun taganden ŋa]

6

1 Bire be, haadamarenmun ga xenu gaboyen ŋa ɲiiɲen kanma, na ren yaxarun saara, 2 kanmun taaxaanonⁱ jaarabi ren yaxaru ku yi. I w'i kuttu n'i yaxi. 3 Ken bire, Tunka duumanten daali: «N ra ntaxa haadamarenmun muɲini, i gaa bireene t'in yonkin ŋa, baaw'i nt'in killen kanma, n w'i wuyin xenpendini kame do tanpille siine.»

4 Ken waxati kuŋa, seri dinka gillun yan ɲi ɲiiɲen kanma. Bire be xa kanmun taaxaanon do haadamarenmun ren yaxarun ga saage kafiini, i da renmun saara. Kun yan ɲa ken bire yugu saaka toxo bogunton ŋa.

5 Tunka duumanten d'a wori nan ti, haadamarenmun fo buren gabo ɲiiɲen kanma, i sondomun bono, koota su, i sinmayen ni fo buren duuron ya yi. 6 A nimis'i ga da haadamarenmen taga ɲiiɲen kanma, a sondonmen suno. 7 A daali kuŋa: «N wa haadamarenmen buruxana bakka ɲiiɲen kanma, kafiini daaban do ɲiiɲedufo, a do kanmun yeliŋu, baaw'in nimis'i taganden ŋa.» 8 Xa Nuuha da Tunka duumanten neeman kita.

[Nuuha taarexu 6:9-9:29 ]

[Nuuha d'i renmu]

9 Nuuha d'i kaadunkon taarexun faayi:

Nuuha ni seri teleŋonte ya yi, seri tinmante, a waxatin soron naxa. A do Alla wa doome. 10 A da ren yugu sikki saara: Saami, Haami, a do Yaafasi.

11 Ken waxati, Alla d'a wori nan ti haadamarenmen bono, sondonburaaxun gabo ɲiiɲen kanma. 12 Alla da jaaten raga nan ti duna bono, haadamarenme su ntaxa killi sire kanma.

13 Ken bire Alla daali Nuuha da: «N fanq'a kanma na tegefo ke su buruxa, n'a sababun ɲa haadamarenmen ŋa. Sondonburaaxun wa ɲiiɲen banŋoobanŋe su yi, n w'i halakini, na ɲiiɲen xa halaki. 14 Xa, anken na sollinfuura xoore deberi, n'a noxon ɲa konpollenmun ŋa, n'a noxon d'a sellan betexe ti godoron ŋa. 15 A deberi moxon faayi: An n'a gilloyen ɲa kamo sikki sogone, n'a noxon ɲa tankerege sogone, n'a taaxunten ɲa tanjikke sogone, 16 na xurayen toxo bippen do fuuren kanben naxa, sogone haqe, na fuure ke noxon ɲa sankansoonu sikki yi, konpo wuredunke, a do naxadunken do kanmudunke, na follaqen bagandi kaaran ŋa. 17 Ken bire, nke Alla, n wa tuufaana ŋaamen riitini ɲiiɲen kanma, na tegefo yonkinten su halaki kanmun wure. Foofo gaa ɲiiɲen kanma, n w'a halakini. 18 Xa, n w'in laayidu tapp'in d'anken naxa. Nuuha, anken d'an kaadunko, an renmun d'an yaqe, d'an kalluyaxaru, axa wa roono fuure ke noxon ŋa. 19 An na fillo-fillo, yugo do yaxare wutu daaba yonkinte su yi do du yi fuuren ŋa, kun na toxo bireene. 20 Yeliŋen do daaba, a do ɲiiɲedufon noonen su, fillo-fillo wa riini katt'an ŋa nan bire d'an ŋa. 21 An na fo wutu biraadon noone su yi, na silafandan wut'an du da, a do ku beenu gaa kafiin'an ŋa fuure ke noxo.»

22 Nuuha da Alla ɲaamariyen su deber'i moxon ŋa.

[Tuufaana ŋaamen joppaye]

7

1 Ken falle, Tunka duumanten daali Nuuha da: «Anken d'an koren su, xa ro fuuren ŋa, baaw'an baane ya na killi toloŋonten kanma ke sere su noxo. 2 An na daaba yugu ɲeri, a do daaba yaxaru ɲeri wutu daaba halaale su yi, an na yugu baane do yaxarin baane wutu daaba haraamunte su yi, 3 na yugu ɲeri do yaxaru ɲeri wutu yeliŋen noone su yi, kuud'i soxoodin nan sanqi do ɲiiɲen daman su yi. 4 Baawo bito ɲeri lenki falle, n wa kanmen riitini tannaxate bito, kiyen do wuro. N ga da foofo taga ɲiiɲen kanma, n w'a su buruxana.» 5 Nuuha da Tunka duumanten ɲaamariyen su ɲa t'i moxon ŋa.

6 Tuufaana ŋaamen gaa riini bire be, ken d'a ɲi Nuuha wuyin wa komo tunmi siine. 7 A ro fuuren ŋa, a d'i ren yugun d'i yaqe, a d'i kalluyaxaru, kuud'i nan kisi tuufaana ŋaamen ŋa. 8 Daaba halaalen do daaba haraamunte, yeliŋun do ɲiiɲedufoonu, 9 i su ri katti Nuuha yi, yugo do yaxare, m'i na ro fuuren ŋa, xoyi Alla ga d'a ko Nuuha da moxo be.

10 Bito ɲeri dangi falle, tuufaana ŋaamen joppe ɲiiɲen kanma. 11 Nuuha kama tunmundin siinen xasu fillandin bita tanmun do ɲerun koota, kanmun do ɲiiɲen jin mangesinun su raqun wuɲi. 12 Kanmen xenu riyen ŋa, tannaxate bito, a wa texeene kiyen do wuro.

13 Ken koota baane yi, Nuuha ro fuuren ŋa, a d'i yaqen d'i ren yugu: Saami do Haami a do Yaafasi, d'a kalluyaxarun sikki. 14 Ikun do gundufoonu, kaadufoonu, ɲiiɲedufoonu, yeliŋen noonen su, kafiini kanpagumen su yi. 15 Tegefo yonkinten noone su ri kafiini Nuuha yi fuuren ŋa. 16 Ke tegefo su ri fillo-fillo, yugo do yaxare, xoyi Alla ga da ɲaamariyen kini moxo be. Ken falle Tunka duumanten da fuuren raqen texe Nuuha yi.

17 Tuufaana ŋaamen toxo roono ɲiiɲen kanma, tannaxate bito. Jin gabo ɲiiɲen kanma m'a gaa fuuren tenbana bakka ɲiiɲen ŋa. 18 Ŋamen xooro, nan kasafo, fuuren toxo lingiri-langarana jin kanma. 19 Ŋaamen kesefo na ɲiiɲen kanma gidi gillun su toni, 20 a wurugi gidintonbo ku kanma ti sogone tanmu do karago. 21 Feriganke su ga ɲi dillene ɲiiɲen kanma, a kara: yeliŋu, kaadunfoonun do gundufoonu, a do ɲiiɲedufoonun do haadamarenmu, a su kara. 22 Foofo ga ɲi neegunu ɲiiɲen kanma, a kara. 23 Ke moxo ya ni, Tunka duumanten ga da tagefo yonkinten su buruxa bakka ɲiiɲen kanma: haadamarenmu, daabanu, ɲiiɲedufoonu, a do kanmun yeliŋu, i su buruxe, nan toxo Nuuha do ku beenu ga ɲi d'a batte fuuren ŋa. 24 Jin kasafoyen da kame do tankerege koota ya ɲa ɲiiɲen kanma.

[Tuufaana ŋaamen lagaru]

8

1 Alla sinme Nuuha yi, a d'a do gundufoonu do kaadufoonu beenu su gaa doome fuuren ŋa. Alla da fanken kara ɲiiɲen kanma, jin joppe yanqana. 2 Kanmun jillanŋun do ɲiiɲen jillanŋun raqun texe, kanmen kuti. 3 Jin toxo kaawana bakka ɲiiɲen ŋa fonne-fonne. Kamen do tankeregen biton dangi falle, jiinun roxo. 4 Xasu ɲerundin bita tanmun do ɲerun koota, fuuren sigi Araraati^j gidintonbon kanma. 5 Jin toxo roxoono ma xasu tanmundi, ken xaso bita fana, gidintonben joppe bangeene.

6 Tannaxate bito dangi falle, Nuuha da fuuren folonboten wuɲi. 7 A da xaaxen wara bakka sellan ŋa. Xaaxen kanpi dagana, nan saage riini karama, na daganansaagayi dantanto ɲa, ma jin gaa fiirene bakka ɲiiɲen kanma. 8 Ken falle, Nuuha da booren wara dagana ɲiiɲen kanma faayi sell'a ga kaawa. 9 Xa booren taanun ma sebetira kita, baawo jin wa saqa ɲiiɲen danman su kanma. A saage riini, Nuuha d'i kitten beer'a yi, n'a rondi fuuren ŋa. 10 Bito ɲeri dangi falle, a da boore ke wara dagana sellan duuxura xadi. 11 Nellen bire, a saage riini, jayituunan deren w'a soomon ŋa, a xayi-xaye. Nuuha d'a tu nan ti jin roxo ɲiiɲen kanma. 12 Bito ɲeri tana dangi falle, a da boore ke wara dagana duxurandi xadi. Ken ta, booren ma xa saage riini.

13 Nuuha wuyin kaman tunmundin d'a siina baanandin xasu fanan koota fana, jin kaawa bakka ɲiiɲen ŋa. Nuuha da fuuren bippen wutu bakk'a yi, na sellan faayi. A ti: «Ee, ɲiiɲen kaawa!» 14 Xasu fillandin tanpillen do ɲerun koota, ɲiiɲen kaawa pewu-pewu.

15 Alla ti Nuuha da: 16 «An d'an yaqen d'an ren yugun d'an kalluyaxaru, xa bogu fuuren ŋa. 17 Fo yonkinto be xa gaa no, i su bagandi: yeliŋu, daabanu, do ɲiiɲedufoonu, i nan bogu, nan saare, nan jiidi, nan gabo ɲiiɲen kanma.»

18 Nuuha d'i yaqen d'i renmun d'i kalluyaxarun bogu. 19 Fo yonkinte ke su bogu: ɲiiɲedufoonu, yeliŋu, tegefo su gaa dillene ɲiiɲen kanma, i su bogu xabiila-xabiila.

20 Nuuha da sadaxindinnoqun taga Tunka duumanten da. A da fo raga daaba halaale ke su yi, na fo raga yelin halaale ke su yi, n'i ɲa sadaxa biyinte yi sadaxindinnoqun ŋa. 21 Timi liŋen sege bakka sadaxa ke yi nan kiɲe Tunka duumanten ŋa. A ti du da: «Tonŋun ya ni haadamarenmen sondonmen buren ni gell'a tugunne, x'in ntaxa ɲiiɲen langana d'a y'abada. N ntaxa fo yonkinten su xa halakini keeta, xoy'in ga d'a ɲa moxo be.

22 Na ɲiiɲen kanma toxo ke moxo yi:

tippe, feteye,

mulle, jebere,

kiinaye, xaaxo,

kiye, do wuro,

ku nta yillen'abada.»

[Laayidun wutiye Nuuha da]

9

1 Alla da bereke ro Nuuha d'i ren yugu ku yi, nan t'i da: «Xa saare, axa nan gabo, na ɲiiɲen kanma faga. 2 Ɲiiɲen daabanun su nan xaay'axa da, nan kan'axa yi, kanmun yeliŋun do daaba su gaa dillene ɲiiɲen kanma, do jin ɲexon su, i war'axa da. 3 Fo yonkinten su, n d'a kin'axa yi biraado yi, xoyi funtifoonun moxo, n d'i su war'axa da. 4 Waxati su, axa ga na ɲi tiyen yigana, a nan ɲi yonkin ga bog'a yi, ken ga ni foren ŋa. 5 Axa bireyen jonginten n'axa foren ya yi. Ken saabuda, n w'axa foren tanbon tugana. N w'a tanbon tugana daaban do haadamarenmen su yi, sere be nda sere foren joxi, a tanbon wa tugeen'a me yi.

6 Sere be nda haadamarenme foren joxi,

haadamarenme ya n'an xa foren joqo,

baawo haadamarenmen tege Alla sawuran ya yi.

7 Axakun beenu ga ni, xa nan saare,

axa nan gabo nan sanqi ɲiiɲen kanma.»

8 Ken bire, Alla daali Nuuha d'i ren yugu ku da: 9 «Nke Alla, n w'in laayidun sabatindin'in d'axa naxa, d'axa bonconŋu beenu gaa riin'axa falle, 10 a do tegefo yonkinte su gaa d'an batte: yeliŋu, kaaduganko, gunduganko, do foofo ga bogu d'axa batten ŋa fuure ke noxo, a do ɲiiɲen kanma fo yonkinten su. 11 N w'in xannun kinn'axa yi, n ntaxa tegefo yonkinten su buruxana ti tuufaana ŋaamen ŋa keeta. Tuufaana ntaxa riini na ɲiiɲen halaki.

12 «N laayidu ke taagumancen faayi, n gaa ke be sabatindin'in d'axa naxa, do fo yonkinte su gaa d'axa batte, d'axa bonconŋu beenu gaa riini falle: 13 N d'in jaagubundanŋen ro tabullen noxon ŋa, m'a na ɲa laayidu ke taagumancen ŋa, n do ɲiiɲen naxa. 14 Bire b'in ga na tabullun kafu me yi ɲiiɲen kanma, bundanŋe ke ga bange tabullen ŋa, 15 ken ŋ'in wa sinmen'in d'axa laayidun ŋa, kafiini fo yonkinten su yi, ferigankon su: jin ntaxa ɲaana tuufaana yi, na tegefoonun su buruxa. 16 Bundanŋe ke ga na bange tabullen ŋa, n w'a faayini, m'a n'in haqilen yanqand'in do ɲiiɲen fo yonkinton laayidu duumanten ŋa, a do ferigankon su.

17 «Ke ya ni laayidu ke taagumancen ŋa, n do ɲiiɲen tegefo yonkinten su naxa.»

[Nuuha d'i renmun sikki]

18 Nuuha renmu beenu ga bogu fuuren ŋa faayi ku yi: Saami, Haami, do Yaafasi. Haami ni Kanaana faaba ya yi. 19 Nuuha do ku renmu sikki yan da ɲiiɲen kanma faga. 20 Nuuha joŋa soxono ya. A da reese tinŋe yogo lori. 21 Koota yogo, a da reesenxoncin mini nan mande, m'a ga'i yiraamun walla tilliisen wure. 22 Haami, ken ga ni Kanaana faaba yi, a d'i faaba duuron wori, a bogu n'a laxam'i waaxinun da. 23 Saami do Yaafasi, kun da Nuuha yiraame yogo wutu n'a sax'i kunkun ŋa, nan fallandaga katt'i faaba yi, na yiraamen xuf'a yi, i d'i yaaxon xiti, kuud'i nan max'i faaba duurunbinnen wori. 24 Bire be, Nuuha haqilen ga ri, a ren yugu tugunne ke ga da ke be ɲa, a d'a mugu. 25 Ken ga ɲa, a d'a langa nan ti:

Hari na Kanaana halaki!

Hari n'a ɲ'i waaxinu ku da komo fallanke yi.

26 Ken falle, a ti xadi:

Tiigayen wa Alla da, ken ga ni Tunka duumanten ŋa, Saami Alla.

Yaarabi, Kanaana nan ɲa kome yi Saami da.

27 Yelli Alla gan na wasaye ɲa Yaafasi da,

a nan taaxu Saami tilliisen wure,

na Kanaana ɲaŋ'i da kome yi!

28 Tuufaana ŋaamen falle, Nuuha da kanmo sikki do tankerege siine bire. 29 Bire be Nuuha wuyin ga kiɲe kanmo kabi do tankerege siine yi, a faati.

[Nuuha renmun taarexu 10:1-11:9]

10

1 Tuufaanan jin dangi falle, Nuuha renmu ku sikki, Saami, Haami do Yaafasi, i da funtifoonun kita. I taarexun faayi.

[Yaafasi renmu]

2 Yaafasi ren yugun ni Gomeri, Magoogi, Madayi, Yawaani, Tuubali, Mesexi do Tirasi.

3 Gomeri ren yugun ni Asikanaaji, Rifaata do Togaraama.

4 Yawaani ren yugun ni Elisa, Tarisiisi, Kitinu do Dodaniinu.

5 Ku yan sanqi dunden kanma, do geejillaqun ŋa, nan taxandi jamaanun do me naxa: xabiila-xabiila, baane su d'i jama, d'i xanne.

[Haami renmu]

6 Haami ren yugun ni Kuusi, Misira, Puta, a do Kanaana.

7 Kuusi ren yugun ni Seeba, Haawila, Sabata, Raama, a do Sabatexa. Raama ren yugun ni Seeba do Dedaani.

8 Kuusi da Namuruuju xa saara, Namuruuju ke be ga ɲa yugu saake yi ɲiiɲen kanma. 9 Tunka duumanten da Namuruuju ɲa xaɲaana saake yi, ken ya ni, a ga ri taalin ŋa: Xaɲaana saake ke xoyi Namuruuju. 10 A maranden debi fanon ni Baabila, Erexi, Akada do Xaleena ya yi, Baabila ɲiiɲen kanma. 11 A bogu Baabila nan daga Asuura, na Niniwe taaxundi no, a do Rehoboto-yiira, do Kaala. 12 A da debi xoore taaxundi Niniwe do Kaala naxa. Ken toxo ni Reseeni.

13 Misira ni Luudinun do Anaaminun xooxo ya, a do Lahaabinun do Nafatuuhinu, 14 kafiini Pataruusinun do Kasaluuhinu, a do Kafatoorinun ŋa. Filisitinun bogu Kasaluuhinu ku ya yi.^k

15 Kanaana renmun ni Cidooni, ken ni sooman ya, a do Heeti.

16 Kanaana ya ni Yebuusinun xa xooxo yi, a do Amoorinun do Girigaasinu, 17 Hiiwinu, Araaxinu, Siininu, 18 Arawaadinu, Camaarinu, kafiini Hamaatinu. Ken falle, Kanaana xabiilan sanqi-sanqi. 19 Kanaana jamaanen w'a wuttu Cidooni yi, katti Garaara, ma Gaasa banŋe, a do Sodoomu, Amoora, Adeema, do Ceboyima, ma katti Laasa. 20 Ku ya ni Haami soxoodin ŋa, baane su d'i xabiila, d'i xanne, d'i jamaane, d'i jama.

[Saami renmu]

21 Saami, ken ga ni Yaafasi gida yugu xooren ŋa, a xa ya ni Abaraaninun d'i bonconŋun su xooxo yi. 22 A renmun ni Elaamu, Asuura, Arifaxisaadi, Luudu, a do Araama.

23 Araama renmun ni Ucci, Hulli, Geteri, a do Maasi.

24 Arifaxisaadi renmen ni Selaaxa. Ke Selaaxa da Abaraani saara. 25 Abaraani da ren yugu filli kita, baanen toxo ni Pelege, [a wure ga ni: «taxandiye,»] baawo, a waxatin ŋa ɲiiɲen taxandi. A xoxonen toxon ni Yaxataani.

26 Yaxataani renmun ni Alimodaadi, Saleefi, Haccarimaweeti, Yara, 27 Hadoraami, Ujali, Dixaala, 28 Ubaali, Abimayeeli, Seeba, 29 Upira, Haawila, a do Yobaabi. Ku su ni Yaxataani renmun ya yi. 30 I taaxunton ɲi, n'a wutu Meesa, katti Sefaara giden ŋa, kinbakka.

31 Ku fo koninto ya ni Saami soxoodin ŋa, baane su d'i xabiila, d'i xanne, d'i jamaane, d'i jama. 32 Ku ya ni jama be ga bogu Nuuha ren yugu ku yi, baane su d'i bonsonŋun d'i xabiila. Tuufaana ŋaamen dangi falle, xabiilanu ku su bogu ku ya yi, nan sanqi ɲiiɲen kanma.

[Baabila soororon tagande]

11

1 Waxati dangi, ɲiiɲe ke su ɲi xan baane ya koono, sefe kitti baane. 2 Koota yogo, soron forogonto gilli kinbakkan ŋa, i da baran xullu xoore wari Baabila ɲiiɲen ŋa, i xosi taaxu no. 3 I ti me da: «O na tuufan katu n'a biyi.» Ken ŋa, tuufan da gidinsigiran sir'i da, godoronjin da doorinsigiran sir'i da. 4 Ken falle, i ti: «O na duudandebe taga, na soorono gille sigind'a yi, a tonben gaa kiɲene kanmun ŋa. Ken ŋa, o na ɲa toxonto yi, kuud'o n maxa sanqi do ɲiiɲen kaaran su yi.»

5 Fi falle, Tunka duumanten yanqa bakka kanmun ŋa, nan ri debe ke faayi, a do soorono gille ke be haadamarenmun ga d'a taga. 6 A ti du da: «Ku faayi ga kafi me yi nan ɲa jama baane, i wa xan baane koono, ke faay'i gollen joŋaarun ya yi. Saasa, foofo ra ntax'i kaaɲan'i golle danbe su ɲanŋen ŋa. 7 Ken ŋ'o n yanqa, o n'i xanne ke ɲaxami, kuud'i n kori me faamunu.» 8 Ken noxo du, Tunka duumanten d'i sanqi bakka non ŋa do ɲiiɲen kaaran su yi, ken ga ɲa, i tuuma debe ke taganden ŋa. 9 Ke ya saabuda, debe ke gaa xiriini Baabila, [a wure ga ni: «ɲaxami,»] baawo Tunka duumanten da haadamarenmen xannen ɲaxami non ya yi. Non ya ni xadi, a ga d'i sanqi do ɲiiɲen kaaron su yi.

[Saami taarexu 11:10-26]

[Saami kaadunkon taarexu]

10 Saami kaadunkon taarexun faayi: Tuufaanan dangi falle ti siino filli, na Saami wuyin toxo kame siine, a da Arifaxisaadi saara. 11 Ken falle, Saami da kamo karagi siine bire, a da renmu tana kita.

12 Bire be, Arifaxisaadi wuyin ga kiɲe tanjikke do siino karagi, a da Selaaxa saara. 13 Ken falle, a da kamo naxati do siino sikki bire, a da renmu tana kita.

14 Bire be, Selaaxa wuyin ga kiɲe tanjikke siine, a da Abaraani saara. 15 Ken falle, a da kamo naxati do siino sikki bire, a da renmu tana kita.

16 Bire be, Abaraani wuyin ga kiɲe tanjikke do siino naxati, a da Pelege saara. 17 Ken falle, a da kamo naxati do tanjikke siine bire, a da renmu tana kita.

18 Bire be, Pelege wuyin ga kiɲe tanjikke siine, a da Rewu saara. 19 Ken falle, a da kamo filli do siino kabi bire, a da renmu tana kita.

20 Bire be, Rewu wuyin ga kiɲe tanjikke do siino filli, a da Seruga saara. 21 Ken falle, a da kamo filli do siino ɲeri bire, a da renmu tana kita.

22 Bire be, Seruga wuyin ga kiɲe tanjikke siine, a da Nahooro saara. 23 Ken falle, a da kamo filli siine bire, a da renmu tana kita.

24 Nahooro wuyin ga kiɲe tanpille do siino kabi, a da Teera saara. 25 Ken falle, a da kame do siino tanmi do kabu bire, a da renmu tana kita.

26 Teera wuyin ga kiɲe tanɲere siine, a da Ibiraama do Nahooro do Haaraani saara.

[Joppayen taxandi fillandi: 11:27-50:26: Ibiraama katti Yuusufu]

[Ibiraama d'i faaba Teera taarexu 11:27-25:11]

[Teera kaadunkon taarexu]

27 Teera kaadunkon taarexun faayi: Teera da Ibiraama do Nahooro do Haaraani saara, Haaraani da Luuti saara. 28 Haaraani faat'i faaba Teera kaane, n'a tox'i saaredeben ŋa Uri, ken gaa Kasaadinun maran ŋa.

29 Ibiraama do Nahooro yaxarinwuti. Ibiraama yaqen toxon ni Saara, Nahooro yaqen toxon ni Milika, Yisika waaxi, Haaraani ren yaxaren ya ni. 30 Saara ɲa boroke yi, renme ma ɲ'a maxa.

31 Teera forogo gilli Uri yi, Kasaadinun maran ŋa, a d'i kaadunko: a ren yugo Ibiraama, a do Haaraani ren yugo Luuti, ken ga n'a ken kisimaren ŋa, a d'a kallu yaxare Saara, Ibiraama yaqe ke, kuud'i nan daga Kanaana jamaanen ŋa. I ga kiɲe Haraana, i taaxu non ŋa.

32 Teera da kamo filli do siino karagi bire, ken falle, a faati Haraana yi.

[Ibiraama dagaye Kanaana yi]

12

1 Tunka duumanten daali Ibiraama da: «Bog'an jamaanen ŋa, an n'an koren toxo, an nan bog'an faabankan ŋa, an nan daga jamaane b'in ga'a koyin'an ŋa. 2 N wa riini jama xoore bog'an ŋa, na bereke r'an ŋa, n'an toxon wurugi, n'an ɲa bereken follaqen ŋa. 3 N wa sere berekindini, sere be ga duw'an da, na sere langa, sere be ga d'an langa, na ɲiiɲen xabiilanun su berekindi t'an sababun ŋa.»

4 Ibiraama daga, xoyi Tunka duumanten ga d'a k'a da moxo be. Luuti xa daga d'a batte. Ibiraama ga ɲi bakka Haraana, a wuyin wa tanɲere do siino karagi. 5 A d'i kaagunyaxare Saara wutu, d'i waaxin ren yugo Luuti, i do naaburu, do komo beenu ga ɲ'i maxa Haraana. I bogu nan daga Kanaana ɲiiɲen ŋa.

6 Ibiraama da jamaanen kutu nan daga Sixemu, katti More yitti xooren noqu. Ken waxati, Kanaanankon ɲi ken jamaane yi. 7 Tunka duumanten bange Ibiraama da, nan ti: «N riini ke jamaane kin'an bonconŋun ya yi.» Ibiraama da sadaxindinnoqun taga Tunka duumanten da, ken be ga bang'a da non ŋa. 8 Ken falle, a yille bakka no, nan daga giden ŋa Beeteli kinbakka. A d'i tilliisen banba Beeteli do Aayi naxa. Beeteli wa kinqennan ŋa, Aayi wa kinbakkan ŋa. Non xa yi, a da sadaxindinnoqun taga Tunka duumanten da, nan xirindi ti Alla toxo, Tunka duumante. 9 A fonne fonnen daga katti Negeba yi, Kanaana banboxun ŋa.

[Ibiraama dagaye Misira]

10 Dullen ro jamaanen ŋa. Ibiraama yanqa katti Misira yi, kuudo nan taaxu no, baawo, dulle ke xoto jamaanen ŋa. 11 Bire b'i ga tinko Misira yi, a t'i yaqe Saara da: «An d'a wori de, an woriyun ga n faranpara moxo be, 12 Misirankon ga n'an wori, i tin'in yaqen ya n'an ŋa, i w'in karini, n'an toxo bireene. 13 Ken kuŋa, an n'a t'in maarenmen ya n'an ŋa, m'in na xeeri kita d'an batten ŋa. N yonkin xa na kisi t'an ŋa.»

14 Bire be Ibiraama ga kiɲe Misira yi, Misirankon d'a wor'a yaqen faranparen ni moxo siri. 15 Misira tunkanyugon golliɲaŋaanon yinmankon xa d'a wori, n'a maxankutu tunkanyugon da. Ken ŋa, i do Saara daga tunkanyugo ke noqu. 16 A da Ibiraama doro ti Saara sababun ŋa, na xeerin ɲ'a da, na tanmison kin'a yi, a do naanun do farun do komo yugun do komo yaxarun do fari yaxarun do ɲogomo. 17 Xa, Tunka duumanten da watti xoto wara tunkanyugo ke d'i kan ŋa, do Saara batte, Ibiraama kaagunyaxare ke. 18 Ken ŋa, tunkanyugo ke da Ibiraama xiri nan t'a da: «An da manne xa ɲaŋ'in ŋa kundu? Mann'an ga ma t'an yaqen ya ni? 19 Mann'an ga t'in d'an maaren yaxaren ya ni, m'in ga'a wuttu yaqe yi? Saasa ke, an yaqen faayi, a rag'an nan daga.»

20 Tunkanyugo ke da soro sax'a kanma, nan dag'a d'i yaqen wara kille, a do foofo ga'a maxa.

[Ibiraama do Luuti fataye bakka me yi]

13

1 Ibiraama d'i kiteyen su, kafiin'a yaqe Saara, a do Luuti, i girindindi bakka Misira yi, nan teŋe Negeba.

2 Ibiraama ni naaburu siginten do kanŋen do goden bannan ya yi. 3 A fonne fonnen daga, nan giri Negeba, nan daga ma Beeteli do Aayi naxan ŋa, a tilliisen ga ɲi noqu be. 4 Ken ni noqu ke be Ibiraama ga da sadaxindinnoqun sigindi non ŋa ya ta fana, a xirindi ti Tunka duumanten ŋa no.

5 Luuti xa gaa do Ibiraama batte ke yi, nan do tanmisen w'a xa maxa, a do tilliisu. 6 I naaburen nan gaba toxodoome danŋa, baawo sokken ma ɲ'i bakka. 7 Gajanŋe yogo xa ro Ibiraama nagaanaanon do Luuti nagaanaanon naxa, ke su kanma Kanaanankon do Perisinun xa taaxunten wa ɲiiɲe ke kanma. 8 Ken ya ga ni, Ibiraama ti Luuti da: «N lenme, haqu toxo! Laxadun gajanŋen nta sir'inke d'anken naxa, a nta sir'o nagaanaanon naxa, baaw'o ya ni baane. 9 Ɲiiɲen su faay'an wure, an ra wa booxene bakk'in ŋa, an ga na daga teyen ŋa, nke na daga noogen ŋa, an ga na daga noogen ŋa, nke na daga teyen ŋa.»

10 Luuti d'i yinmen wutu nan faayindi, a d'a wori Yarade fallaqen su xayen ya ni, nan dag'a wara ma Cowaara yi, ken d'a ɲi Tunka duumanten ma Sodoomu do Amoora kara^l. Fallaqu ku ɲi xoyi Tunka duumanten naaxon do Misira jamaanen moxon ya yi. 11 Luuti da Yarade fallaqu ku sugandi, nan daga katti kinbakkan ŋa. Ibiraama do Luuti fate bakka me yi kundu ya yi. 12 Ibiraama toxo Kanaana jamaanen ŋa, Luuti daga taaxu do fallaqen debun ŋa, n'i tilliisun banba Sodoomu banŋe. 13 Sodoomunko ni allankutaanon ya yi, i wa Tunka duumanten kutana t'i golli buru gabe yi.

[Tunka duumanten laayidu]

14 Luuti do Ibiraama fate falle bakka me yi, Tunka duumanten daali Ibiraama da: «An yinmen wutu, an nan faayindi gell'an sigira ke yi, katti saahelin do banboxun ŋa, a do kinbakkan do kinqenna, 15 baaw'an yaaxen gaa ke jamaane be yi, n w'a su kinn'an ŋa, n'a kin'an bonconŋun ŋa abada. 16 N wa riin'an bonconŋun gabondi xoyi seyinjuran moxo, sere be nda kati seyinjuran yirigana, an na kat'i xa yirigana. 17 Giri Ibiraama! An na jamaane ke su tera, baaw'in riin'a kin'an ya yi.»

18 Ken ga ɲa, Ibiraama d'i tilliisun gana katti Maamere yitti xooron banŋe, Heboroona kaaran ŋa, nan taaxu no. A da sadaxindinnoqu taga Tunka duumanten da non ŋa.

[Luuti bagandiye komaaxun ŋa]

14

1 Bire be, Baabila tunkanyugo Amarafala ga ɲi fankan ŋa, do Elasaara tunkanyugo Ariyooxa, a do Elaama tunkanyugo Kadarilamoori, kafiini Goyimi tunkanyugo Tidaali, 2 i da Sodoomu tunkanyugo Beera gaja, a do Amoora tunkanyugo Birasa, kafiini Adeema tunkanyugo Sinebu, ken do Ceboyima tunkanyugo Semabeeri, a do Beela tunkanyugo, ken ga ni Cowaara yi. 3 Ku tunkanyugu karagi kafi me yi, na laayidun wutu me da Sappinxaaren ŋa, ken ga ni geeji be ɲexe ga nt'a yi lenki.

4 Gajanŋen sababun ni: ku tunkanyugu karagi da siino tanmi do fillo ɲa komaaxun ŋa Kadarilamoori maxa, siina tanmu do sikkandi, i muriti. 5 Siina tanmu do naxatandi, Kadarilamoori do tunkanyugu beenu ga ɲi d'a batte, i da Refaayinun gaja Asiterooti-xarinayimi ɲiiɲen kanma, na Suusinun gaja Haama ɲiiɲen kanma, na Eminun gaja Xiriyatiimi nappon ŋa, 6 na Hoorinun gaja Seyiri gidun kanma n'i su ni, nan dag'a wara ma El-paraana, gunjuran kaaran ŋa. 7 Ken falle, tunkanyugu ku naxati saage riini katti Ayini-misipaati yi, ken ga ni Xadesi, na Amaleexinun debun su gaja nan duguta, na Amoorinu be taaxunten gaa Haccaccooni-tamara ɲiiɲen kanma yi gaja n'i ni.

8 Ken bire, Sodoomu do Amoora do Adeema do Ceboyima, kafiini Beela tunkanyugo, i bogu nan ɲa kurenkitten ŋa Sidimi nappo ke yi, 9 na Kadarilamoori d'i jaman gaja non ŋa. Gajanŋe ke na ku naxati do baanu ku karagi ya naxa. 10 Gedi gabu ɲi Sidimi nappo ke yi, godoronjin ya n'i ya. Sodoomu do Amoora tunkanyugu filli wurunten xen'i noxo, kuttun wuru nan daga giden ŋa. 11 Ken moxo yi, i da Sodoomu do Amoora naaburen su wutu, n'i biraadon su wutu nan daga t'i ya. 12 I da Ibiraama waaxi ke renme Luuti xa raga, nan daga t'a yi, a d'i kittidufon su, baaw'aken taaxunten ɲi Sodoomu ya yi.

13 Wuraano ku yogo ri abaraanillenme Ibiraama xibaari, a taaxunten gaa Maamere yitti xooron banŋe, Maamere ke be ga ni Amoori bonconŋe yogo yi, Esakoli do Aneri waaxin ga ni, ku su demu na laayidun wutu do Ibiraama yi. 14 Ibiraama ga d'a mugu nan t'i maarenmen kittidullege, a da kamo sikki do kurallenmo tanmi do segu kafu me y'i kan yugu saakon ŋa, na tunkanyugu ku batu, ma Daana banŋe. 15 A d'i kurallenmon taxandi, sappa-sappa, nan xenu xonno ku yi do wuron ŋa, n'i xoso, n'i batu dagana ma Huubata be gaa Dimasixa saahelin ŋa, 16 nan saage t'i kittidufoonun su yi, a d'a maarenme Luuti d'i kittidufoonun su, kafiini yaxarun d'a kaadunkon kuttu.

[Maliika-cedeqi duwanŋe Ibiraama da]

17 Ibiraama saage falle bakka Kadarilamoori gajanŋen ŋa, a ga d'a do tunkanyugu beenu su ga doome yi ni, Sodoomu tunkanyugon bogu n'a gemundi Saawe nappon ŋa, ken ga ni tunkanyugon nappon ŋa. 18 Salaamu tunkanyugo Maliika-cedeqi yan da buurun do dolon bagandi. Aken ni Alla wuruginten sadaxakiɲandaana ya yi. 19 A duwa Ibiraama da nan ti:

«Alla na bereke ro Ibiraama yi,

Alla ke be ga ni Kaman wuruginten ŋa,

kanmun do ɲiiɲen tagandaana.

20 Bereken wa Alla da, Alla wuruginte,

Alla ke be ga d'an xonnon kin'an ŋa.»

Ibiraama do foofo ga giri gajallan ŋa, a d'a su taxandi tanmundin kin'a yi jakka.

21 Sodoomu tunkanyugon xa ti Ibiraama da: «Soro ku kin'in ŋa, xa naabure ke, an yinme na ken wutu.» 22 Ibiraama t'a da: «N w'in kitten wuttu nan kuna ti Tunka duumanten ŋa, Alla wuruginte, kanmun do ɲiiɲen tagandaana. 23 Hari toromojo ma seyinfunci baane, n nt'a wuttu bakk'a yi, an nan maxa daga ti: "Inke yan da Ibiraama bannaaxundi." 24 N nta foofo wuttu du da, gant'in kurallenmon ga da fo be yiga, a do ku beenu ga da laayidun wut'in da: Aneri do Esakoli, a do Maamere, kun xa w'i taqen wuttu.»

[Alla laayidu, Ibiraama da]

15

1 Ku su dangi falle, Tunka duumanten bange Ibiraama da nan t'a da: «Ibiraama, maxa kanu, nke ya n'an tangandaanan ŋa xoyi xodore. N wa riini tugaadi xoore kin'an ŋa.» 2 Ibiraama jaabi: «N Kama, Tunka duumante, n faayi riini faati, renme nt'in maxa, an riini manne kin'inke yi? Dimasixanke Eliyejeeri yan riin'inke kan xayen wutu. 3 An ma bonconŋe kin'in ŋa, n kan noxon renme yogo yan riin'in xayen wutu.» 4 A faayi, Tunka duumanten ga d'a jaabi ke be yi: «Ken nt'an xayen wuttu, an yinme tikkallenmen yan riin'an xayen wutu.» 5 Ken falle, a d'a bagand'i tilliisen wure nan t'a da: «Kanmu ke faayi, an na saanu ku jaate, sell'an ga na kat'i jaatene. An bonconŋun riini gabo kundu ya.» 6 Ibiraama toŋondi ti Tunka duumanten ŋa, ken saabuda, Tunka duumanten d'a jaate teleŋonte yi.

7 A t'a da xadi: «Nke ya ni Tunka duumante be ga d'an bagandi Uri, Kasaadinun maran ŋa, kuudo na ke ɲiiɲe kamanaaxun kin'an ŋa.» 8 Ibiraama ti: «N Kama Tunka duumante, manne taagumance n'a koyin'inke yi t'inke wa riini ke ɲiiɲe mara?» 9 Tunka duumanten t'a da: «Siinosikkinnallenme raga, an na siinosikkinsugo raga, na siinosikkinjaxandige raga, na boorin xabiilanu filli raga, n'i sadax'in da.» 10 Ibiraama da ku fo koninto su raga, na baane su kara naxaanen ŋa, n'i kettun filli jonkoyi me yi, x'a ma yeliŋu ku kara. 11 Janbanun yanqa tiyu ku kanma, Ibiraama d'i xata.

12 Futuron waxati, xenqo xote da Ibiraama raga, a xosi kuyi, kanuyi xoore do biten ŋa. 13 Tunka duumanten daali Ibiraama da kuŋa: «A tu danqanaaxu kanma, nan t'an bonconŋun wa riini ɲa tuŋaaranko yi wandi jamaane kanma, i w'i ɲaana komo yi, n'i roxondi kamo naxati siine haqe, 14 xa soro beenu ga'i ɲaana komo yi, nke w'i kiitini, ken falle, an bonconŋu ku do naaburu gabe wa bakka, 15 xa, anken wa riini faati xeerin ŋa, wuyi berekinte falle. 16 An yilleyi naxatandin yan saagene riini yere, baawo, Amoorinun junuubun ma kiɲ'i xenpan ŋa fina, n ga'i xatana bakka yere^m.»

17 Bire be, biten ga ro moxo siri, Alla da taxamen do tiiden do sunqunkumunten dangindi do tiyi kutunto ku naxan ŋa. 18 Ken koota yi, Tunka duumanten da laayidun sabatind'i do Ibiraama naxa nan ti: «N wa ke ɲiiɲe kinn'an bonconŋun ŋa, nan giri Misira fanŋe ke yi, nan dag'a wara Furaata fan xooren ŋa. 19 Noqu ke ni Xeeninun do Xenijinun ya ɲiiɲe yi, a do Xadamooninun 20 do Heetinun do Perisinun do Refaayinun 21 do Amoorinun do Kanaanankon do Girigaasinu, a do Yebuusinu.»

[Sumayila bangaye]

16

1 Ken waxati d'a ɲi Ibiraama yaqe Saara ma saar'a da. Xa tunbaari yaxare wa Saara maxa, Misiranke, a toxon ni Haajara. 2 Saara ti Ibiraama da kuŋa: «An d'a wori, Tunka duumanten m'inke ku renme, an ra wa taarankutiin'in tunbaare ke noqu, a me wa du, n na ren yugo kita bakk'a yi.» Ibiraama d'i yaqe Saara feeran batu. 3 Siino tanmi falle ya n'i taaxe Kanaana yi, Saara ga d'i tunbaare Haajara wutu n'a kini Ibiraama yi yaqe.

4 Wurun dangi falle Ibiraama do Haajara naxa, a da noxon wutu. A ga d'a tu nan t'i worijaxanten ya ni, a kaman yaxaren fiinun saage roxoon'a maxa. 5 Saara ti Ibiraama da: «Toora be ga'inke kanma, an ya toora ni, nke yan d'in tunbaaren kin'an ŋa, gell'a ga d'i du worijaxinten wori, nke ntaxa jaaten'a maxa keeta, xa, Tunka duumanten na kiitin'in d'an naxa.» 6 Ibiraama t'a da: «An tunbaaren ya ni, a n'an mareyen ya yi, fo be ga'n'n liŋ'an da, ken ɲaŋ'a yi.» Saara da tooran taŋand'a yi ke ya yi, ma Haajara ga wurun'a yi nan laato bakk'a yi.

7 Tunka duumanten maliikan da Haajara ɲi jinyaaxe yogo kaaran ŋa gunjura, Suura killen ŋa. 8 A ti: «Haajara, Saara tunbaare, an giri minne? An dagana minne?» A ti: «N wurunu laatono bakk'in kaman yaxare Saara ya yi.» 9 Tunka duumanten maliikan t'a da: «Saage katt'an kaman yaxaren ŋa, an na du maxayanq'a da. 10 N wa riin'an bonconŋun gabondi, gaboye su xenpa, i ra ga nta yirigeene gaboyen maxa.

11 An worijaxinten ya faayi kundu,

an wa saarene ti ren yugo yi,

an n'a toxora Sumayila, [a wure ga ni: «Alla w'a mukku,»]

baawo, Tunka duumanten d'an tooran wori.

12 A wa riini ɲa balanbelen ŋaⁿ,

a kitten wa be su yi,

be su xa kitten w'a yi.

A wa riini taax'i maarenmen su laatoyen ŋa.»

13 Tunka duumanten be ga sefe Haajara da, Haajara d'a toxon xiri Alla worindaana, baaw'a ti: «Tonŋun tonŋu, xoy'inke ra wa Alla walla n'in biranten toxo?» 14 Ken ya saabuda ni, gede ke ga toxore: Lahayi-royi, a wure ga ni ŋalinten wallaanan gede, ken gaa Xadesi do Beredi naxa.

15 Haajara jiidi ti ren yugo ke yi. Ibiraama da renme ke toxora Sumayila, 16 ken d'a ɲi Ibiraama wuyin wa tansege do siino tunmi.

[Alla laayidun kurunbaaxuye Ibiraama da]

17

1 Ibiraama wuyin gaa tankabe do siino kabi, Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Nke ya ni Alla Katudanken ŋa, an bireyen ɲa d'in batte, an na ɲa seri tinmante yi. 2 N w'in laayidun kurunbanxun'an da, n'an bonconŋen gabondi, gaboye su xenpa.» 3 Ibiraama sujudi ɲiiɲen ŋa.

Alla t'a da kuŋa: 4 «N faayi laayidun kurunbaaxun'an da: an wa ɲaana xabiila gabu xooxo yi. 5 An ntaxa xiriini Ibiraama, [a wure ga ni: «faaba wuruginte,»] xa, an toxon wa ɲaana Ibirahiima, [a wure ga ni: «xabiila gabu faaba,»] baaw'in w'an ɲaana xabiila gabu faaba yi. 6 N w'an gabondini gaboye su xenpa, na xabiila gabu bog'an ŋa, na tunkanyugun bog'an ŋa. 7 Ke laayidu wa sabatin'an da, n'a ɲa laayidu duumanten yi, n'a sabatind'an bonconŋun d'i yillayun su da, kuud'in nan ɲa Kamane y'an da, nan ɲa Kamane y'an bonconŋun da. 8 An faayi mukkaaxun ŋa ɲiiɲe ke be kanma, Kanaana ɲiiɲe, n wa riin'a kamanaaxun kinn'an d'an bonconŋun ŋa, kuyi duumanten, nke yan riini ɲaŋ'i Kaman ŋa.

9-10 «N laayidun tanga, an bonconŋun d'i yillayun su n'a tanga. Laayidun taagumancen faayi ke: an d'an bonconŋu, fo yugon su, xa nan sunne. 11 Axa sunnanden wa ɲaana laayidun taagumancen ŋa, n d'axa naxa. 12 Axa yillayun su yi, ren yugo su ga kiɲe bito segi, an n'a sunnandi. Ke taagumance n ro yugon su yi, ke be ga saare kan ŋa, walla ma ke be ga xobe, ma walla mukke ren yugo, an yinme soxoodi ga fe, an n'a r'a su yi. 13 An kan ren saaranten su, a do ke be ga xobe, n laayidun taagumancen nan ɲa laayidu duumanten y'axa faton ŋa, 14 xa, yugo su ga ma sunne, a wa xateene bakk'i xabiilan ŋa, baaw'a m'in laayidun taagumancen tanga.»

[Laayidun xayiwutaana]

15 Tunka duumanten daali Ibirahiima da xadi: «An kaagunyaxare ke, max'a xiri Saara yi keeta, [a wure ga ni: «tunkallenme,»] xa, an wa saagen'a xilli Saaratu [a wure ga ni: «n tunkallenme.»] 16 N w'a berekindini moxo siri, na ren yugo kin'an ŋa bakk'a yi, xabiila gabu wa bakk'a yi, tunkanyugun xa wa bakk'a yi.» 17 Ibirahiima sujudi ɲiiɲen ŋa, nan soyi. A ti du da: «Yugu xase kame siine, ma yaxarin xase tankabe siine wa renme kitta harisa?» 18 Ibirahiima ti Alla da: «An ga na Sumayila birand'o da n'a berekindi, ken wase.» 19 Alla ti ken ya yi: «Danqanaaxu kanma, an yaqe Saaratu wa riini ren yugo saar'an da, an w'a toxorana Isiyaaxa. N w'in laayidun sabatindini d'a batte, a d'i bonconŋu, n'a ɲa laayidu duumanten yi. 20 Sumayila be ga ni, n d'an duwaawun mug'a da, n w'a berekindini, n'a jiidi, n'a gabondi, gaboye su xenpa. Yinmanko tanmi do fillo wa bakk'a yi, a wa ɲaana xabiila xoore yi, 21 xa, n n'in laayidun sabatindini do Isiyaaxa ya batte, Saaratu gaa ke be saaran'an da waaga dan kundu.»

22 Bire be, Alla do Ibirahiima ga duguta sefen ŋa, a sege. 23 Ken koota baane su, Ibirahiima d'i ren yugo Sumayila raga n'a sunnandi, a do leminu beenu ga saar'a kan ŋa, do ku beenu ga xobe. A d'i kan noxon yugon su sunnandi, xoyi Alla ga d'a k'a da moxo be. 24 Ibirahiima gaa sunneene, a wuyin wa tankabe do siino kabi, 25 a ren yugo Sumayila wuyin wa siino tanmi do sikko. 26 Ke moxo ya ni, Ibirahiima ga d'i ren yugo Sumayila sunnandi, 27 a do yugo su ga saar'a kan ŋa, a do mukkunu beenu gaa no, i ga xobe, i su sunne d'a yi.

[Ibirahiima xibaariye ti Saaratu renkitayen ŋa]

18

1 Tunka duumanten bange Ibirahiima da Maamere yitti xooron kaaran ŋa. Koota yi, Ibirahiima gaa taaxun'i tilliisen raqen ŋa, kincigan waxati, 2 a d'i yinmen wutu, m'a yaaxen ga nta yugu sikki yi. A ga d'i wori, a ɲaxali n'i gemundi, nan sujudi. 3 A ti: «N Kama, gell'in gaa xeeri kitan'an ŋa, maxa dang'in ŋa kundu, n'a tox'in ma darontaaxu ɲaŋ'an da. 4 N na ji kin'axa yi, axa n'axa taanun wanqi, axa na tuuma ku yittu wure yi fonne. 5 N wa riini ti baasen ŋa, axa n'axa du senbendi t'a yi katt'axa gaa dangini, baaw'axa n'axa xidimandaanan ya noqu.» I ti: «A siro, a deberi xoy'an ga d'a ko moxo be.» 6 Ibirahiima d'a jewondi dagana tilliisen wure katti Saaratu yi, nan t'a da: «A jowondi kuruma, an na muudu sikki fari jura wutu, n'a xooti, n'a deberi buurun ŋa.» 7 Ken falle, a daga goorun ŋa kuruman do kuruma, na gunbullen kate raga, n'a kini yaxanbaane yi, a n'a deberi jowoye.

8 Bire be, i su moxon ga siro, a da xatti xayen do feenen wutu, a do gunbullen biyinte ke, n'i taaxu mukkunu ku wure. I yige, n'a yinme toxo sikki do yitten ŋa, i kaaran ŋa.

9 I ga duguta yigeyen ŋa, i t'a da: «An yaqe Saaratu na minne?» A t'i da: «A faayi dooke, tilliisen wure.» 10 I du baananbe yille tini: «Danqanaaxu kanma, n wa saagene riini katt'an ŋa waaga dan ke waxati, an yaqe Saaratu wa ren yugo kitana xa.» Saaratu d'i sefon terinka tilliisen laqen ŋa. 11 Ken d'a ɲi, Ibirahiima do Saaratu xaso na siina gabu kita. Saaratu ma ɲi roono yaxarun laadan ŋa yinme. 12 Saaratu xosi nuxudunsoyi nan ti du da: «Nke ɲeme falle ya ni, n gaa riini worijaxe kita? N kaman yugon xa xaso!» 13 Tunka duumanten ti Ibirahiima da: «Manne ni Saaratu gaa soyini, nan ti: "Tonŋun ŋa, nke wa riini saare, n xa xaso?" 14 Fo ɲanŋen ra wa Tunka duumanten kaaɲana ba? Waaga dan ke waxati, n wa saagene riini katt'an ŋa, Saaratu xa wa ren yugo kitana mene.» 15 Saaratu kute nan ti: «Nke ma soyi de!» Baaw'a kenu. Tunka duumanten ti: «Tonŋu, an soyi!»

[Ibirahiima ɲaagande Sodoomunko da]

16 Ken falle, yugu ku sikki giri no, nan teŋe Sodoomu banŋe. Ibirahiima dag'i wara kille. 17 Tunka duumanten ti du da: «N gaa riini ke be ɲa, n nan xaw'a muxundini Ibirahiima yi ba? 18 N'a toxo Ibirahiima, xabiila xoora senbente yan riini bog'a yi, ɲiiɲen xabiilan su xa wa berekini t'a sababun ŋa, 19 n d'a sugandi ya kuud'a n'i bonconŋun waaju, a d'i kan noxon seren su, kuud'aken dangi falle, i na Tunka duumanten killen tanga, na fo siren do fo toloŋonten golli, n'in sefe koninton sabatindi do Ibirahiima yi.»

20 Ken moxo yi, Tunka duumanten daali Ibirahiima da: «Sodoomunkon do Amooranko, i jalagin gabo, i fo buren kesefo moxo buru. 21 N wa yanqana dagana non faayi, i ga'i jikkunun koon'in da moxo be, gell'i gaa kundun ya.» 22 Yugu ku filli jokki do Sodoomu killen ŋa, xa Ibirahiima siginten tox'i batte, Tunka duumanten jon ŋa.

23 Ibirahiima tinko nan ti: «Xoy'an wa seri sirun halakini do seri bononton batten ŋa? 24 A ra wa ɲaana tankerege seri sire wa debe ke noxon ŋa. Yell'an wa duŋeene debe ke su halakini ba? An ra nt'a toqo tankerege ke seri siren da? 25 Na seri siren do seri buren su kiiten ɲa baane yi, n'i kari do me yi. An nan dara ken da. Ɲiiɲen su kiitaanan nan xawa kiiten kutunu ti toloŋontaaxun ya yi, ma kan moxo?» 26 Tunka duumanten t'a da: «N ga na tankerege seri sire ɲi Sodoomu noxon ŋa, n wa yanpana deben su maxa t'i sababun ŋa.» 27 Ibirahiima saage tini: «An haqutoxo ya de, N Kama! Baaw'inke feti fo, ma doore do xobe. 28 A ra wa ɲaana tankerege ke sere, seri siru karagi w'a kumana. An wa duŋeene deben su halakini do kun karagi yi ba?» A t'a da: «N ga na tannaxate do karago ɲi no, n nta non halakini.» 29 A t'a da xadi: «A ra wa ɲaana tannaxate seri sire yan kitene no.» Alla ti: «N nta debe ke halakini na tannaxate seri sire toxo no.» 30 A ti: «Kamane, maxa but'in wure t'in tirindinde ke gaboyen ŋa de! A ra wa ɲaana tanjikke seri sire ya na no?» A ti: «N nta non halakini, n ga na tanjikke ɲi no.» 31 A ti: «A faayi, nke saako nan sefe d'in Kaman ŋa, a ra wa ɲaana tanpille baane ya na no.» A ti: «N nta non halakini, n ga na tanpille ɲi no.» 32 A ti: «N Kama, maxa butu de, n sefene ke ta baane ya, a ra wa ɲaana seri siru tanmi baane ya na no.» Alla ti: «N nta debe ke halakini, n ga na seri siru tanmi ɲ'a yi.»

33 Bire be, Tunka duumanten do Ibirahiima ga duguta sefen ŋa, a daga. Ibirahiima xa saage katt'i noqun ŋa.

[Luutigankon halakiye]

19

1 Lellan muraanen biren ŋa, maliikanu ku filli ri Sodoomu na Luuti ɲi taaxunu deben roraqen ŋa. Bire be, a ga d'i wori, a giri n'i gemundi, nan sujudi ɲiiɲen ŋa. 2 A ti kuŋa: «N Kamannu, xa ri yanq'axa xidimandaanan noqu, axa n'axa taanu wanqi nan wuyi. Ken ŋa, axa na furute d'axa killen ŋa.» I ti: «Aayi, o yanqana yere ya.» 3 Luuti xoto d'i ya. I lagari dagana d'a batte. A da mukkunbaasu deber'i da, a do buuru fuuxuntanbali, i d'i yiga.

4 I saxu waxatin gaa kiɲeene, deben yugon su ri yoori kan ŋa, n'a wut'a fonnanxayen ŋa m'a yugu xaso, 5 i d'a gaa me yi: «Luuti, Luuti! Ku yugu filli be ga r'an ka ke yi wuro roye, i na minne? I bagandi riini! O n saxu d'i batte.» 6 Luuti bogu riini katt'i ya bulunŋen ŋa, na laqen texe. 7 A ti: «N maarenmu, n w'axa ɲaagana, xa maxa fo buren ɲa. 8 Saasa ke, ren yaxarin xusu filli w'in maxa, n n'i bagandi katt'axa yi, fo be ga n liŋ'axa da, xa n'a ɲa kun ŋa, xa, ku yugu filli, xa maxa fo ɲeɲ'i ya, baaw'i ri xaliif'in ŋa ya.» 9 I t'a da: «Giri bakka no!» I saage tini me da: «Ke allankome mukkunman ya n ri taaxu yere, saas'a d'i du ɲa kiitaana yi.» I ti Luuti da: «O wa fo ɲaan'anken yinme yi, ken ga n bonont'an mukkunun xallen ŋa.» Ken falle, i d'a teregiɲa, t'i wa baafen xosono. 10 Ken bire, yugu ku filli d'i kittun fuutu do Luuti yi, n'a rondi kan noxon ŋa, na laqen texe. 11 Xa, soro beenu ga ɲi laqen ŋa, i da finkun war'i ya, nan gir'i fo tugunnen ŋa, n'a war'i fo xooren ŋa. I konto laqen kitta.

12 Yugu ku ti Luuti da: «Soro tana w'an maxa debe ke yi ba? An renmun d'an kallunu, maarenme su ga'an maxa debe ke yi, i su bagandi telle, 13 baaw'o wa riini debe ke halaki, i jalagin gaboTunka duumanten maxa. A d'o wara riin'i halaki ken ya yi.»

14 Luuti daga katt'i kallu yugun ŋa, ku beenu ga d'a ren yaxarun tanman raga. A t'i da: «Xa gir'axa n bogu debe ke yi, baawo Tunka duumanten faayi debe ke halakini ya.» Luuti kallu yugu ku d'a raga sangaanan ya yi.

15 Bire be fajirin ga yingi, maliikanu ku filli d'a jewondi do Luuti batten ŋa nan t'a da: «Gir'an d'an yaqen nan bogu, a d'anku ren yaxaru filli be gaa no, i n maxa daga halaki ti deben bonontaaxun ŋa.» 16 Bire be Luuti ga sikka fonne, yugu ku filli d'a raga ti kitten ŋa, a d'i yaqen d'i ren yaxarun filli, n'i bagandi katti deben falle, Tunka duumanten hinnayen saabuda.

17 Bire b'i ga kiɲe deben falle, maliika baanen t'a da: «Ayiwa, wuru! An n'an yonkin kisi, max'an falle faayi, maxa sigi nappo ke dingira su yi! Wuru dagana katti giden ŋa, kuud'an nan maxa halaki!» 18 Luuti ti: «N Kama, n w'axa ɲaagana, n nt'a mulla nan daga giden ŋa. 19 N d'an neeman kita yinme du, an d'an hinnayen xa koy'in ŋa nan duguta, n'in yonkin kisi. Nke ra nta wurunu dagana giden ŋa, balaawun nan max'in kita killen ŋa, n gaa kalla. 20 Ken debillenme gaa dooke yi nan roxo, saasa ke, n wa wurunu dagana non ŋa, a n tinka wuraana da, n yonkin na kisi ke fi xoore yi.» 21 Maliika ke t'a da: «A siro, n duŋ'an muurifon ŋa, an gaa do debe ke be yi, n nta balaawu yanqandini no. 22 Ken kuŋa, a jowondi kuruma, an nan wuru dagana no, baaw'in ra nta foofo ɲaana, an ga ma kiɲe non ŋa.» Ken ya saabuda ni debe ke toxon ga xiri Cowaara [a wure ga ni: «fo tugunne.»]

23 Kiyen gaa bakka, Luuti kiɲe Cowaara. 24 Ken falle, Tunka duumante yan da tinbiritin do yinben guuji Sodoomu do Amoora kanma, gilli kanmun ŋa. 25 A da kun debu d'i taaxaanon su dopp'i xannun kanma, a do napponun d'i funtifoonun su, ti yinbu ku yi. 26 Xa, Luuti yaqen d'i falle faayi, a yille nan ɲa sappintunguron ŋa.

27 Ibirahiima furute dagan'i do Tunka duumanten sigitaanu ku yi. 28 A teŋe Sodoomu do Amoora do napponun ŋa. A d'a ɲi tiidinbinnen wa donqono kanmun ŋa.

29 Bire be, Alla gaa nappodunko halakini, a sinme Ibirahiima yi, ken saabuda, a gaa balaawun yanqandini Luuti deben kanma, a da Luuti bagandi.

[Luuti bonconŋu]

30 Waxati dangi falle, Luuti kanu taaxunu Cowaara, ken ya saabuda, a d'i ren yaxaru ku filli ga giri no, nan daga taaxu gidinkunmen ŋa. 31 Koota yi, ren yaxarin xooren ti fo tugunnen da: «O faaba xaso, ayiwa, yugo ntaxa jamaanen ŋa, a gaa riini katt'o yi xoyi duna su laadan moxo. 32 O nta faayini, na dolon minind'o faaba yi, nan saxu d'a batte, o na funtifo kit'a da.» 33 Ken wuro su yi, i da faaben minindi, ren yaxarin fanan daga saxu d'a batte. Faaben ma bog'a saxunten seeda, a ma bog'a girinten seeda.

34 A bita filla, ren yaxarin xoore ke ti fo tugunnen da: «Wuri, nke saxu d'o faaba yi. Wuro ke xadi, o n'a minindi, an xa na daga saxu d'a batte, o na funtifo kit'a da.» 35 I da faaben minindi ken wuro xa yi, ren yaxarin tugunne ke xa daga saxu d'a batte. Faaben ma bog'a saxunten seeda, a ma bog'a girinten seeda.

36 Luuti renmu ku filli su da noxo wut'a da ke moxo yi. 37 Ren yaxarin xoore ke saare ti ren yugo yi, a d'a toxora Mowaaba [a wure ga ni: «n faaba soxoodi»]. A ken ya ni Mowabanun xooxo yi. 38 Ren yaxarin tugunne ke xa saare ti yugo yi. A d'a toxora Beni-amoni [a wure ga ni: «n xaabilan ren yugo»]. A ken ya ni Amoninun xooxo yi.

[Abimeleexi d'i kaadunkon watuye do Saaratu batte]

20

1 Fi falle, Ibirahiima yille gilli Maamere yitti xooron ŋa, nan daga Negeba. A taaxu Garaara yi, Xadesi do Suura naxa, na wucce ɲa no. 2 Ibirahiima wa tini soron da, i maaren yaxaren ya ni Saaratu yi. Ken saabuda, Garaara tunkanyugo Abimeleexi da soron wara dagana Saaratu wutu.

3 Alla ri katti Abimeleexi yi kuyin ŋa nan t'a da: «An ga da yaxare ke be wutu, an wa kall'a saabu da, baaw'a yaxinten ya ni.» 4 Xa, Abimeleexi ma ɲi ga joofe Saaratu yi. A ti: «N Kama, an n'in d'in jama kari, har'o ma fo ɲa? 5 Yugon yinme yan t'i maaren yaxaren ya ni. Yaxaren yinme xa t'i maaren yugon ya ni. N ma ke wutu fo bure xanne maxa de, n m'a wutu ti ŋanniyi bure xa yi mene.» 6 Alla daal'a da kuyi ke yi: «N d'a tu, nan t'an d'a ɲa ti ŋanniyi siren ya yi, ken ya saabuda n'in ga d'an kaba, t'an nan maxa kati Saaratu yi, kuud'an nan max'in kuta. 7 Saasa, yugon yaqen saag'a yi, a na duw'an da, an na bire, baawo, annabiyinmen ya ni. An ga m'a saagandi, an do foofo ga'an maranden ŋa, axa su wa kalla.»

8 A yillankara, Abimeleexi furute n'i golliɲaŋaanon su xiri, n'i kuyi ke laxam'i da, i kanu siri. 9 Ken falle, Abimeleexi da Ibirahiima xiri nan t'a da: «An da manne xa ɲaŋ'o yi kundu? Nke xa da manne ɲaŋ'an ŋa, an ga da ke balaawu xoore jonkoy'in d'in maranden ŋa? Gollu beenu ga nta xawa ɲaana, na kun ɲaŋ'in ŋa. 10 An da manne wori, an ga da ke ɲa?» 11 Ibirahiima ti: «N d'a sinma ti allankanne nta ke ɲiiɲe kanma yi ya fewu, i n maxa dag'in kari d'in yaqen batte. 12 Tonŋun ŋa, n maaren yaxaren ya ni. O wa faabe yi, x'o nta saaxe yi, aken ɲaŋ'inke da yaqe yi. 13 Bire be, Alla ga d'a ɲa, nke ga d'in faabankan wara, n t'a da: "An du domindi ke y'in da: o nda daga dingira su yi, an nan t'an gida ya n'in ŋa."»

14 Ken ŋa, Abimeleexi da tanmison do naanun do komo yugun do komo yaxarun wutu, n'i kini Ibirahiima yi, n'a yaqe Saaratu xa saag'a yi. 15 A t'a da xadi: «N ɲiiɲen ya faayi boyin'an kaane, noqu be ga n liŋ'an da, taaxu no.» 16 A ti Saaratu da: «N da wujjuune godoxulle kin'an maaren yugon ŋa, a n'a kin'an ŋa muso yi, n'an toloŋontaaxun koy'an tarallenman su yi, a nan ɲ'an da darontaaxu xa yi.»

17 Ken ŋa, Ibirahiima da Alla ɲaaga, Alla da Abimeleexi sahandi n'a yaqen d'a komo yaxarun su sahandi, n'i saarandi, 18 baawo Tunka duumanten ɲi ga da Abimeleexi kaara yaxarun su saarenkaanun sutu, n'a sababun ɲa Ibirahiima yaqe Saaratu yi.

[Isiyaaxa bangaye]

21

1 Tunka duumante yan siro Saaratu da, xoy'a ga d'a ko moxo be nan xaso. A ga da laayidu ke be xa wutu, a d'a tinmand'a da. 2 Saaratu da noxon wutu nan jiidi ti ren yugo yi Ibirahiima da, nan gemu Alla waxati rakutunte ke yi, ken d'a ɲi Ibirahiima xirisaaxu moxo siri. 3 Ibirahiima da ren yugo ke toxora Isiyaaxa, [a wure ga ni: «soye,»] Saaratu ga da ke be saar'a da. 4 A saareyen bita segundi, a d'a sunnandi, xoyi Alla ga d'a ɲaamari moxo be. 5 Isiyaaxa gaa saarene, Ibirahiima wuyin wa kame siine. 6 Saaratu ti kuŋa: «Alla da ɲaxalifi kin'in ŋa, n gaa soyini, ayiwa, sere su nd'a mugu, a wa soyini kapp'in ŋa.» 7 A ti xadi: «Kon ɲi katti tini Ibirahiima da: Koota yi, Saaratu wa riini renme sugundi? A faayi ke, n da ren yugo kin'a y'a xirisaaxun ŋa.»

[Haajara d'i renme Sumayila xataye]

8 Isiyaaxa ga xooro, Saaratu d'a fata bakka konbon ŋa. A fate koota, Ibirahiima da yigandi xoore deberi. 9 Haajara ga da ren yugo be kita Ibirahiima da, Saaratu ga d'a d'i renme Isiyaaxa wori sangana, 10 a ti Ibirahiima da: «Ke komo yaxare d'i ren yugo ke xata, baaw'a nta xawa xaye wuttu kapp'in ren yugo Isiyaaxa yi.» 11 Ke sefe da Ibirahiima sunondi moxo siri, a ren yugo ke danŋa.

12 Xa, Alla t'a da: «Maxa suno do ren yugo ke do tunbaari yaxare ke yi. Saaratu sefexannu ku batu, baaw'in ga d'an bonconŋe be laayidun wutu, n n'a bangandini Isiyaaxa ya yi. 13 Xa, tunbaari yaxare ke ren yugo ke xa, n wa xabiila xoore bagandin'a yi, baaw'a xa n'an renmen ya.»

14 A yillakaran suxubafana, Ibirahiima da silafandan do sumalli fakkan ji kini Haajara yi, n'i sax'a kunken ŋa, n'a ren yugo ke xa kin'a yi, n'a wara. A daga do gunjuran ŋa, nan sanku Beri-saba banŋe. 15 Bire be, sumalle ke jin ga ɲeme, a da renme ke saxondi badage yogo wure, 16 nan daga taaxu laatoyen ŋa kamo filli sogone me. A wa tini du da: «N nt'a mulla n'in renmen wori kalla.» A toxo taaxunu nan teŋ'a yi, a gaa wuunu.

17 Alla da lemine ke wuxannen mugu, Alla maliikan da Haajara gangu kanmun ŋa nan t'a da: «Haajara, manne n ɲa? Maxa kanu, baawo Alla da lemine ke xannen mugu n'a tox'i saxuran ŋa. 18 Gir'an nan sigi, an n'an renme ke tigit'an kitten ŋa soobe maxa, baaw'in wa riini xabiila xoore bog'a yi.» 19 Alla d'a yaaxon wuɲi, a xosi jinyaaxe wori. A daga sumallen faga ken ji ya, na renme ke minindi.

20-21 Renme ke do Alla wa doome, a xooro n'i bireyen su ɲa Parana gunjuran ŋa, a ɲa xaɲaana kittiralliŋe yi ti bundanŋen ŋa no. Saaxen da yaxare muur'a da Misira jamaanen ŋa.

[Ibirahiima do Abimeleexi laayidu]

22 Ken waxati baane, Abimeleexi d'i kurunyinmanke Pixooli, i ri Ibirahiima sagata nan t'a da: «Anken do Alla wa doome y'an fi ɲaŋunten su yi. 23 Ken kuŋa saasa, kun'in da ti Alla yi, nan t'an nt'in janbana, an nt'in renmun janbana, an nt'in bonconŋun janbana. An wa siroon'in da, xoy'in ga sir'an da moxo be, nan siro jamaane ke da, an gaa mukkaaxun ŋa jamaane ke be yi.» 24 Ibirahiima duŋ'a d'i muurifon ŋa, nan kun'a da.

25 Ken falle, Ibirahiima da Abimeleexi jalagi, n'a sababun ɲa, a golliɲaŋaanon ga da gede yogo raga Ibirahiima soron ŋa. 26 Abimeleexi t'a da: «Nke nta ke golle ɲanŋaana tu, anken xa m'a k'in da, lenki falle xa, n m'a mugu.» 27 Ibirahiima da tanmiso do naanu raga, n'i kini Abimeleexi yi. I filli su da laayidun sabatindi doome ke ya yi. 28 Ken falle, Ibirahiima da jaxa yaxaru ɲeri war'i dura. 29 Abimeleexi t'a da: «An da ku jaxo ɲeri war'i dura manne xa yi?» 30 A t'a da: «Ku jaxo ɲeri raga, n kitten d'an kitte, kuudo nan ɲa seeda y'in da, nan t'inke yan da ke gede soxo.»

31 Ken ya saabuda, noqu ke toxon ga xiri Beri-saba^o, baaw'i filli su kuna non ŋa. 32 I da laayidun sabatindi Beri-saba yi ke moxo ya. Ken falle, Abimeleexi d'i kurunyinmanke Pixooli saage dagana Filisitinun jamaanen ŋa. 33 Ibirahiima xa da yitten lori Beri-saba, non ŋa, a da Alla duumanten xiri t'i toxo Tunka duumante. 34 Ken falle, Ibirahiima da wuccu laate ɲa Filisitinun jamaanen ŋa.

[Ibirahiima jaarabiye Alla maxa]

22

1 Ku fiinu dangi falle, Alla da Ibirahiima jaarabi. A d'a xiri: «Ibirahiima!» A ti: «N naamu.» 2 Alla t'a da: «An ren yugu baane Isiyaaxa b'an ga'a mulla, a rag'an d'a n daga Moriya jamaanen ŋa, an n'a sadax'in da non ŋa, n'a xurusi, n'a biyi gide kanma, n gaa riin'a koy'an ŋa.»

3 A yillakara, Ibirahiima furute n'i faren moxon sirondi, n'i golliɲaŋaano filli wutu, a d'i ren yugo Isiyaaxa. A da suwan yogo xa kara sadaxa biyiyen xanne maxa. Ken falle, Alla ga da noqu ke be koy'a yi, a daga no. 4 Bito sikki terende falle, Ibirahiima d'i yinmen wutu, a da dingira ke hayina laatoyen ŋa. 5 A t'i golliɲaŋaano ku da kuŋa: «Axa do faren nan toxo yere. N do lemine ke wa dagana Alla batu dooke, ken bir'o na saage riini katt'axa yi.»

6 Ken bire, Ibirahiima da suwo ku tiŋandi Isiyaaxa yi, a yinme da yinben do labon wutu, ken ŋa, i daga doome. 7 Isiyaaxa d'i faaba safallenmaaxu, nan t'a da: «N faaba.» Ibirahiima t'a da: «Manne xa n ɲa, n renme?» Isiyaaxa ti: «Ke ni suwan do yinben ya yi, xa, jaxe be gaa biyini ni minne?» 8 Ibirahiima t'a da: «N renme, jaxe be gaa biyini, a na Alla ya yi.» I filli jokki d'i killen ŋa doome kuŋa.

9 Bire be, i ga kiɲe dingira be Alla ga d'a k'a da, Ibirahiima da sadaxindinnoqun deberi, na suwon sax'a kanma. A d'i ren yugo Isiyaaxa siiti kuŋa, n'a saxundi suwo ku kanma. 10 Ken falle, a d'i labon wutu kuudo n'i renme ke xurusi. 11 Ken waxati, Tunka duumanten maliikan gangundi kanmun ŋa: «Ibirahiima! Ibirahiima!» A ti: «N naamu.» 12 A t'a da: «Max'an renme ke xurusi, maxa fo ɲaŋ'a yi, baaw'in d'a tu saasa, t'an wa kann'inke Alla yi, an ma bar'an ren baanen kinn'in ŋa.»

13 Ibirahiima d'i yinmen wutu, nan faayindi, m'a yaaxen ga nta jaxandigen bennun balanton gaa yitten ŋa. A daga jaxe ke raga, n'a saxund'i renmen batten ŋa sadaxindinnoqun ŋa. 14 A da noqu ke toxora Adonayi-yire^p, ken saabuda, gelli ken waxati, soron wa tini: a na Tunka duumanten ya yi giden kanma.

15 Tunka duumanten maliikan da Ibirahiima gangu ta fillandin ŋa gilli kanmun ŋa nan ti: 16 «N kuna t'in yinme jaatin ŋa, Tunka duumanten daalen ya ni, an ga da ke ɲa, an ga ma bar'an ren yugu baanen kinn'in ŋa. 17 N w'an berekindini bereke fo xoore yi, n'an bonconŋun gabondi xo kanmun saanun moxo, xoyi seyinfuncen moxo geejinxannen ŋa, i wa riin'i xonnon mara xa. 18 Ɲiiɲen xabiilan su xa wa berekini d'an bonconŋen batte, n'a sababu, an ga d'in sefen batu.»

19 Ken falle, Ibirahiima d'i renme ke saage katt'i golliɲaŋaano ku filli yi, i su giri nan daga doome Beri-saba, i gooren banŋe, nan ɲa non ŋa.

[Nahooro bonconŋu]

20 Ku fiinu dangi falle, a koni Ibirahiima da ti, Milika da renmun saar'a waaxi Nahooro da: 21 Ucca do Buuja, a do Kamuyeli, ken ni Araama faaba ya, 22 a do Kesedi do Hajo do Pilidaasi kefiini Yidalafa do Betuyeli. 23 Betuyeli, ken yan da Rebexa saara. Ku ya ni ren yugu segi be Milika ga d'i saara Nahooro da. 24 A tunbaari yaxare Reyuuma xa da renmu saar'a da. Kun ni: Teba, Gahama, Tahasa, a do Maaxa.

[Saaratu faatiyen d'a xabura]

23

1 Saaratu da kame do tanpille do siino ɲeri ya bire. 2 A faati Xiriyata-araba, ken ga ni Heboroona yi, Kanaana jamaane. Ibirahiima wu, na Saaratu saananji. 3 Ken fall'a gir'a kanma nan daga Heetinun sagata. 4 A ti: «Nke ni mukke ya y'axa maxa yere, n w'a mulla kuŋa, axa na noqu gaag'in ŋa, kuudo n'in fure ke bulu no.» 5 Heetinun t'a da: 6 «O yinmanke! O terinka! Anken ni seri xoore ya yi'oku naxa yere. Furungoorun faayi, noqu be ga n liŋ'an da, an fure ke bulu no. Sere nt'o yi yere, ke be ra g'an kaban'an furen buliyen ŋa no.»

7 Ibirahiima giri, nan sujudi ɲiiɲe ke taaxaanon da. 8 Ken falle, a t'i da: «Xoy'axa ga duŋ'in n'in fure ke bulu yere, n w'a mundun'axa maxa kuŋa, axa na Cohaara ren yugo Eferoona ɲaag'in da, 9 a na Maxapeela gidinkunme ke be ga'a ten laqen ŋa gaag'in ŋa ti jonko tinmante yi, axa jon ŋa, n'a ɲa fururora yi.» 10 A d'a ɲi Eferoona taaxunten wa Heetinu ku naxa. A xosi Ibirahiima jaab'i su jon ŋa, a do sere su ga ɲi deben roraqen ŋa, nan t'a da: 11 «N kaman yugo, n terinka! N da te ke do gidinkunme be ga'a yi kuy'an ŋa. N d'a kuy'an ŋ'in jaman su jon ŋa, an n'an fure ke rondi no.» 12 Ibirahiima sujudi soro ku jon ŋa xadi, 13 nan sefe Eferoona da moxo yi, be su ga'a digaamen mukku: «N w'an ɲaagan'an n'in terinka. N wa te ke jonkon kinn'an ŋa, an n'a raga, ken ŋa, n n'in furen bulu no.» 14 Eferoona ti: 15 «N yinmanke, n terinka! Ɲiiɲe be nta dangini kamo naxati godo xulle yi, ken nt'in d'an naxa, an furen rondi no.»

16 Ibirahiima ga da Eferoona digaamen mugu, a xosi godoxulle ke haqen jaat'a da, a yinme ga da haqe be ko Heetinun su jon ŋa, kamo naxati godo xulle, ken waxati xaalisin ŋa. 17 Ken bire, Eferoona te be gaa Maxapeela, Maamere kinbakkan ŋa, a do gidinkunme be ga'a yi, do yitte su gaa te ke noxo, m'a ga'a yoorini, 18 i su ɲa Ibirahiima fo yi Heetinun do sere su gaa deben roraqen ŋa jo.

19 Ken falle, Ibirahiima d'i yaqe Saaratu furen rondi Maxapeela gidinkunme ke yi, Maamere kinbakka, non ga ni Heboroona yi, Kanaana ɲiiɲe. 20 Te ke do gidinkunme ke be ga'a yi kuŋa, i kamanaaxun sabati Ibirahiima da n'a ɲa fururora yi Heetinun maxa.

[Isiyaaxa yaqen muurunde]

24

1 Ibirahiima xirisaaxu na wuyin kita moxo siri, Tunka duumanten da bereke r'a fiinun su yi. 2 Koota yi, a t'i golliɲaŋaanan xirise be beesinten ga'a fiinun su yi da: «Haqu tox'in da, an kitten r'in wure^q, 3 an nan kun'in da ti Tunka duumanten ŋa, kanmun do ɲiiɲen Kama, nan t'an nta yaxare kinn'in ren yugon ŋa bakka Kanaananko ren yaxarun ŋa, ku been'in taaxunten ga'i noxo, 4 xa, nan t'an wa dagan'in yinme faabankan ŋa, na yaxare wut'in soron ŋa, n ren yugo Isiyaaxa da.» 5 Golliɲaŋaana ke t'a da: «A ra wa ɲaana yaxaren nta duŋeene riini yere. Ken kuŋa, o d'an ren yugon ra wa dagan'an faabankan ŋa ba?» 6 Ibirahiima t'a da: «Aayi, an d'in ren yugon nan maxa daga no. 7 Tunka duumante ke be ga ni kanmun tagandaanan ŋa, aken yan d'in bagand'in faabankan ŋa, n saareɲiiɲe, aken Alla yan sef'in da nan kun'in da ti: "N wa ke jamaane kinn'an bonconŋun ŋa." A w'i maliikan walla dagan'an kaane, kuud'an na yaxare kita riini gilli no. 8 Yaxare ke nda bar'an batta riini, ken bir'an baari bakk'in kunanden ŋa, xa ren yugo ke, an d'a n maxa daga non ŋa.» 9 Ken bire, golliɲaŋaanan d'i kitten kini Ibirahiima yi nan kun'a da ke fi kanma.

10 Ken falle, a d'i kaman yugon ɲogomo tanmi d'a munnafantafo gabe tana wutu, nan daga Mesoppotaami^r yi, Nahooro taaxunten gaa debe be yi. 11 A ga kiɲe no, a da ɲogomo ku tusindi gedillaqe yogo yi kanfallun ŋa, lellan mulaanen biren ya ni yaxarun ɲoŋo waxatin ŋa. 12 Ken bire, a duwa: «Tunka duumante, n yinmanke Ibirahiima Alla, an siroyen koy'in yinmanken ŋa, n gaa ke be mundunu, n n'a kita lenki. 13 N faayi ke sikki geden kaaran ŋa, debidunkon ren yaxarun wa riini jin xesu yere. 14 N ga na ti xusunne be da: "Haqu toxo, an na ji kin'in ŋ'in nan mini," a nan ti: "Mini! Ayiw'in w'an ɲogomon xa minindini," ken ya nan ɲa, an golliɲaŋaana Isiyaaxa yaqen ŋa. Ken ŋa, n w'a tuunu t'an sir'in yinmanken da.»

15 A ma hari dugut'i sefen ŋa, Rebexa xosi ri, ɲoŋoyokken w'a kunken ŋa. Rebexa ni Ibirahiima waaxi Nahooro do Milika ren yugo Betuyeli ren yaxaren ya yi. 16 Ren yaxare ke faranparen ni moxo siri, xuson yan ni, a ma yugo wor'abada. A yanqa gedillaqe ke yi n'i yokken faga nan saage. 17 Golliɲaŋaana ke wuru d'a batte, nan t'a da: «Haqu toxo, an na ji kin'in ŋ'in nan mini.» 18 A t'a da: «Yabo, n yinmanke.» A d'i yokken yanqandi kuruma, na jin kini, yugon nan mini. 19 Ken falle, a ti: «N wa jin kinni, an ɲogomon xa na mini moxo siri.» 20 A da jin yilla fuuren ŋa kuruma nan wuru dagana geden ŋa, na jin bagandi ɲogomo ku su da. 21 Golliɲaŋaana ke kaawafinten toxo sikki, a kori hari sefene, a wa du da: «Ke n'inke killen sironten ya Tunka duumanten maxa.»

22 Ɲogomon ga mini bire be nan duguta, a da nuxundunkanŋe wutu, a wa menqalli baane do fonne haqe, na kangodo filli wutu, baane su xotoyen wa tanpille menqalle. 23 Ken falle, a da xusunne ke tirindi: «Anken ni ko renme yi? Wuyira wa kiteen'an faaban kan ŋa, sere ra gaa wuyini no ba?» 24 A t'a da: «Nke ni Betuyeli ren yaxaren ya yi, Milika do Nahooro kisimare. 25 Yabo, wuyiran w'in faaba kan ŋa, daaban yiganden gaben xa w'a maxa.»

26 Golliɲaŋaana ke sujudi Tunka duumanten da kuŋa, 27 nan ti: «Tiigayen wa Tunka duumanten da, n kaman yugo Ibirahiima Alla, an d'an siroyen d'an saxiiraaxun koy'in kaman yugon ŋa. An d'in gees'in terende ke yi, m'an ga'in wall'in kaman yugon soron kaara.»

28 Rebexa wuru dagan'i ma banŋe, ke be ga ɲa n'a su laxam'a da. 29-30 Gidanyugo w'a maxa, a toxon ni Labaani. A ga da nuxundunkanŋe ke do godo ku wor'i xoxona yaxaren kitten ŋa, a d'a ga da yugon fi ɲaŋinton mugu, a d'a jewondi dagana do golliɲaŋaana ke batte gedillaqen ŋa, a d'a d'i ɲogomon ɲi no. 31 A d'a kuuɲi nan t'a da: «O n daga, Tunka duumanten ga da sere ke be berekindi, an na manne mundunu kanfallen ŋa yere? N da wuyiran moxo sirond'an danŋa yinme, na noqu deber'an ɲogomon xa da.»

32 Ken ŋa, yugo ke daga d'a yi kan ŋa. I da ɲogomo ku likkun yanqandi, na biraadon kin'i ya, na jin kini, yugo ke n'i taanun wanqi, a d'a do ku beenu gaa doome. 33 Ken falle, i da yiganden kin'i ya, xa golliɲaŋaana ke da sefen wutu nan ti: «Nke ra nta yigeene n'a toxo fo be ga'in max'in ga m'a ko.» Labaani t'a da: «A siro, a ko.» 34 A ti: «Nke ni Ibirahiima golliɲaŋaanan ya yi. 35 Tunka duumanten d'in kaman yugo ke berekindi moxo siri, n'a ɲa seri xoore yi, na tanmisen do nan kin'a yi, a do kanŋen do godoxulle, kafiini komen yugon d'a yaxare, do ɲogomen do fare. 36 Saaratu, ken ga n'in kaman yugo Ibirahiima xojedunken ŋa, a xaso falle, a saare ti ren yugo yi, foofo ga'in kaman yugo ke maxa kuŋa, a d'a su kin'a yi.

37 «N kaman yugon d'in kunandi kuŋa nan ti: "Maxa yaxare kin'in ren yugo ke yi Kanaananko ren yaxarun ŋa, kun be, n taaxunten ga'i noxo, 38 xa, an wa dagan'in yinme faabankan ŋa, na yaxare mund'in ren yugo ke da non ŋa." 39 N t'in kaman yugon da: "A ra wa ɲaana yaxare ke nta duŋeene riini yere." 40 Ken ŋa, a t'in da: "N gaa tereene do Tunka duumante ke be liŋun ŋa, a wa maliikan wall'an kaane, a w'an killen liŋondini, kuud'an na yaxare kit'in ren yugon da, n soron ŋa, n faabanka. 41 An ga na kiɲ'in soron ŋa, i nda bara yaxaren walla riini d'an batte, an kuneye ke nt'an ragana."

42 N ga kiɲe gedillaqe ke yi lenki kuŋa, n duwa: "Tunka duumante, n yinmanke Ibirahiima Alla, gell'an ga'in terende ke liŋondini, n gaa terende ke be yi, 43 ayiwa, n siginten ya faayi ke gedillaqen ŋa, ken ŋa, xusunne be nda bogu nan ri ji xesi, n ga na t'a da: 'ji yogo kin'in ŋa n nan mini', 44 a nan ti, 'Mini, ayiwa, n w'an ɲogomon xa minindini'. Ken na ɲa yaxare be Tunka duumanten ga da sugand'in kaman yugo ke ren yugon da."

45 «N ma hari dugut'in duwaawun ŋa, m'in yaaxen ga nta Rebexa yi bakka, a ɲoŋo yokken g'a kunken ŋa. A yanqa gedillaqe ke yi, na jin xesu. N t'a da: "Ji yogo kin'in ŋ'in nan mini." 46 A d'i yokken yanqandi kuruma nan ti: "Mini, ayiwa, n w'an ɲogomon xa minindini." N mini, n ɲogomon xa mini. 47 Ken falle, n d'a tirindi nan ti: "Xusunne, anken ni ko renme yi?" A t'in da: "Nke ni Betuyeli ren yaxaren ya yi, Nahooro do Milika kisimare." Ken bire, n da kanŋen r'a nuxunnen ŋa, na godon r'a kitten ŋa. 48 Ken falle nan sujudi Tunka duumanten da, n'a tiiga, n kaman yugo Ibirahiima Alla, aken be ga d'in kanda killi siren kanma, n'in kaman yugon waaxin ren yaxaren kit'a ren yugon da. 49 Ayiwa saasa, gell'axa ga'a mulla na siroye do saxiiraaxu sax'in kaman yugon kanma, xa d'in xibaari. A ga na ɲi ken ga fe xa, xa d'a k'in da, n nan daga noqu tana.»

50 Labaani do Betuyeli ti: «Ke fi giri Tunka duumanten ya yi. Oku ra nta foofo koono ke yi, a ɲanŋen d'a ɲanŋinbalaaxun su. 51 Rebexa faay'an wure, a rag'an d'a n daga, a nan ɲ'an kaman yugon ren yugon yaqen ŋa xoyi Tunka duumanten ga d'a ko moxo be.» 52 Bire be Ibirahiima golliɲaŋaanan ga da ke sefe mugu, a sujudi Tunka duumanten da.

53 Ken falle, a da kanŋen do xaalisixullen maxanyettun do yiraamun bagandi n'i kini Rebexa yi, nan saage na ɲaxalifo nafanto kin'a gidanyugo ke d'a ma xa yi. 54 Ku fiinu dangi falle, a d'i tarallenmon yige nan mini nan wuyi.

A yillankara, a ti Rebexa gidanyugo ke d'a ma da: «N wa killen mundunu nan saage dagan'in kaman yugon noqu.» 55 I ti: «O w'a mulla xuso ke nan tox'o maxa bitonnu, ma bito tanmi me, ken falle, a na daga.» 56 A t'i da: «Xa max'in leelandi xadi, Tunka duumanten d'in killen liŋondi nan duguta. Xa d'in war'in nan xosi dag'in kaman yugon noqun ŋa ta baane.» 57 I t'i na ren yaxare ke xiri, kuudo n'a tirind'i sinmeyen ŋa. 58 I da Rebexa xiri nan t'a da: «An w'a mulla nan daga do ke yugo batte lenki ba?» A t'i da: «Yabo.» 59 Ken bire, i da Rebexa d'i xoorondaana yaxaren^s wara dagana do Ibirahiima golliɲaŋaanan d'i tarallenmon batte. 60 I duwa Rebexa da nan ti:

«O maaren yaxare,

yell'an gan na ɲa wujjuunun wujjuunun soron ma yi,

yell'an bonconŋun gan na ɲ'i xonnon maraano yi.»

61 Rebexa d'i komo yaxarun giri nan setu ɲogomon kanma nan daga do golliɲaŋaanan batte.

62 Ken d'a ɲi, Isiyaaxa giri bakka Lahayi-royi geden banŋen ŋa, a sabatinten wa Negeba yi. 63 Lelle yogo, Isiyaaxa baane daga yiile gunnen ŋa. A ga d'i yinmen wutu, a xosi ɲogomon wori laatoyen ŋa katti du yi. 64 Rebexa xa d'i yinmen wutu, a da Isiyaaxa wori, a xosi bonte bakka ɲogomen kanma. 65 A ti golliɲaŋaana ke da: «Ke yugo ni ko yi, a gaa riini gem'o yi ke gunne yi yere?» A t'a da: «N kaman yugo Isiyaaxa ya ni.» A d'i xufan wutu kuŋa n'i yeeson muxundi.

66 Foofo ga ɲa, golliɲaŋaana ke d'a su laxami Isiyaaxa da. 67 Ken falle, Isiyaaxa da Rebexa rond'i ma Saaratu tilliisen wure, n'a yaxi, a w'a mulla xa. Ke yan da Isiyaaxa yonkin laxafiyand'a ma bonnen falle.

[Ibirahiima soxoodi beenu ga bogu Xetuura yi taarexun faayi]

25

1 Ayiwa, yaxare tana ɲi Ibirahiima maxa, a toxon ni Xetuura. 2 A da Simaraani do Yaxasaani saar'a da, a do Medaani do Mediyana do Yisibaxa, kefiini Suuha. 3 Seeba do Dedaani faaba ya ni Yaxasaani ke yi. Dedaani soxoodin ni Asuurinu, a do Letuusinu do Leyuuminun ya. 4 Mediyana soxoodin ni Eyifa do Eferu, kafiini Hanooxi do Abida, a do Elida. Ku ya ni Xetuura soxoodin ŋa.

5 Foofo ga ɲi Ibirahiima mareyen ŋa, a d'a su kini Isiyaaxa yi. 6 Yaxaru tananu be renmun ga ɲi Ibirahiima maxa, a d'i kittidunku, xa, gell'a yinme ŋalintaaxun ŋa, a d'i wara dagana taaxu kinbakkan ɲiiɲe tana yi, nan giri Isiyaaxa kaaran ŋa.

[Ibirahiima faatiye]

7 Ibirahiima da kame do tanɲere do siino karagi bire. 8 Ken falle, a d'i yonkiranwareyen lagaren ɲa. A faati bireyi berekinti tinmante falle, nan kaf'i seri fanon ŋa. 9 A ren yugu ku, Isiyaaxa do Sumayila, i d'a firindi Maxapeela gidinkunme ke yi, Maamere kaara, Eferoona Heetinke ten noxo, Cohaara ren yugo, 10 te ke be Ibirahiima ga d'a xobo Heetinun ŋa. Ibirahiima bul'i yaqe Saaratu kaaran ŋa. 11 Ibirahiima faati falle, Alla d'a ren yugo Isiyaaxa berekindi, aken taaxu Lahayi-royi geden kaaran ŋa.

[Sumayila taarexu 25:12-18]

[Sumayila kaadunkon taarexu]

12 Sumayila kaadunkon taarexun faayi, Ibirahiima ga d'i ren yugo be kita Haajara yi, Saaratu tunbaari yaxarin Misiranke ke. 13 Sumayila renmun toxonun faayi, a d'i ga da me batu moxo be: Nebayooti, Xedaari, Adaabiyeli, Mibaasami, 14 Misima, Duuma, Maasa, 15 Hadari, Teema, Yetuuru, Naafisa do Xediima. 16 Ku ya ni Sumayila renmun toxonun ŋa. I ya n ɲa yinmanko tanmi do fillo, baane su d'i xabiila, d'i debe.

17 Sumayila da kame do tanjikke do siino ɲeri ya bire. Ken falle, a d'i neeguye lagaren ɲa, nan faati, nan kaf'i seri fano beenu ga faati. 18 A bonconŋun taaxu n'a wutu Haawila nan dag'a wara Suura be gaa Misira kaaran ŋa, Asuura kille. I taax'i waaxinun kuttun laatoyen ŋa.

[Isiyaaxa taarexu 25: 19-35:29]

[Isiyaaxa d'i kaadunkon taarexu]

19 Ibirahiima renme Isiyaaxa bonconŋun faayi. 20 Isiyaaxa gaa Rebexa yaxini, a wuyin wa tannaxate siine. Rebexa ni Betuyeli ren yaxaren ya, Labaani xoxoni yaxare. I su ni Araaminkon ya yi, nan giri Padana-araama. 21 Rebexa ɲa boroge yi. Isiyaaxa da Tunka duumanten ɲaag'a da. Tunka duumanten d'a jaabi. Rebexa da warijaxen kita. 22 Funullenmun toxo me yonton'a lengan ŋa, a ti: «Manne n'in ke yi?» A d'a koyi Tunka duumanten ŋa, ken d'a jaabi ti:

23 «Jamo filli ya n'an furaasen ŋa,

jaman xabiilanu filli yan riini bog'an ŋa,

i feteene ya,

baanen wa senbene diina baanen ŋa,

Sooman wa xaayene xoxonen da.»

24 A saare waxatin ga kiɲe, a danqanaaxu nan ti funun ya ni. 25 Fana be ga bange^t, a dunben ya ni, faten su ni yinten ya yi, xoyi daaban moxo. I d'a toxora Esaawu [a wure ga ni: «yintinte.»] 26 Ken falle, a xoxonen ri, Esaawu tanjunqon w'a maxa, i d'a toxora Yaaxuba [a wure ga ni: «tanjunqon» wala xa «janbante.»] Ken d'a ɲi Isiyaaxa wuyin wa tandume siine.

[Esaawu somaaxun gaageye Yaaxuba yi]

27 Leminu ku filli xooro. Esaawu ɲa xaɲaana haqilante yi, a wa gundunyiileyen mulla. Yaaxuba ken ɲa kaadunsere yi, seri mulle. 28 Isiyaaxa na Esaawu ya mulla, baawo gunduntiyen nan liŋ'a da, xa Rebexa na Yaaxuba ya mulla.

29 Koota yogo, Yaaxuba da maxafonjin deberi, Esaawu ga giri gunnen ŋa, a dullunte. 30 A ti Yaaxuba da: «N dullu buru, an maxafonji dunbe ke yogo kin'in ŋa de.» Ken ya saabuda, i ga d'a xiri Edoomu [a wure ga ni: «dunbiye.»] 31 Yaaxuba t'a da: «Lenki an n'an soomaaxun gaag'in ŋa.» 32 Esaawu t'a da: «Dullen wa riini kari, soomaaxu na manne siron'in ŋa?» 33 Yaaxuba mel'a yi nan ti: «A laayidun wut'in da saasa, an nan kun'a kanma.» Esaawu kun'a da, nan saage n'i soomaaxun gaag'a yi. 34 Ken moxo, Yaaxuba da buurun kin'a yi, a do maxafonji, Esaawu d'i yiga nan giri nan daga. A d'i soomaaxu ke wararanburu ke moxo ya yi.

[Isiyaaxa do Garaara tunkanyugo Abimeleexi xiisa]

26

1 Waxati be Isiyaaxa ga ɲi Lahayi-royi, dullen ro jamaanen ŋa xo Ibirahiima waxatin xallen moxo. Ken saabu da, Isiyaaxa daga taaxu Garaara yi, Filisitinun tunkanyugo Abimeleexi noqu. 2 Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Maxa daga Misira! Daga taax'in gaa riini noqu be koy'an ŋa. 3 An nan taaxu ken noqu yi, n wa ɲaana d'an batten ŋa, n'an berekindi xa, baaw'in na ke jamaane kinn'an d'an bonconŋun ya yi. Ayiwa! N d'an faaba Ibirahiima ga da laayidu be tefu, n w'a tinmandini. 4 N w'an bonconŋun gabondini xoyi saanun moxo, na ke jamaane su kin'i ya. Ɲiiɲen xabiilanun su xa wa berekini d'i batten ŋa, 5 baawo, Ibirahiima d'in daro, n'in sefon terinka, n'in ɲaamariyen batu, a d'in farilanun d'in sariyaanu.» 6 Isiyaaxa taaxu Garaara yi kundu ya.

7 Bire su jamaane ke soron ga n'a tirindi Rebexa xibaaren ŋa, a na t'i maaren yaxaren ya ni. A kanna tin'i yaqen ya ni, non soron nan maxa dag'i kari d'a batten ŋa, baaw'a n faranpara.

8 Bire be Isiyaaxa ga da wucce ɲa jamaane ke yi, koota yogo, Filisitinun tunkanyugo Abimeleexi gaa faayindini do folonboten ŋa, a xosi Isiyaaxa do Rebexa wori saxa yi. 9 A da faaren war'a yi n'a xiri, nan t'a da: «An yaqen ya ni kuŋa mene. Mann'an ga t'an gidanyaxaren ya ni?» Isiyaaxa t'a da: «N ɲi ken koono ya, kuud'in nan maxa kara d'a batten ŋa.» 10 Abimeleexi t'a da: «An da manne ɲaŋ'o yi kundu? Fonne tann'in jama ke yogo n'an yaqe ke kappallenmaaxu, an ma ɲi fi kiɲan'o yi?» 11 Abimeleexi t'i jaman su da kuŋa, sere su nda kati ke yugo yi, walam'a yaqen ŋa, a kaman wa kallen yanganqatan tenme.

[Isiyaaxa xataye Filisitinun maxa]

12 Xaaxon ga kiɲe, Isiyaaxa soxo, n'i soxofon me kame kita, Tunka duumanten d'a berekindi. 13 A kittidufoonun toxo gaboono m'a gaa ɲaana banna xoore yi, nan ɲa seri senbente yi. 14 Tanmisen do nan guma gabe w'a maxa, a do komen gabe, ma Filisitinun ga'a haasidaaxunu. 15 Ken saabuda, a faaba Ibirahiima komon ga da gedu beenu sox'a birantaaxun ŋa, i d'i su faga dooren ŋa n'i bulu. 16 Ken kanma Abimeleexi ti Isiyaaxa da: «Girindindi, an n'o jamaanen war'o da, baaw'an ya n sebent'o yi.» 17 Isiyaaxa dag'i tilliisen banba Garaara warallaqen ŋa, nan sabati no.

18 N'a toxo non ŋa, gedu beenu ga sox'a faaba Ibirahiima birantaaxun ŋa, a d'i jaaba, baawo Ibirahiima faati falle, Filisitinun d'i bulu, nan saage na faaben toxo saxunten toxo gedu ku yi.

19 Koota yi, Isiyaaxa golliɲaŋaanon gedi soxonte wore jin yaaxa xoore yi. 20 Garaara nagaanaanon da Isiyaaxa nagaanaanon gaja nan t'ikun ya fo ni ji ke yi. Isiyaaxa da gede ke toxora Esexa, a wure ga ni gajanŋe, baawo, i gaja d'a batte. 21 I da gedi fillandi soxo, i gaja do ken xa batte. i da ken toxora Sitina, a wure ga ni kutande. 22 Ken kanma, a girindindi bakka no, nan daga taaxu noqu tana, na gedi sikkandi soxo no, gajanŋe ma ɲa do ken batten ŋa. A d'a toxora Rehobooto, a wure ga ni yuruwante, a ti: «Tunka duumanten d'o bisimilla noqu yuruwante yi, ayiw'o, wa riini gabo xa.»

23 A d'i toxo no nan taaxu Beri-saba. 24 A kiɲekoota wuron ŋa no, Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Nke ya n'an faaba Ibirahiima Alla yi, maxa kanu, baaw'in wa d'an batte, n w'an berekindini, na bonconŋen gaben kin'an ŋ'in kome Ibirahiima saabuda.» 25 Isiyaaxa da sadaxindinnoqu sigindi no, na Alla xiri t'i toxo, Tunka duumante. A d'i tilliisen banba no. A golliɲaŋaanon da gede tana soxo non ŋa.

[Isiyaaxa do Abimeleexi laayidullenmaaxu]

26 Koota yogo, Abimeleexi d'i kappallenma Ahujati d'i kurunyinmanke Pixooli giri Garaara, nan ri Isiyaaxa sagata. 27 Isiyaaxa t'i da: «Axa riin'in sagata yere yi manne? Axa d'in xoni n'in xata bakk'axa jamaanen ŋa.» 28 I t'a da: «O d'a wori ya nan ti Tunka duumanten wa d'an batte. O ti kuŋa, o d'an nan xawa kunana me da ya. Oku kun n'a mull'o d'an na laayidu ya tefu me naxa. 29 Kuna! An na laayidun wut'o da, nan t'an nta fo bure ɲaan'o yi, xoy'o ga ma fo bure ɲaŋ'an ŋa moxo be, baaw'o d'an rage moxon sirondi, n'an kisinten wara dagana. Ayiw'a xur'o da saasa nan ti Tunka duumanten d'an berekindi.» 30 Ken moxo, Isiyaaxa da baasi xoore deber'i da, i yige nan mini. 31 A yillankaran suxuba fana, i kuna me da, na laayidun tefu me naxa. Ken kanma, Isiyaaxa d'i wara kille, i daga jemu.

32 Ken koota baane su yi, Isiyaaxa golliɲaŋaanon r'a k'a da t'i ga ɲi gede be soxono, a ware jin ŋa. 33 Isiyaaxa xosi gede ke xiri Saba. Ken ya saabuda, debe ke toxon gaa xiriini hari lenki Beri-saba, a wure ga ni kuneyen gede.

[Esaawu yaxu]

34 Esaawu wuyin ga kiɲe tannaxate siine, a da yaxaru filli yaxi: Yehudiiti, Beeri Heetinke ren yaxare, a do Basamaata, Elona Heetinke ren yaxare. 35 I filli su kappallenmaaxun xaxaso ti Isiyaaxa do Rebexa yi.

[Yaaxuba d'i kaadunkon taarixu 27.1-35.29]

[Isiyaaxa duwanŋe Yaaxuba da]

27

1 Isiyaaxa ga xirisaaxu, a yaaxon toxo lanpunu m'i gaa regeene. A d'i ren yugu sooma Esaawu xiri nan t'a da: «N renme.» Esaawu ti: «Naamu.» 2 «An d'a wori, nke ken xaso keeta, n nt'in karakoota tu. 3 Ken kuŋa saasa, an bunnun d'an bundanŋun wutu, an nan daga xaɲe, na gunduntiye fall'in ŋa. 4 An na fo liŋe sor'in d'a yi xoy'in ga'a mulla moxo be, n n'a yiga nan duw'an da katt'in gaa faatini.» 5 Jaaxa Isiyaaxa sefe koninto ku Esaawu danŋa, Rebexa d'i mugu. Esaawu daga xaɲe.

6 Ken waxati yi, Rebexa d'i renme Yaaxuba xiri nan t'a da: «N d'a mugu, an faaba gaa tini Esaawu da: 7 "Tiye fall'in ŋa gilli gunnen ŋa, an n'a sor'in da yigandi liŋe yi. N ga n'a yiga bire be, n n'a mundu Tunka duumanten maxa, a n'an berekindi katt'in gaa faatini." 8 Saasa kuŋa, n renm'in terinka, n gaa ke be koon'an da, an na ken deberi. 9 Daga tanmisangallen ŋa, an na sugu siru filli raga riini, n na fo liŋe sor'an faaba da bakk'a yi xoy'a yinme ga'a mulla moxo be. 10 An d'a na daga katt'a yi, a n'a yiga, nan duw'an da katt'a gaa faatini.» 11 Yaaxuba ti: «N ma, n gida Esaawu faten su ni yinten ya yi, yinte xa nt'inke faten ŋa. 12 N faaba nda kat'in faten ŋa tannu, a w'a tuunu nan t'in n'a mulla n'i janba ya, n nan maxa daga langande kiɲ'in du yi do duwaawu batten ŋa.» 13 Saaxen ti: «Langanden nan xen'in ŋ'an batten ŋa. N ga da ke be k'an da, anken na ken mundu riini tannu.» 14 Ken moxo, a daga sugu yogo raga riini katti saaxe ke yi, saaxe ke d'i soro yigandi liŋe yi xoyi faaben ga'a mulla moxo be. 15 Ken bire, n'i sooma Esaawu yiraamun fo siren wut'i konpen ŋa, n'a r'i sanba Yaaxuba xannen ŋa. 16 A da sugufaten xuf'a kittun d'a xannen ŋa. 17 Ken moxo, a ga da yigande be do buuru be deberi, a d'i kin'a yi.

18 Yaaxuba ri katt'i faaba yi nan ti: «N faaba.» Faaben t'a da: «Ko ni?» 19 Yaaxuba ti: «Nke Esaawu ya ni, an sooma, an ga da ke be muur'in ŋa, n d'a ri. N w'an ɲaagana, an nan giri nan taaxu, an n'in tiye ke yiga, nan duw'in da.» 20 Isiyaaxa t'a da: «An da manne ɲa na tiyen kita jowoye yi kundu?» Yaaxuba ti: «Tunka duumante, an Alla yan d'a r'in warijaxen ŋa.» 21 Isiyaaxa t'a da: «Tink'in ŋa fonn'in renme, n n'an meeme, selli tonŋun ŋ'in renme Esaawu ya ga n'an ŋa.» 22 Yaaxuba tinko faabe ke yi, faaben d'a meeme nan t'i noxoodu: «Sefexannen ni Yaaxuba sefexannen ya yi, xa kittun ni Esaawu kittun ya yi.» 23 Yaaxuba kittun xufunten ni ti yinten ya yi, xoy'i gida Esaawu moxo, faaben ma katu ken tuunu, a d'i duwaawun kin'a yi, 24 xa, a t'a da fina: «Tonŋun tonŋun ŋa, anken ya n'in renme Esaawu yi?» Yaaxuba t'a da: «Yabo, n ya ni.» 25 Ken moxo, Isiyaaxa ti: «N renme, an xaɲefo ke kiɲ'in ŋa, n n'a yiga nan duw'an da.» Yaaxuba d'a do xoncin kiɲand'a yi, a d'a yiga nan mini. 26 Ken falle Isiyaaxa ti: «Tink'in ŋa n'in xandunsunbu, n renme.» 27 Yaaxuba tinko n'a xandunsunbu. Isiyaaxa ga d'a doroken timen raga, a duw'a da nan ti: «Tonŋun ŋa, n renmen fatankanen na xoyi soxante be Tunka duumanten ga d'a berekindi ya.

28 Yelli Kamanen gan na kanmun jin kin'an ŋa,

n'an ɲiiɲen ɲa soxoɲiiɲe yi,

na soxofon do reesenjin gaben kin'an ŋa.

29 Yelli xabiilanun su gan n xaayen'an da,

jamon nan sujud'an da,

an nan ɲ'an waaxinun yinmanken ŋa,

an maarenmun su nan sujud'an da.

Sere n lange, sere be ga d'an langa,

sere n bereki, sere be ga duw'an da.»

[Esaawu tageexanne]

30 Bire be, Isiyaaxa ga duguta duwanŋen ŋa Yaaxuba da, Yaaxuba daga. A gida Esaawu xa ri gilli xaɲeran ŋa, 31 na yigandi liŋe deberi katt'i faaba yi nan ti: «N faaba, n w'an ɲaagana, an nan giri n'in gunduntiyen yiga nan duw'in da.» 32 Isiyaaxa t'a da: «Anken ni ko yi?» A ti: «Nke n'an sooma Esaawu ya yi.» 33 Ken batte su yi, Isiyaaxa saralle sarallayi xote, nan ti: «Ko ken do tiyen nan giri yere, n ga d'a yiga nan duw'a da katt'anken gaa riini? Saasa ke, a kaman ya n riini bereki de.» 34 Esaawu ga d'i faaba sefen mugu, a butu nan xaaru nan ti: «N faaba, duw'in xa da.» 35 Isiyaaxa t'a da: «An waaxin d'an duwaawun wutu ti janbeyen ŋa.» 36 Esaawu ti: «Baatara fe, a ga toxore Yaaxuba, baawo janbanten ya ni, a d'in janba ta fillo? Ta fana, a d'in soomaaxun haqen rag'in ŋa, nan saage n'in duwaawun xa rag'in ŋa. Ken kuŋa saasa, duwaawu sawunte nta non ŋ'inke da ba?» 37 Isiyaaxa ti: «Nke ken d'a ɲaŋ'an da yinmanke yi, n'a maarenmun su kin'a yi golliɲaŋaano yi, na soxofon do reesenjin kin'a yi, nke katta manne tana kinn'anken ŋa, n renme?» 38 Esaawu t'a da: «Ee n faaba! Fo tana nt'anken maxa duwaawu baane falle? Duw'in xa da.» A xosi wu nan sonqo. 39 Isiyaaxa da wucce kuuru, ken falle nan ti:

«Ayiwa, anken nta riini soxoɲiiɲa sire kita,

an nta riini kanji gabe xa kita.

40 An kaafan nafan ya n riin'an birandi.

An wa ɲaan'an maarenme ke da kome yi.

Xa, an daganansaagaye do noqunun ŋa,

ken wa riin'an hooraaxu, n'a komonkaccen kutu bakk'an xannen ŋa.»

[Yaaxuba wuruye katt'i kaawu Labaani noqu]

41 Esaawu faayi ga da Yaaxuba xoni n'a sababun ɲ'a ga da duwaawu be kit'i faaba yi. A ti du da: «N faaba kallen ntaxa laatu, a faati falle, n w'in maarenme Yaaxuba karini.» 42 Rebexa ga d'i sooma Esaawu ŋanniye ke tu, a d'i sanba Yaaxuba xiri nan ti: «Ayiwa, an gida Esaawu w'a mulla n'an kari de, kuud'i n'i tanbon tug'an ŋa. 43 Ken kuŋa, n renm'in terinka, n gaa ke be koon'an da, an na ken batu. Wuru gilli yere, an nan dag'in gida Labaani noqun ŋa Haraana. 44 An nan toxo non ŋa wucce, m'an gida butten ga n'n yanqa. 45 Bire be, a butten ga na yanqa, nan mung'an ga da fi be ɲaŋ'a yi, n na sere xay'an ŋa, an na ri. Manne maxa, n gaa bonn'axa filli su yi koota baane?»

46 Ken falle, Rebexa dag'a ko Isiyaaxa da ti: «Bireyen tu su ntax'inke yi n'a sababu Esaawu heetinkayaxaru ku filli yi. Ayiwa, Yaaxuba xa nda daga ke jamaane yaxare yaxi, nafa ntaxa ɲaan'inke bireyen ŋa keeta.»

28

1 Ken falle, Isiyaaxa da Yaaxuba xiri nan duw'a da, na ɲaamariyen kin'a yi ti: «Maxa kanaananka yaxare yaxi. 2 Killen raga, an nan dag'an kisima Betuyeli noqun ŋa, Padana-araama, an na yaxare muur'an kaawu Labaani ren yaxarun ŋa. 3 Alla Katudanken wa riin'an berekindi, a wa riini renmun kin'an ŋa, a w'an bonconŋun gabondini, an wa riini ɲa jama gabu xooxo yi. 4 A wa Ibirahiima bereken kinn'an d'an bonconŋun ŋa, kuud'an na jamaane ke wutu xaye yi, an gaa mukkaaxun ŋa noqu ke be, Alla ga d'a kini Ibirahiima yi.» 5 Isiyaaxa da Yaaxuba deni, a daga Betuyeli ren yugo Labaani noqun ŋa Padana-araama, Araaminke, Yaaxuba do Esaawu kaawu ga ni.

6 Esaawu d'a tu ti Isiyaaxa duwa Yaaxuba da, n'a wara dagana Mesoppotaami, kuud'a na yaxare yexi no, nan saag'a kabana xadi t'a n maxa kanaananka yaxare yaxi. 7 Yaaxuba d'i ma d'i faaba sefen batu nan daga Mesoppotaami. 8 Esaawu d'a faamu ti, kanaananka yaxaren nta liŋ'i faaba da, 9 ken ya saabuda, a ga daga Ibirahiima renme Sumayila noqun ŋa, n'a ren yaxare Mahaleeti yaxi kafiin'i yaqun ŋa, ken ga ni Nebayooti xoxona yaxaren ŋa.

[Yaaxuba kuyiye segensegemaaden ŋa]

10 Yaaxuba ga bogu Beri-saba, nan daga katti Haraana banŋen ŋa, 11 wuron ga ro, a da gide yogo wutu n'a ɲa talla yi, nan xenqe no. 12 A kuy'i ga da segensegemaaden wori gelli ɲiiɲen ŋa ma kanxotte. Alla maliikanun wa segenanyanqana do segensegemaade ke yi. 13 Tunka duumanten yinme xosi du tox'a kanma nan t'a da: «Nke ya ni Tunka duumanten ŋa, an kisima Ibirahiima Alla, do Isiyaaxa Alla. An gaa tuumana ɲiiɲe ke be yi, n n'a kinn'an d'an bonconŋun ya yi, 14 i wa riini gabo xo seyijuran moxo. I ɲiiɲe ke wa yuruweene do kaaran su yi, kinbakkan do kinqennan do saahelin do banboxu. Ɲiiɲen xabiilanun su wa riini bereki d'an d'an bonconŋun batten ŋa. 15 Nke yinme wa d'an batte, n w'an koroosin'an dagaran su yi, n w'an saagandini riini ke jamaane yi, n nta booxene bakk'an ŋ'abada, n ga da ke be laayidun wut'an da, m'in ga d'a tinmandi.»

16 Yaaxuba xosi heje nan ti: «Tonŋun ŋa, Tunka duumanten na yere ya, x'inke ma ɲ'a tu.» 17 A kanu nan ti: «Yere ni kanu noqun ya, a ra nta ɲaana foofo tana yi, Alla yinme kan falle. Yere ya ni kanmun laqen ŋa.»

18 A yillankara, suxuba fana, a yinmun ga wuyi gide ke be kanma, a d'a sigindi xo gondanma, na ten jox'a kanma. 19 A da noqu ke xiri Beeteli, a wure ga ni «Alla ka», saado ken ŋa, noqu ke ɲi xiriini Luusa. 20 Ken falle, Yaaxuba da tekken wutu Alla da nan ti: «Selli Alla gaa d'in batte, n'in tanga ke terende yi, n'in yigandi, n'in feetufata, 21 n kisinten ga na saage riin'in faaba noqu, n wa Tunka duumanten ragan'in Kaman ŋa. 22 N ga da ke gide be sigindi xo gondoma, a wa riini ɲa Alla kan ŋa, ayiwa, an ga na naabure su xa kin'in ŋa, n w'a taxandi tanmundin sadaxin'an da.»

[Yaaxuba dagaye Labaani noqu]

29

1 Yaaxuba giri nan jokki d'i kaawunkan dagayen ŋa kinbakka. 2 Koota yi, a da gede wori gunnen ŋa, tanmisangumo sikki wa saq'a raqen ŋa. Gede ke texenten ni ti gidinfeena xoore ya. 3 Tanmise ke su ga na me ɲi gede ke raqen ŋa, i wa gidinfeena ke girindini bakk'a yi, i nda duguta minindinden ŋa, i w'a saagan'i batten ŋa. 4 Yaaxuba ti nagaanaanon da: «N maarenmu, axakun bakka minna?» I t'ikun bakka Haraana ya. 5 A saage tin'i da yell'i wa Labaani tu ba, Nahooro kisimare? I t'i w'a tu. 6 A t'i da: «A moxo?» I ti: «Ma jemu. A ren yaxare Raxeli du faayi kenni, a do tanmison gaa riini.» 7 Yaaxuba ti: «Saasa ken ken feti daabanun kafume waxati yi, kiyen nan tawu, mann'axa ga nta tanmison minindini n'i wara dagana nagaaniran ŋa xadi?» 8 I t'a da: «O nta foofo ɲaana n'a toxo gumon su ya ga ma me ɲi, ken bir'o na gidinfeena ke girindini bakka geden raqen ŋa na tanmison minindi.» 9 Na Yaaxuba do nagaanaanon toxo sefen ŋa, Raxeli d'i faaba tanmison ri, a xa ni nagaanan ya yi.

10 Bire be Yaaxuba ga d'i kaawu Labaani ren yaxare Raxeli wori, a d'a tanmiso, a tinko na gidinfeena ke gulungulu bakka geden raqen ŋa, na tanmiso ku minindi. 11 A da Raxeli xandunsunbu kuŋa nan wu. 12 A t'a da: «Nke n'an kallungooran ya yi, Rebexa ren yugon ya n'in ŋa.» Raxeli xosi wuru dagan'i faaba xibaari kuŋa.

13 Gelli Labaani ga da Yaaxubantoxon mugu, a gidanyaxaren renme, a wuru genm'a yi n'a xandunsunbu, ken falle, d'a n daga kan ŋa. Foofo ga dangi, Yaaxuba d'a su laxam'a da. 14 Labaani t'a da: «Tonŋun ya ni, an bog'inke ya yi, o su ni xabiila baane ya yi.» Yaaxuba da xasu baane ɲ'a noqun ŋa.

[Yaaxuba yaxu]

15 Ken falle, koota yi Labaani ti Yaaxuba da: «Yabo, n maarenmen ya n'an ŋa, xa ken wa sikk'an gaa gollin'in da xafu ba? Fo ya kon'in da, n ga n xaw'an tugana ke be yi.»

16 Ren yaxaru filli ya ni Labaani maxa, siran toxon ni Leeya, xunban toxon ni Raxeli. 17 Xa Leeya, ŋarun t'a da, Raxeli ya faranparen ni, a gemunten sire. 18 Yaaxuba jaarab'a yi. A ti Labaani da: «N wa siino ɲeri gollin'an da, an na Raxeli kin'in ŋa yaqe yi, an ren yaxarin fillandi ke.» 19 Labaani t'a da: «N n'a kin'anken ŋa, n wa ken fasoono n'a kini sere tana yi. Toxo d'in batten ŋa kuŋa.» 20 Ken kanma, Yaaxuba da siino ɲeri golli, kuud'i na Raxeli kita. Siino ku ɲeri ɲ'a maxa xo bita dantanto, baaw'a wa Raxeli mulla.

21 Ken fall'a ti Labaani da: «Saasa, n yaqen kin'in ŋa, n duguta waxati koninten gollen ŋa, ayiw'in w'a mulla n'a yaxi xa.» 22 Ken bire, Labaani da waliima deberi, na taaxallenmon su xiri. 23 Wuron ga ro, a d'i ren yaxare Leeya leegundi katta Yaaxuba yi, a d'a nan wuyi. 24 A d'i komo yaxare Silifa wara d'i ren yaxare ke yi. 25 Ken yillankara, Yaaxuba xos'a tu ti Leeya ya ni. A ti Labaani da: «An da manne ɲaŋ'in ŋa kundu? Nke ma goll'an da do Raxeli ya batten ŋa geni? An d'in janba manne xa yi?» 26 Labaani t'a da: «O ku laadan ŋa, xoxone nta yaxiini gide kaane, 27 xa, koyen tinmandi do ke batte, ken falle, o na ri baanen xa kin'an ŋa ti siino ɲeri tana gollen ŋ'o maxa.» 28 Yaaxuba duŋe. A do Leeya da koyen tinmandi, ken bire, Labaani d'i ren yaxare Raxeli kin'a yi yaqe. 29 A d'i komo yaxare Biliha kini Raxeli xa yi. 30 Yaaxuba ro ti Raxeli xa yi, a na ken ya mulla diina Leeya yi. A da siino ɲeri tana golli Labaani maxa.

[Yaaxuba renmu]

31 Tunka duumanten d'a wori nan ti Leeya feti seri sappinte y'i kiina maxa, a da jiidiyen ɲaŋ'a da, xa Raxeli ɲa boroken ya. 32 Leeya ri noxon wutu nan saare ti ren yugo yi, a d'a toxora Rubeeni [a wure ga ni: «ren yugon faayi»], baaw'a ti: «Tunka duumanten d'in sappilloxaaxun wori, saasa, n kiina wa riin'in xanu.» 33 Ken falle, a da noxon wutu xadi, ken xa ɲa ren yugo yi. A ti: «Tunka duumanten d'a mugu nan t'in feti seri xanunte yi. A saage ke xa kinn'in ŋa.» A d'a toxora Simoonu, [a wure ga ni: «a wa mugiini»]. 34 A da noxon wutu xadi na ren yugo saara. A ti: «Keeta ke, n kiina wa riini fanam'in ŋa, baaw'in da ren yugu sikki saar'a da.» Ken ya saabud'a ga'a xilli Leewi, [a wure ga ni: «a wa fanameene»]. 35 A da noxon wutu xadi nan saare ti ren yugo yi. A ti: «Keeta ken ke, n wa Tunka duumanten tiigana.» Ken ɲa saabud'a ga d'a toxora Yahuuda, [a wure ga ni: «a wa tiigandini»]. Ken fall'a saarayun sigi.

30

1 Waxati ri, Raxeli saarayenbalaaxun sig'a yaaxon ŋa, a suux'i gida yaxaren ŋa, a t'i kiina da: «An ga m'in ku renmu, n kalla ya de!» 2 Yaaxuba sun'a wure nan t'a da: «Nke ra wa Alla gollen ɲaana ba? Alla ya n'an kabana renmen kitta.» 3 A ti Yaaxuba da kuŋa: «N komo yaxare Biliha faayi, an ra w'a yaxini, kuud'a na saare, n xa na funtifo kita t'a yi.» 4 A d'i komo yaxare ke kini Yaaxuba yi taara, Yaaxuba ro t'a yi. 5 Biliha da noxon wutu na ren yugo saara Yaaxuba da. 6 Raxeli ti: «Alla da tonŋun kin'in ŋa, a d'in terinka na ren yugo kin'in ŋa.» Ken saabuda, i d'a toxora Daani, [a wure ga ni: «faasandaana».] 7 Ken falle, Biliha ri noxon wutu xadi nan saare ti ren yugu fillandin ŋa Yaaxuba da. 8 Raxeli ti: «N da gajan xooren kut'in gida yaxaren ŋa, n d'a ni xa.» A da renme ke toxora Nafutaali, [ a wure ga ni: «n gaja»].

9 Leeya ga d'a wori nan t'i saarayun sigi, a d'i komo yaxare Silifa wutu n'a kini Yaaxuba yi taara. 10 Silifa da ren yugo saara Yaaxuba da. 11 Leeya ti kuŋa: «N xeerin faayi.» A d'a toxora Gaadi, [ a wure ga ni: «xeeri»]. 12 Ken falle Silifa da ren yugu fillandi saara Yaaxuba da. 13 Leeya ti: «N yinmaralliŋoyen faayi, yaxarun wa riini t'in yinmen liŋen ni.» A d'a toxora Aseeri, [a wure ga ni: «yinmaralliŋe»].

14 Yillifate waxati, Rubeeni bogu dagana teenun ŋa. A da saarayinyittirenmen kita n'a fall'i ma yi. Raxeli ti Leeya da: «An ren yugon ga da saarayinyittirenme be fall'an ŋa, fo kin'in bakk'a yi de.» 15 Leeya t'a da: «An d'in kiina rag'in ŋa, ken m'an baga? M'an gan d'in renmen yittirenmen xa rag'in ŋa?» Raxeli t'a da: «A siro, Yaaxuba wa wuyin'an da wuro ke, an renmen yittirenmen batten ŋa.»

16 Lellen ŋa, Yaaxuba ga giri teenun ŋa, Leeya bogu nan gem'a yi, nan t'a da: «An riin'inke ya noqu wuro ke, baaw'in d'in teyinnen wuron faraax'a y'in renmen yittirenmen ŋa.» Yaaxuba wuy'a da ken wuro yi. 17 Alla da Leeya terinka, a da noxon wutu nan saare ti ren yugu karagandi yi Yaaxuba da. 18 A ti: «Alla d'in tuga, n ga d'in komo yaxaren kin'in kiina yi.» A da ren yugo ke toxora Yisakaari, [ a wure ga ni: «tugaadi»]. 19 A saage na noxon wutu xadi nan saare ti ren yugu tunmundi yi Yaaxuba da. 20 A ti: «Saasa ke, Alla da kuye kin'in ŋa, n kiina wa riin'in yinmarawutu, baawo, n da ren yugu tunmi saar'a da.» A da ren yugo ke xiri Jebuluunu, [ a wure ga ni: «yinmarawutte»]. 21 Wucce dangi falle, a ri saare ti yaxare yi n'a toxora Diina.

22 Waxati falle, Alla sinme Raxeli yi n'a hanmirafiinun terinka, n'a saarenuxullenmen wasa. 23 A da noxon wutu nan saare ti ren yugo yi nan ti: «Alla d'in saxamon girindi.» 24 A d'a toxora Yuusufu, [ a wure ga ni: «jiidiye»], nan duwa: «Yelli Tunka duumanten gan n'in worijaxa ren yugo tana yi.»

[Yaaxuba bannaaxu]

25 Yuusufu saare falle, Yaaxuba ti Labaani da: «N kaawu, n w'a mull'an n'in wara, n nan dag'in jamaanen ŋa. 26 N ga goll'an da yaxaru ku be saabuda, i kin'in ŋa, n d'i d'i renmun nan daga, an yinme w'a tu, n ga da golle be haqen ɲaŋ'an da.» 27 Labaani t'a da: «An gaa xeeri mull'in da, toxo yere, baawo faayindaanon d'a k'in da, nan t'anken ya saabuda ni, Tunka duumanten ga d'in berekindi. 28 Ken kuŋa, tugaadi sabatinte kon'in da, n nan toxo ken kinn'an ŋa.» 29 Yaaxuba t'a da: «Anken yinme w'a tu, n ga da golle be haqen ɲaŋ'an da, a d'an daabanu ku ga lagari moxo be y'inke saabuda. 30 Naaburu lamaanu yan ɲ'an max'inke gaa riini bire be, x'an naaburen saabudunkugu. Gell'in ga r'an noqu ke yi, Tunka duumanten d'an berekindi, xa saas'in w'a mulla nan goll'in yinmen da.» 31 Labaani t'a da: Manne xa n xawa ɲaana n'an tuga?» Yaaxuba t'a da: «An nta riini foofo su kita n'in tuga t'a yi, x'in ga na ke be k'an da, an ga na duŋe ken ŋa, n wa toqo yere, n'an tanmiso ku nagaani: 32 n na lenki su ɲ'an tanmison faayini, tanmise su ga ni walaxan ya, a do jaxallenme su binnen ga ni, n na kun wara kaara yi, kun na ɲaŋ'in tugaadin ŋa. 33 Ken moxo, n hooraaxun koroosinden na newo. A xunbanen xunbane, an ga n'in tugaadin segesege, an ga na tanmise ɲ'in maxa, walaxa ga fe, walla ma jaxallenmu, i binnu ga fe, an ra wa kun jaatene fo fayinto yi.» 34 Labaani t'a da: «A siro, an ga d'a ko moxo be, a ɲa kundun ŋa.»

35 Ken koota su yi, Labaani yinme da sugundigun do sugu yaxarin walaxon do fuusun su kafu me yi, a do jaxa binnu, n'i kin'i ren yugun ŋa, 36 ken falle, na bito sikki terende me war'i do Yaaxuba naxa. Yaaxuba toxo do tanmison kuttun ŋa kuŋa.

37 Yaaxuba da yittikingin nooni xawu sikki wutu kuŋa, n'i ɲegu, n'i noxu ɲegunto ku wara sellan ŋa. 38 A da gumo ku wara fuuren ŋa, tanmison yaaxo, baawo, i nda ri mini ya ni digun gaa katundini. 39 Tanmisa yaxarun wa katiini gumo ku kaaran ŋa, i ga na saare, i renmun wa ɲaana walaxon do fuusun ŋa. 40 Yaaxuba ɲi gumo ku koyini Labaani tanmison ŋa xa, i nda ɲi katundini, ken moxo yi, a ɲi walaxon do fo binnun wall'i dura, n'i ɲa du da duran guma yi. 41 Bire su, tanmisa fakkon ga na ɲi katundini fuuren kaaran ŋa, Yaaxuba na gumo ku saxund'a yi, 42 xa, tanmisa xuumanton ga na ɲi katundini, a nt'i saxundin'a yi: ken saabuda, tanmisa xuumanton ɲa Labaani xallun ŋa, fo katon ɲa Yaaxuba xallun ŋa. 43 Yaaxuba ɲa banna xoore yi ke moxo ya, na tanmisen gaben kita, a do komo yaxarun do komo yugu, do farun do ɲogomo.

[Yaaxuba wuruye gilli Labaani kaara]

31

1 Koota yi Yaaxuba d'a mugu ti Labaani ren yugun wa tini: «Yaaxuba d'o faaba naaburen su ɲa du da xalle yi, na du bannaaxundi t'a yi.» 2 Yaaxuba d'a koroosi xadi nan ti Labaani diinan nta katt'i ya xo waxati danginte ke. 3 Tunka duumanten daal'a da kuŋa: «Saage katt'an kaadunkon ŋa, an faabanjamaane, n wa ɲaana d'an batte.»

4 Yaaxuba da Raxeli do Leeya riit'i nagaaniran ŋa kuŋa, gunnen ŋa. 5 A t'i da: «N d'a wor'axa faaba diinan ntaxa katt'in ŋa xo ganni, x'in faaba Alla wa d'in batten ŋa. 6 Axakun yinmenu w'a tu, nan t'in goll'axa faaba da, n fankan danman su yi, 7 n'a tox'a gaa sangana t'in ŋa, a d'in tugaadin filinka taanu tanmi. Xa ken su kanma, n yinmen liŋo, Alla m'in kin'a yi. 8 Axa faaba ga na t'in tugaadin ɲaana tanmisa xuurun ya yi, tanmisen su na xuuron ya saarana, a ga na t'in tugaadin ɲaana walaxon ya yi, tanmisen su na saare ti walaxan ŋa. 9 Alla yinme yan d'axa faaba naaburen rag'a yi, n'a kin'inke yi. 10 Bire be digun ga na ɲi katundini, n d'a wori kuyin ŋa nan ti walaxon do fuusun ya ni, a do xuuru. 11 Alla maliikan d'in gangu kuyi ke yi nan t'in da: 12 "Yaaxuba, an yinmen wutu nan faayindi, digu beenu gaa katundini, walaxon do fuusun do xuurun ya ni, baawo, Labaani gaa foofo ɲaan'an ŋa, n yaaxen w'a su yi. 13 Nke ya ni Beeteli Alla yi, noqu b'an ga da ten joxi gidi siginten kanma, a d'an ga da tekken wut'in da. Saasa ke, giri, an nan bogu yere, an nan dag'an saareɲiiɲen ŋa."»

14 Raxeli do Leeya t'a da: «Ee! Fo ya n'oku max'o faaba xayen ŋa keeta? 15 A m'o raga xo mukkunu ya, geni, baaw'a d'o gaaga n'o jonkon yiga yinme du wo. 16 Ken ken ŋa keeta, Alla ga da naabure su rag'o faaba yi, ken n'oku d'o renmun ya fo yi. Saasa ke, Alla ga da ke be kon'anken da, ken deberi.»

17-18 Ken moxo, Yaaxuba d'i moxo sirondi nan dag'i faaba Isiyaaxa banŋe Kanaana jamaanen ŋa: a d'i renmun d'i yaqun setundi ɲogomon kanma, a ga da daaba su kita, a do naaburu jura, a d'i su ri, kafiin'a ga da foofo kit'i taaxe ke wuccen ŋa Mesoppotaami^u.

19 Labaani ga dag'i jaxon xesu, Raxeli d'a boorun fay'a falle. 20 Yaaxuba wuru ya, a ma ser'a yi, Labaani Araaminke m'a tu. 21 Foofo ga n'a xalle yi, a d'a su wuru, na Furaata fanŋen kara, nan teŋe Gilaadi giden banŋen ŋa.

[Labaani ɲoroye Yaaxuba yi]

22 Bita sikkandin koota, i da Labaani xibaari ti Yaaxuba wuru. 23 A d'i kan yugun su wutu d'a yi, n'a batu bito ɲeri, nan reg'a yi Gilaadi giden kanma. 24 Xa ken d'a ɲi wuron ŋa, Alla da du koyi Labaani ya kuyin ŋa, nan t'a da: «Maxanɲa: maxa fo ko Yaaxuba danŋa, a fo sire d'a fo bure su.»

25 Bire be Labaani gaa regeene Yaaxuba yi, a d'a ɲi, a w'i tilliisen banbana Gilaadi giden ŋa. Labaani xa d'i soron taaxu non ŋa. 26 A ti Yaaxuba da: «Man d'an kita? An ga d'in janba d'in ren yaxarun nan ri kundu xo meneguuru? 27 Mann'an ga wuru n'in janba? An ma fo kon'in da, ganfinca, n n'an tunci ti ɲaxa xoore yi, suugen do dinmen do ganbare, 28 an ma dug'in n'in lenmun d'in kisimarun xandunsunbu. Tonŋun ŋa, an da ke golle ken hawujantan ɲa ya. 29 Katudanŋen w'in da na fo buren ɲaŋ'axa yi, x'an faaba Alla d'in digallenmaaxu wuri nan t'in nan maxanɲa, n nan maxa fo kon'an da, a fo sire d'a fo bure su. 30 Saasa ke, sell'an ga ri ya baaw'an ra nta ɲaan'an faabankan falle, an d'inke allanu ku xa fayi man ŋa?» 31 A t'a da: «N kanu y'an nan max'an ren yaxarun rag'in ŋa. 32 Ganta, fi be ga n'an allanu ku xibaaren ŋa, an ga n'i ɲi sere be maxa yere, ken kaman nta toqo bireye yi. O soron su jon ŋa, foofo ya ga'in maxa, yel'a su lorowe, fi be ga na ɲaŋ'an xalle yi, an n'a wutu bakk'a yi.» Xa, Yaaxuba ma ɲ'a tu nan ti Raxeli da booru ku wutu.

33 Ken kanma, Labaani da Yaaxuba do Leeya do komo yaxaru ku filli tilliisun wure lorowe, a ma foofo wori no. A bogunte Leeya tilliisen wure, a ro Raxeli xa tilliisen wure. 34 N'a ɲi Raxeli yan da booru ku wutu, n'i muxundi ɲogomen xirixen wure, nan taax'a kanma. Labaani da tilliisen wure lorowe, a ma foofo wori no. 35 Raxeli ti faabe ke da kuŋa: «N faaba, maxa butu de, nan t'in konto gilli nan sig'an jon ŋa, baawo, n na yaxarun laadan ya yi.» Ke mundunde su kanma, Labaani ma boorun wori.

36 Ken ga ɲa, Yaaxuba butu na Labaani jalagi moxo siri, nan t'a da: «Nke xa da manne bone ɲa, an gaa d'in batten ŋa kundu? 37 An d'in yokkun su lonbooti, sell'an ga d'an xalle wori, a koyi baran ŋa, n soron d'an soron jon ŋa yere, i n kiit'o naxa. 38 An da ke wori, nke da tanpillen siinen ya ɲ'an maxa, ken wucce su yi, an tanmise su noxo ma bono, n ma dige yiga xa abada. 39 N do tanmisafure ma demu riin'an ŋa, ti gundufo d'a yiga, nke yinme yan ɲi ken su bonon wuttu, tanmise su ga ɲi fayini kiye, ma wuro, an ɲ'in tanbon'a su yi ya. 40 Jeberen tooran w'in kanma kiyen ŋa, n ma ɲi xenqene mullen xa maxa wuron ŋa. 41 N ga da tanpille siine be ɲ'an maxa: siino ku tanmi do naxato, n da ken ɲa gollini d'an ren yaxaru ku filli ya yi, siinon tunmi, na kun ɲa gollin'an naaburun ŋa, taanu manime xa ni, an g'in tugaadin filinkana? 42 Gell'in faaba Alla do Ibirahiima Alla do Isiyaaxa sarallandaanan ya ga n maxa ɲi d'in batten ŋa, a d'a yaaxen ga ɲ'in tanpiyen ŋa, a d'in ga da golli xote be ɲa, a ga d'in deemanden rakutu wuri, an ɲ'in kittiduuron ya walla.»

[Yaaxuba do Labaani laayidullenmaaxu]

43 Ken falle Labaani ti Yaaxuba da: «Ku ren yaxaru n'inke ya renmu yi, i renmun n'inke ya kisimaru yi, ku daabanu n'inke ya fo yi. An yaaxen gaa foofo yi, a su n'inke ya fo yi, ken kuŋa, nke katta riini manne ɲaŋ'in renmu ku d'in kisimaru ku yi lenki? 44 Yel'o na laayidun taf'o naxa, o na taagumance toxo yere, ken na ɲaŋ'o filli seedan ŋa.»

45 Yaaxuba da gide wutu n'a sigindi xo gondanma, 46 nan t'i soron xa na giden gana riini. I da giden kafu me yi n'a ɲa tintiŋa yi, nan yig'a kaaran ŋa. 47 I da noqu ke xiri: «gidintintiŋan seedaaxu»: Labaani xannen ŋa «Yegari-sahaduta», Yaaxuba xannen ŋa: «Galeedi». 48 Labaani ti ken kuŋa: «Ke gidintintiŋa wa ɲaana seeda yi, nke d'anken naxa lenki, ken ya saabuda, a toxon ga ni Galeedi.» 49 I da non xiri Micifa xa yi, a wure ni: «koroosindinnoqu», baawo, Labaani ti: «Yelli Tunka duumanten gan n'o koroosi, o ga na sanku me yi. 50 An ga n'in ren yaxaru ku yeebure, walla xa na yaxare tana kaf'i ya, an n'an moxo tu de! Hadamarenme fet'o seeda yi, Alla yinme ya n'o seedan ŋa.» 51 Labaani saage tini: «Ke gidindugaane do ke gidingondanma be, n ga d'i barit'o naxa, i faayi, 52 i wa riini ɲaŋ'o da seedaano yi: inke ntaxa waq'i ya nan r'an gaccen ŋa, an xa nta xaw'i waqa nan r'in gaccen ŋa. 53 Yelli Ibirahiima do Nahooro Alla gan na kiit'o naxa, o laayidullenmaaxu ke yi.» Ken ga ɲa, Yaaxuba da kuneyen sabatindi ti Alla be ga d'a faaba Isiyaaxa sarallandi. 54 Ken falle, a da sadaxa bagandi Gilaadi giden ŋa, n'i soron xiri nan yige doome, nan wuyi no.

32

1 Ken yillankaran suxuba, Labaani d'i kisimarun d'i ren yaxarun xandunsunbu, nan duw'i da, ken falle nan saage dagan'i noqun ŋa.

[Yaaxuba moxosironde nan gemu Esaawu yi]

2 Yaaxuba jokki d'i killen ŋa, Alla maliikanun r'a gemundi. 3 A ga d'i wori, a ti: «Alla kurun na yere ya!» A da non toxora: Mahanayimu, [a wure ga ni: «kuru filli»].

4 Yaaxuba da faarun wara dagana du kaane katt'i gida Esaawu yi, Seyiri ɲiiɲen ŋa, Edoomu mara. 5 A t'i da: «Axa na t'in kaman yugo Esaawu da: "An golliɲaŋaana Yaaxuba t'o n'a k'an da, i ɲi Labaani noqun ya, i toxo non ŋa ma ke waxati. 6 Saasa, i da nan do faren kita, a do tanmise, na komo yugun do komo yaxarun kita, o n'a k'i kaman yugon da, m'i na bisimilla moxo sire kit'a yi."»

7 Bire be faaru ku ga saage riini, i ti Yaaxuba da: «O da faaren kiɲand'an gida Esaawu yi, a yinme faayi killen ŋa riini katt'an ŋa, a do kamo naxati yugo.» 8 Yaaxuba kanu buru, soro beenu gaa d'a batte, a d'i taxandi jamo filli, tanmison do naanun do ɲogomon xa taxandi ken moxo yi. 9 A t'i noxo du: «Hari Esaawu nda xenu taxandi baanen ŋa, taxandi baanen ken na kisi.»

10 Ken falle, Yaaxuba da Alla ɲaaga: «Ee, n kisima Ibirahiima Alla, n faaba Isiyaaxa Alla, anken yan t'in nan saage dagan'in faabankan ŋa, n soron noqu, an wa riini xeeri ɲaŋ'in da. 11 N Kama, an ga da ke xeeri xoore be ɲaŋ'in da t'an duntenŋaaxun ŋa, n sigiran nan lox'a yi, baawo n gaa Yarade fanŋe ke kuttu, foofo ma ɲ'in max'in guma ke falle. Xa saasa, n do ku sorobo filli ri. 12 N kis'in gida Esaawu yi, baawo, n wa kanna, a n maxa xen'in do yaxarun do leminun ŋa. 13 Sinme, nan t'an yan t'in nan daga, xeeri wa d'in batte, an wa riin'in bonconŋun gabondi xo seyinfuncen moxo, fallaqen ŋa, a ra ga nta yirigeene gaboyen maxa.»

14 Yaaxuba toxo no, nan wuyi. Ken falle, naabure be ga'a maxa, a da buttumurefo wut'a y'i gida Esaawu da: 15 kamo filli sugu yaxare do tanpille sugundige, a do kamo filli jaxa yaxare do tanpille jaxandige, 16 tanjikke ɲogon yaxare d'i renmu, tannaxate na yaxare do gunbunu tanmi, a do tanpille fari yaxare do fari yugu tanmi. 17 A da wooringa su xaliif'i golliɲaŋaana yi, nan t'i da: «Xa ware dagana kaane, axa na bara toxo wooringanu ku do me naxa.» 18 Ken fall'a da ɲaamariyen kini golliɲaŋaana fanan ŋa nan ti: «N gida Esaawu ga na r'an ŋa, nan ti: "Anken ni ko fo yi? An dagana minne? Ke wooringa ni ko fo yi?" 19 An nan t'a da: "An golliɲaŋaana Yaaxuba ya fo n'a su yi, a d'i ɲa ɲaxalindifo y'i kaman yugo Esaawu ya da, a yinme wa falle yi riini."» 20 A da ke ɲaamariye me kini fillandin do sikkandin ŋa, a do foofo gaa do wooringanu ku yi. 21 A saage n'a xotond'i maxa, i n t'a da: «An golliɲaŋaana Yaaxuba yinme wa falle yi riini.» Yaaxuba wa tin'i noxo du, «N da ɲaxalindifo wara katt'a y'in kaane, n sinmaye maxa, a w'in bisimilla moxon sirondini.» 22 A da ɲaxalindifo ke war'i kaane, aken yinme toxo non ŋa, nan wuyi.

[Yaaxuba do Alla fanqallenmaaxu]

23 Yaaxuba giri wuron noxon ŋa, n'i yaqu ku filli d'i taara yaxarun filli d'i renmun tanmi do baanen wara dagana Yaboxo fanŋen falle. 24 Kaadunko ku daga falle, a d'i naaburun xa su wara dagana. 25 Yaaxuba yinme baane toxo non ŋa.

Yugo yogo ri xan'a yi non ɲa, d'a nan fanqe, ma fajiri. 26 Bire be fanqallenma ke ga d'a tu t'i nt'a niini, a d'a kat'i fengeɲen ŋa, n'a bagandi gubon ŋa. 27 Ken moxo, yugo ke t'a da: «N war'in nan daga, fajirin faayi ga kiɲe.» Yaaxuba t'a da: «N nt'an walla dagana, an ga ma duw'in da.» 28 A tirindindi ti: «An toxo?» A t'a da: «Nke Yaaxuba ya ni.» 29 A t'a da: «An ntaxa xiriini Yaaxuba, an toxon ɲaana Isirayila ya yi keeta, [a wure ga ni: «Alla fanqallenma»], an da Alla gaja, na soron gaja, an niyind'a su yi.» 30 Yaaxuba d'a tirind'i toxon ŋa. A ti Yaaxuba da: «An n'in tirindin'in toxon ŋa manne yi?» Ken moxo, a duw'a da. 31 Yaaxuba ti kuŋa: «N da Alla wori, n yinme d'a yinme, n toxo bireene xa.» Ken ya saabuda, a da noqu ke toxon xiri Penuyeli, [a wure ga ni: «Alla yeeso»]. 32 Kiyen bogu waxati, Yaaxuba da fanŋen kutu, x'a toxo jugumunu n'a sababun ɲ'a fengeɲe ke yi. 33 Ken ya saabuda, hari lenki Banisirayilanke nta fengeɲen tiyen yigana, baawo, Yaaxuba fengeɲen joogi.

[Esaawu do Yaaxuba meewariye]

33

1 Na Yaaxuba toxo killen ŋa, a ga d'i yinmen wutu, a xosi Esaawu do kamon naxati yugon wori riini, a da leminun taxand'i maanu naxa. 2 A da taara yaxaru ku filli d'i renmun wara kaane, na Leeya d'i renmun wara kun falle, ken moxo yi, na Raxeli do Yuusufu war'i falle. 3 Yaaxuba yinme fina daga sujudi ta ɲeru saad'a gaa kiɲene giden ŋa, 4 xa, Esaawu wuru genm'a yi, nan fenem'a yi, n'a xandunsunbu. I filli su xosi wu. 5 Bire be Esaawu ga da yaxarun do leminun wori, a ti: «Ku ni manne soro yi d'an batte?» Yaaxuba t'a da: «Ku ni leminu be Alla ga d'i r'an golliɲaŋaanan worijaxen ŋa ya.» 6 Taara yaxaru ku xa d'i leminun tinko nan sujudi. 7 Leeya xa d'i leminun tinko na ken me deberi, Yuusufu do Raxeli xa tinko nan sujudi. 8 Esaawu t'a da: «N do wooringa ke be ga gemu, an n'a mulla na manne ɲa ti ken su yi?» A t'a da: «N kaman yugo, nke ken d'a xanu n'an ya sagon kita t'i ya.» 9 Esaawu t'a da: «N waaxi, naaburen gaben w'inke yinme maxa, toxo t'an xallun ŋa.» 10 Yaaxuba ti: «N w'an ɲaagana, sell'in n ga'an sagon kitana, n darontaaxu ke raga. Anken walle ke ɲaŋ'inke maxa xo Alla walle ya, n'a sababun ɲ'an bisimillanden siroyen ŋa. 11 N n'an ɲaagana ya, n ga da kuye ke be xayi katt'an ŋa, an n'a raga. Alla sir'in da, n gaa foofo su mulla, a w'in maxa.» A d'a xotond'a maxa, Esaawu lagari duŋeene.

12 Ken falle, Esaawu t'a da: «O n daga doome, nke na ware kaane.» 13 Yaaxuba t'a da: «N kaman yugo, an yinme yaaxen wa leminun ŋa, i tereetan nan mula, tanmiso do naanu beenu gaa sugundindini, o n xaw'i seesene ya, o ga n'i karaba tan, i su wa kalla. 14 N kama, anken nan dag'o kaane, an golliɲaŋaanan do naaburun do leminun wa dagana fonne-fonne, m'i ga n'n kiɲ'i kaman yugon noqun ŋa, Seyiri jamaane.» 15 Esaawu t'a da: «N do yugu beenu ga ri doome, n w'i yogo toq'an maxa.» Yaaxuba t'a da: «Ken xa ni manne? Nke ga da bisimilla sire kit'an ŋa, ken wase.» 16 Ken koota su, Esaawu da Seyiri killen raga. 17 Yaaxuba ken daga Sukkoti, na noqu deber'i du da no, na biirun deber'i daabanun da. Ken ya saabuda, non gaa xiriini Sukkoti, [a wure ga ni: «biiru.»]

[Yaaxuba saagaye riini Sixemu]

18 Yaaxuba saagante gilli Padana-araama, a ga giri Sukkoti, a sire ga kiɲe Sixemu deben kaaran ŋa Kanaana jamaane, a taaxu no. 19 A ga d'i tilliisen banba ɲiiɲe be yi, a d'a xobo Hamoori soxoodin maxa kame godo xulle, ken ga ni Sixemu faaba yi. 20 A da sadaxindinnoqu deberi non ŋa, n'a toxora: Alla ni Isirayila Alla ya yi.

[Simoonu do Leewi tanbu tugaye]

34

1 Koota yi, Diina, ken ga ni Yaaxuba do Leeya ren yaxaren ŋa, a daga bogu Sixemu xusun ŋa debinnoxon ŋa. 2 Hiiwinun yinmanke Hamoori ren yugo Sixemu da Diina wori, a xen'a yi senben ŋa. 3 A saage nan jaarab'a yi moxo buru, a wa xanuyen sefen koon'a da waxati su. 4 A t'i faaba Hamoori da: «N w'a mull'an na ke xusunne muur'in da, n n'a yaxi.» 5 Yaaxuba d'a mugu ti Sixemu d'i ren yaxaren mexendi, x'a ma foofo ko, ma bire be, a ren yugun gaa gilli nagaaniran ŋa.

6 Sixemu faaba daga Yaaxuba sagata, na fi ke yaaxen k'a da. 7 Yaaxuba ren yugun ga da xibaare ke mugu, i saage riini gilli gunnen ŋa, i suno, nan butu, nan dangi haqen ŋa, baawo Sixemu ga xenu Yaaxuba ren yaxaren ŋa, a da fi ŋariɲanŋe ɲa, ke be ga nta xawa ɲaana Isirayilanko yi. 8 Xa Hamoori ti Yaaxuba d'i renmun da: «N ren yugo Sixemu jaarab'axa ren yaxaren ŋa, n w'axa ɲaagana, axa n'a kin'a yi yaxun ŋa. 9 Xa da laayidun wut'o da, axa n'axa ren yaxarun kinn'o yi yaxun ŋa, o xa w'o xallun kinn'axa yi. 10 Axa nan taax'o kaaran ŋa, jamaanen wa lawareen'axa da, axa wa taaxun'a yi n'axa haajunun yaaxe bagandi, axa na noqunu yogo xa kamanaaxun kita.» 11 Sixemu yinme d'a ko ren yaxare ke faaba d'a waaxinun da: «N w'a mull'axa n yanp'in maxa, axa gaa foofo su mulla, n w'a tugan'axa yi. 12 Axa nda yaxudunnaabure do laaliŋondifo su muur'in ŋa, n w'a su ɲaan'axa da, kuud'in na yaxare ke kita.» 13 Yaaxuba leminun da Sixemu d'i faaba jaabi ti gotontaaxu yi, baawo, Sixemu d'i saaxanbaana yaxaren maxayanqa. 14 I t'i da: «Oku ra nt'o saaxanbaana yaxaren kinni yugu sallinditanbali yi, ken ni maxayanqaye ya yi oku maxa. 15 O n'o xannen kinn'axa yi ti sarati baane ya yi: axa n'axa kaara yugon su sallindi xoy'o moxo. 16 Ken ŋa, o w'o ren yaxarun kinn'axa yi yaxun ŋa, o xa n'axa xallun wuttu, o wa taaxun'axa kaaran ŋa nan ɲa jama baane yi, 17 xa, axa ga ma duŋe sallinden ŋa, o w'o saaxanbaana yaxaren wuttu d'a nan daga.»

18 Hamoori d'i ren yugon duŋe ke haqilalla yi. 19 Sixemu maxa leele do xibaare ke yi, baaw'a wa yaxare ke mulla moxo buru, aken ya ni kan lelleerin xa yi. 20 Hamoori do Sixemu daga deben roraqen ŋa nan ti debillenmon da: 21 «Ku soro ŋanniyun sirun ni katt'o yi, o t'i n taaxu yere n'i fiinun deberi, baawo jamaanen xooren ni, o renmun d'i renmun ra wa me yaxini xa. 22 I duŋe taaxen ŋa kafiin'o yi nan ɲa jama baane yi, xa ti sariti baane: yugo su ga'o maxa yere, a su n salli xoy'i moxo. 23 O nda duŋe ken ŋa tannu, i wa riini taax'o kaaran ŋa, ken ŋa, i daabanu ku d'i naaburu ku su lagarun ɲaan'o xallun ya yi.» 24 Yugo su gaa deben roraqen ŋa, i su duŋe ke haqilalla yi, ken moxo yi, deben yugon su salli.

25 A bita sikkandi, na deben yugun toxo tooxen ŋa, Yaaxuba renmu filli, Simoonu do Leewi, Diina gidanyugu, i d'i kaafon wutu nan ro deben noxon ŋa, n'a toxo sere ma du d'a taaxu, na yugon su kari. 26 Hamoori d'i renmen wa kafiini seri karinto ku yi, Simoonu do Leewi bogunto Sixemu noqu, i da Diina wutu. 27 Yaaxuba renmun kuttun ri furu ku yokki nafanton do deben xooro, baawo, i saaxanbaana yaxaren hayibe ya. 28 I da tanmison do naanun do farun xaaxa, a do foofo su ga ɲi deben noxon do gunnen su yi. 29 I da deben naaburen su wutu, do lemunun do yaxarun xa nan daga, na konpon nuxudufoonun su xaaxa.

30 Ken ga ɲa, Yaaxuba ti Simoonu do Leewi da: «Axa da fo bure ɲa de! Axa da taaxen xotond'in maxa jamaanen ŋa Kanaanankon do Perisinun naxa. Ku soro wa riini kafi me y'in xanne maxa, n'in ni, baawo, yugu gabe nt'in maxa, n d'in kaadunkon na ri halaki.» 31 I t'a da: «Ke yugunne xa ma xaw'oku saaxanbaana yaxaren ragana xo sangaana yaxare wo.»

[Yaaxuba yillaye Beeteli]

35

1 Koota yi Alla ti Yaaxuba da: «Gir'an nan daga Beeteli, an na sadaxindinnoqun tag'in da non ŋa, n bang'an da non ya yi, bire b'an ga wur'an gida Esaawu yi.» 2 Yaaxuba t'i kaadunkon da kuŋa, a do soro beenu ga ɲi d'a batten ŋa: «Xa da boori riyinto ku beenu ga'axa maxa yi sedi, xa n seno n'axa yiraamun faraaxu. 3 O n daga Beeteli, n wa sadaxindinnoqu tagana Alla da no, aken be ga d'in jaabi, bire b'in ga ɲi waxati xoten ŋa, a ga ɲi d'in batten xa yi, in terenden wuccen su yi.» 4 Booru su ga ɲ'i maxa, har'i torudunkanŋu, i d'i su kini Yaaxuba yi, a d'i bulu yitti xoore be gaa Sixemu yi wure. 5 Ken falle, i d'i tilliisun girindi, Alla da kanuyi xoore yanqand'i kaaradundebun soron sondomun ŋa, i maxa katu Yaaxuba renmun fanfana.

6 Yaaxuba do foofo ga ɲi doome, i su kiɲe Luusa, ken ga ni Beeteli yi, Kanaana jamaanen ŋa. 7 A da sadaxindinnoqu taga non ŋa, n'a toxora: Beeteli-alla, baawo Alla bang'a da non ya yi, bire b'a ga wuru laatono bakk'i gida yugon ŋa.

8 Rebexa xoorondaana yaxare Deboora faati non ŋa. A buli Beeteli kaaran ŋa, yitti xoore wure, gelli ken waxati, non xiri: «yaaxanjin yitte».

9 Yaaxuba saage falle gilli Mesoppotaami, Alla bang'a da xadi, nan duw'a da. 10 A daal'a da: «An toxon ni Yaaxuba ya, x'an ntaxa xiriini ken ŋa keeta, an wa saagene xiriini: Isirayila^v.» A d'a toxora Isirayila. 11 A t'a da xadi: «Nke ya ni Alla Katudanken ŋa, n w'an berekindini, an na bonconŋen gaben kita. An wa riini ɲa jama do xabiila gabe burujun ŋa, tunkanyugun wa bakk'i yi. 12 N ga da jamaane be kini Ibirahiima do Isiyaaxa yi, n w'a kinn'an ŋa, n'a kin'an bonconŋun ŋ'an dangi falle.» 13 Ken falle, Alla laato bakk'i do Yaaxuba sefetaanu ku yi. 14 Yaaxuba da giden sigindi non ŋa, na sadaxanjin^w do ten jox'a kanma, kuud'a n ɲa gidi senne yi. 15 A da non xiri: «Beeteli», [a wure ga ni: «Alla ka»], Alla ga d'a sefallenmaaxu noqu be.

[Lagaren saarayen do Raxeli faatiye]

16 Yaaxuba d'i kaadunkon ga giri Beeteli, i ga tinko Efaraata yi, ren yugo jalan da Raxeli bunu, jala ke xoto xa. 17 N'a toxo jala ke yi, saarandaana yaxaren wa tin'a da: «Duuruxoto, ren yugon ya ni.» 18 A guutumayi lagare, yonkin gaa joqo, a da renme ke toxora: Beni-oni, [a wure ga ni: «karandun renme»], xa faaben d'a toxora: Beniyaamina [a wure ga ni: «kitti tayen lenme^x»]. 19 Raxeli faati, nan buli Efaraata killen ŋa, ken ga ni Betilahemi yi. 20 Yaaxuba da giden sigind'a xaburan ŋa, hari lenki, ken gide wa no.

21 Ken falle, Isirayila da tilliisun girindi, nan daga taaxu Migidaali-ederi kaaran ŋa. 22 N'a toxo non taaxen ŋa, Rubeeni daga saxu d'a taarayaxare Biliha yi koota yogo. Isirayila ga da ken mugu, a d'a sunondi.

[Yaaxuba renmun tanmi do fillon toxonu]

Yaaxuba da ren yugu tanmi do fillo ya kit'i birantaaxun ŋa. 23 I toxonun faayi: Leeya ren yugun ni: Rubeeni, ken ni Yaaxuba sooman ya, a do Simoonu, Leewi, Yahuuda, Yisakaari, a do Sebuluunu. 24 Raxeli ren yugun ni: Yuusufu do Beniyaamina. 25 Raxeli komo yaxare Biliha ren yugun ni: Daani do Nafutaali. 26 Leeya komo yaxare Silifa ren yugun ni: Gaadi do Aseeri. Ku ya ni Yaaxuba ren yugun ŋa, i ga saare Padana-araama.

[Isiyaaxa faatiye]

27 Yaaxuba dag'i faaba Isiyaaxa noqun ŋa Maamere, Xiriyata-araba, saasa non gaa xiriini: Heboroona, Ibirahiima do Isiyaaxa demu taaxunu no. 28 Isiyaaxa da kame do tansege siine bire. 29 Ken falle, a d'i yonkiraxillen lagaren ɲa, a faati nan kaf'i seri fanon ŋa. A da wuyi berekinte kita, a ren yugu ku, Esaawu do Yaaxuba, i d'a firindi.

[Esaawu taarexu 36:1-37:1]

[Esaawu kaadunkon taarexu]

36

1 Esaawu, i gaa tin'a da Edoomu kaadunkon taarexun faayi. 2 Esaawu da yaxaru sikki ya yaxi, Kanaanan yaxaru filli: Elona Heetinke ren yaxare Ada, a do Anna ren yaxare Oholibama, Cibooni Hiiwinke kisimere ga ni, 3 a do Sumayila ren yaxare Basimaati, Nebayooti xoxona yaxare. 4 Ada saar'a da ti Elifaaji, Basimaati da Rewuyeli saar'a da. 5 Oholibama saar'a da ti Yewusi, Yalaamu, a do Koora. Ku ya ni Esaawu ren yugu be ga saare Kanaana jamaanen ŋa.

6 Esaawu d'i yaqun d'i renmun d'i kandunkon su wutu, a d'i tanmison d'i naaburun kuttu, a d'a ga da naaburu jura su kita Kanaana jamaanen ŋa, nan daga taaxu jamaane tana y'i xoxone Yaaxuba laatoyen ŋa, 7 baawo, i daabanun nan gaba, i n toxo doome yi danŋa, i gaa jamaane be yi nt'i bakka, i daabanun gaboyen saabuda. 8 Edoomu daga taaxu Seyiri giden ŋa, a ya ni Esaawu.

[Esaawu soxoodi]

9 Edomunun xooxo Esaawu taarexun faayi, n'i toxo Seyiri giden ŋa.

10 A renmun ni: Elifaaji, ken n'a yaqe Ada ren yugon ya yi, do Rewuyeli, ken n'a yaqe Basimaati ren yugon ya yi. 11 Elifaaji renmun ni: Temaani, Omaari, Ceefo, Gatama, a do Xenaaji. 12 Elifaaji taarayaxare Timina ren yugon ni Amaleexi ya. Ku ya ni Esaawu yaqe Ada kisimarun ŋa. 13 Rewuyeli ren yugun ni: Nahati, Jeraahi, Saama, a do Miija. Ku ya ni Esaawu yaqe Basimaati kisimarun ŋa. 14 Esaawu yaqe Oholibama, Anna ren yaxare, Cibooni kisimare, a saar'a da ti: Yewusi yi, a do Yalaamu, do Koora.

15-16 Esaawu bonconŋun xabiilanyinmankon faayi: a sooma Elifaaji, a ma ga ni Ada yi, ken renmun ni: Temani, Omaari, Ceefo, Xenaaji, Koora, ^y Gatama do Amaleexi. Ku ya n'a bulullaqen yinmankon ŋa, Edoomu jamaane. 17 Esaawu ren yugo Rewuyeli, a ma ga ni Basimaati, a bulullaqen yinmankon ni: Nahati, Jeraahi, a do Saama do Miija ya yi, Edoomu jamaanen ŋa. 18 Esaawu yaqe Oholibama, Anna ren yaxare ga ni, a bulullaqen yinmankon ni: Yewusi, Yalaamu do Koora. 19 Ku ya ni Esaawu bonconŋu beenu ga toori Edoomu jamaanen ŋa.

[Seyiri bonconŋu]

20 Hooriganke Seyiri follaqen taarexun faayi: Ikun ya ni Edoomu taaxaana fanon ŋa, i toxonun ni: Lotaani, Soobali, Cibooni, Anna, 21 Disooni, Ecceri, a do Disaani, ku ya ni Seyiri bonconŋun ŋa, Hoorigankon follaqen yinmanko, Edoomu jamaanen ŋa. 22 Lotaani renmun ni: Hoori do Hemaami. Lotaani waaxi yaxaren toxon ni Timina. 23 Soobali renmun ni: Aliwaani, Manahaati, Ebali, Seefo do Onaami. 24 Cibooni renmun ni: Aya do Anna. Anna yan da jinyaaxen wori gunnen ŋa, n'a tox'i faaba Cibooni farun nagaanini. 25 Anna renmun ni: yugu baane, ken ni Disooni, do yaxare, ken ni Oholibama. 26 Disooni ren yugun ni: Hemadaani, Esabaani, Yitiraani do Xaraani. 27 Ecceri ren yugun ni: Bilihaani, Jawaani do Axaani. 28 Disaani ren yugun ni: Ucci do Araani.

29 Hooriganko beenu ga toori Seyiri jamaanen ŋa toxonun faayi: Lotaani, Soobali, Cibooni, Anna, 30 Disooni, Ecceri do Disaani.

[Edoomu tunkanyugu]

31 Tunkanyugu be ga mere Edoomu jamaanen ŋa nan saame Isirayila tunkanyugun kaane, i toxonun faayi: 32 Bewoore ren yugo Beela, a deben ga ni Dinaabe, 33 a faati falle, Jeraahi ren yugo Yobaabi, Baccaranken ya ni, ken toor'a batten ŋa. 34 Yobaabi ga faati, Temaninke Husaami toor'a batten ŋa. 35 Husaami faati falle, Bedaadi ren yugo Hadaadi, Awitinke ya ni, a toor'a batten ŋa, a da Mediyananko gaja Mowaaba jamaanen ŋa n'i ni. 36 Hadaadi faati falle, Masarexanke Saamala toor'a batten ŋa. 37 Saamala faati falle, Sawulu, Rehobootonke ya ni, a toor'a batten ŋa, Rehobooto be gaa fallaqen ŋa. 38 Sawulu faati falle, Akabooro ren yugo Baali-hanaani toor'a batten ŋa. 39 Akabooro ren yugo Baali-hanaani faati falle, Pawunke Hadaari toor'a batten ŋa, a yaqen ni Mehetabayeli, Matereedi ren yaxaren do Me-jahabi kisimare.

40 Xabiilan yinmanko beenu ga bogu Esaawu yi, i toxonun faayi: Timina, Aleewa, Yeteti, 41 Oholibama, Ela, Pinooni, 42 Xenaaji, Temaani, Mibicaari, 43 Magaadiyeli do Yiraama. Ku ya ni Edoomu yinmankon ŋa, baane su d'i mara. Edomunun xooxo Esaawu taarexun ni ke ya.

37

1 Yaaxuba taax'i faaba taaxura xasen ŋa, Kanaana jamaane.

[Yuusufu taarexu 37.2-50.26]

[Yuusufu kuyi]

2 Yaaxuba kaadunkon taarexun faayi:

Yuusufu gaa siino tanmi do ɲeru, a wa faaben tanmison nagaanini kafiin'i gida yugun ŋa, faabe ke taara yaxaru, Biliha do Silifa, i ren yugu ku. Gida yugu ku gaa foofo ɲaana, a wa riin'a su laxami faaben da. 3 Isirayila ^z wa Yuusufu mulla diin'i renmun kuttun ŋa, baaw'a d'a kit'i xirisaaxun ya yi. A da doroki faranpare ya kini Yuusufu yi. 4 Yuusufu gida yugu ku d'a wori, faaben n'a ya mulla diin'i su yi, ken saabuda, i d'a xoni, i ra ntaxa sefen'a da ti horoma yi.

5-8 Wuro yogo Yuusufu kuyi, a d'a laxam'i gida yugu ku da nan ti: «N w'axa ɲaagana, axa n'in kuyin terinka: o ɲi yillisoppini ten ya, nke yillinguman xosi giri sigi, nan toxo sikki, axakun yillingumon ri yoor'a yi nan sujud'a da.» Gidenu ku t'a da: «An sinmayen ŋa, an riini ɲa tunkanyugo ya yi oku da n'o mara ba?» I xonnaaxun fillanxot'a kanma n'a sababun ɲ'a kuyin d'a sefexannun ŋa.

9 Yuusufu kuyi xadi n'a laxam'i gida yugu ku da. A ti: «A faayi, n kuyi xadi, kiyen do xason do saanu tanmi do baane ga sujud'in da.» 10 A da kuyi ke laxami faaben xa da, ken dox'a yi nan t'a da: «An do ke kuyi xa wure ni manne yi? Wall'an sinmayen ŋa, nke d'an ma d'an gidanu yan riini sujud'an da?» 11 Gidenu ku suux'a yi, xa faaben d'i haqilen toxo fi ke yi.

[Yuusufu gaagay'i gida yugun maxa]

12 Waxati yi, Yuusufu gidanu dag'i faaba tanmison nagaani Sixemu maran ŋa. 13 Koota yogo, Isirayila ti Yuusufu da: «N w'a mulla n'an xay'an gida yugu ku yi nagaaniran ŋa.» Yuusufu duŋe faaben sefen ŋa. 14 Ken ŋa, faaben t'a da: «Daga bog'an gida yugun ŋa, i do tanmiso, an nan r'i xibaaren k'in da.»

A da Yuusufu xayi gilli Heboroona nappo ke yi ke moxo ya. Bire be Yuusufu ga kiɲe Sixemu gunnen ŋa, 15 yugo yogo d'a wori yiile-yiilene. Yugo ke t'a da: «An na manne mundunu yere?» 16 A t'a da: «N n'in gidanu ya mundunu, an ra w'i nagaaniran koyin'in ŋa ba?» 17 Yugo ke t'a da: «I gaa gilli yere, n taron w'i y'i gaa tini: "O n daga Dotaani."» Yuusufu jokki d'i gidanu muurunden ŋa m'a ga'i ɲiini no.

18 I ga d'a wori laatoyen ŋa katt'a gaa tinkon'i yi, i da janbeyen siiti t'i n'a kari. 19 I ti me da: «Kuyinxaranmoxon faayi riini. 20 Saasa, xa r'o n'a kari n'a sedi gedi xase yogo yi, o na ti gundufo yogo d'a yiga, ayiw'a kuyin gaa riini ke be sir'a yi, o na ken wori.» 21 Rubeeni ga da ken mugu, a da Yuusufu kisi bakk'i ya, nan ti: «O n max'a yonkin bonondi. 22 Xa maxa fore joxi! Xa d'a sedi ke gedi xase yi gunjuran ŋa yere, xa max'axa kitten sax'a kanma.» A da ken ɲa na Yuusufu kisi ya, n'a saagandi katt'i faaba yi.

23 Bire be Yuusufu ga kiɲ'i gidanu yi, i da doroki faranpare ke fariti bakk'a xannen ŋa, 24 n'a sedi gedi xasen ŋa. 25 Ken falle, i taaxu, i wa yigeene. I ga d'i yinmun wutu, i xosi julaanun^a sette yogo wori gilli ti Gilaadi banŋe, i ɲogomon tiŋanton ga ni kanbaren do futaaden ŋa, a do misikinji, i d'i gaa dagana Misira jamaanen ŋa. 26 Yahuuda t'i waaxinu ku da: «Manne xa nafa n'o danŋ'o xoxonen kallen ŋa n'a kallen muxundi? 27 O n'a gaaga ku julaanu yi, o n max'a yonkin bonondi, a nda ɲa moxo su, o sunpun ya ni, o xattin ya ni.» I duŋe ke sefi koninte yi.

28 I da Yuusufu bagandi geden ŋa, n'a gaaga Mediyana^b julaanu ku danginton ŋa, tanpille godo xulle, kun d'a daga Misira.

29 Bire be Rubeeni ga saage dagana gede ke faayi, a d'a ɲi Yuusufu ntaxa no. Rubeeni jikken xose, a d'i yiraamun booxo-booxo, 30 nan t'i waaxinu ku da: «Yuusufu ntaxa yere de, nke teŋeene minne yi?»

31 Ken falle, i da sugundige xurusi, na Yuusufu doroken betexe t'a foron ŋa. 32 I da doroki faranpare ke wara dagana katt'i faaba yi, nan t'a da: «O da ke ya wori de, an d'a t'an lenmen doroken ŋa ba?» 33 Yaaxuba da doroke ke tu nan xaaru, nan ti: «N lenmen doroken ya ni! Fonyaate ya n xen'a yi n'a yiga ba?» 34 A d'i yiraamun booxo bakk'i xannen ŋa kuŋa, na sunoyinyiraamun rondi, n'i renme ke kallen hanmi, bita gabu. 35 A ren yugu ku d'a ren yaxarun su d'a neene nan konto, a t'i nt'i renmen kallen hanmiyen walla m'i yinme ga n'n daga kaf'a yi. A ma duŋe wuyen walla.

36 Ken waxati baane yi, Mediyananko ku do Yuusufu daga Misira, n'a gaaga Potifaari yi, ken ga ni Misira tunkanyugon saxiirontan sere yi, a d'a tangandaanon yinmanke.

[Yahuuda do Tamara xiisa]

38

1 Ken waxati yi, Yahuuda gir'i waaxinu ku yi, nan daga taaxu Adullaminke yogo noqun ŋa, ken toxon ga ni Hiira. 2 A da Suuwa Kanaananke ren yaxaren muuru non ŋa, n'a yaxi. 3 A da noxon wutu nan saare ti ren yugo yi, Yahuuda d'a toxora Eeri. 4 Yaxare ke da ren yugo tana kita, n'a toxora Onaani. 5 A da fo tana kita, n'a toxora Seela. Ken gaa saarene, a na Xesibu ya yi.

6 Yahuuda da yaxare yax'i sooma Eeri da, a toxon ni Tamara. 7 Eeri jikkulloxaaxun saabuda,Tunka duumanten kiit'a kanma n'a faatindi. 8 Ken bire, Yahuuda ti Onaani da: «An be ga ni furen maaren tinken ŋa, an ya n'a yaqen saagandi, kuud'an na funtifo toxo fure ke da.» 9 Onaani w'a tu nan t'i ga na renmu beenu kita yaxare ke yi, i nta ɲaan'ike renmu yi, ken saabuda, saqallenmaaxun noxon ŋa, a n'i menin joqo ɲiiɲen ya yi, kuud'i n maxa funtifo tox'i gida yugo ke da. 10 Ke golli ɲaŋunte ma liŋo Tunka duumanten da, ken saabuda, a d'a xa faatindi. 11 Ken kuŋa, Yahuuda t'i kallu yaxare Tamara da: «Xoyi kiine ga nt'an maxa fina, tox'an faaba kan ŋa, katt'in ren yugo Seela gaa xoorono.» Baawo Yahuuda w'a tini: «In noxoodu, n ga n'a kini ke xa yi, a xa kalla xoy'i gidanu moxon ya.» Tamara daga taax'i faaba kan ŋa.

12 Waxati dangi falle, Yahuuda yaqe, ken ga ni Suuwa ren yaxare ke yi, a faati. Bire be kallen sunon ga wax'a yi, a d'i menjanŋe Hiira Adullaminke daga Timinata, i jaxaxesaanon noqu^c. 13 I da Tamara xibaari t'a kalliyugon dag'i jaxon xesu Timinata yi. 14 Ken ga ɲa, Tamara d'i furujan yiraamun bagandi, na sangayiraamun rondi, na xufan xuf'i du yi, nan daga taaxu Enayimu roraqen ŋa, Timinata kille. A w'a tu xa ti Seela ɲa yaxanbaane yi, i xa m'i yaxind'a yi.

15 Yahuuda d'a wori, x'a d'a sinma sangaana yaxare ya yi, baawo, a giyan xufunten ya ni. 16 A tink'a yi killinqannen ŋa nan t'i w'a mull'i d'a n saxu. A t'a da: «An na man kinn'in ŋa katt'an d'in gaa kafiini?» 17 A t'i wa sugullenme xayin'a da. A t'i duŋe, x'a na tolomada kin'i ya saado ken ŋa. 18 Yahuuda ti: «Manne tolomada?» A t'a da: «An xaatumundoronman d'i kacce, do guma^d be faay'an maxa.» A d'i kin'a yi. A d'a soxu. A xosi ɲa noxon ŋa. 19 Tamara dag'i digiran ŋa, na sangayiraamu ku boora, n'i furujanyiraamun saaga du yi.

20 Ken dangi falle, Yahuuda d'i menjanŋe Adullaminke ke wara dagana sugon tunci, kuud'a d'i tolomodanun na ri, x'a ma yaxare ke wori. 21 A da Enayimu taaxaanon tirindi: «Sangaana yaxare ke be gaa killinqannen ŋa yere, a na minna?» Kun t'a da: Non taaxe, sangaana yaxare fi ma tuyi no. 22 Menjanŋe ke saage riini katti Yahuuda yi, nan t'i ma yaxare ke wori, ayiwa, non taaxaanon xa d'a xurand'i da nan ti, non taaxe, sangaana yaxare fi ma tuyi no. 23 Yahuuda t'a da: «Ayiwa, a nan toxo ti tolomodanu ku yi, oku ntaxa fo tana ɲaana, a nan maxa ri ɲa saxamo yi, a nda ɲa moxo su, n da sugon wara dagana, a ya ma wori.»

24 Xasu sikki me dangi falle, i r'a ko Yahuuda da t'a kallu yaxare Tamara da gacce kita sangen ŋa. Ken ga ɲa, Yahuuda t'i n'a bagandi riini, a n biyi. 25 I ga da Tamara bagandi riini, a t'i n'a k'i kallu yugo ke da, ku yokku ga ni sere be xallu, i da noxon kita ken kaman ya yi, i w'a ɲaagana, a n'i faayi, ke doroma d'i kaccen do guma ke ga ni sere be xalle. 26 Yahuuda sig'a yi nan ti: «Tonŋun-tonŋu, a da sariyan batu diin'in ŋa, baawo, n nan xaw'a kinn'in ren yugo Seela yi ya, x'in ma ken ɲa.» Yahuuda d'a maxa kafi ken falle.

27 A saare waxati, a tuyi nan ti noxo ke ni funun ya yi. 28 A gaa jalan ŋa, baane fina d'i kitten bagandi, saarandaana yaxaren d'a raga, na gaari dunbe siit'a yi, nan ti: «Ke fina yan saame.» 29 Xa, a saag'i kitten rondini. A funukiren fina yan xenu. Ken ga ɲa, saarandaana yaxare ke ti: «An ke fuɲandi moxo xa, du kaane?» I d'a toxora Pereci, [a wure ga ni: «fuɲande.»] 30 Ken falle, fillandi ke xenu, gaari dunben gaa ke be kitten ŋa, i d'aken toxora Jeraahi [a wure ga ni: «ŋaalinte.»]

[Yuusufu gaagaye Potifaari yi]

39

1 Julaanu be do Yuusufu ga daga Misira, i d'a gaaga Potifaari yi, ken ga ni Misira tunkanyugon seri saxiironte yi, tangandaanon yinmanken xa ya ni. 2 Tunka duumanten wa do Yuusufu batte, ken saabuda, a wa wasayen kitan'i fiinun su yi. A gollin'i kaman yugo ke yinme kan ya yi, Misiranke ke. 3 Ken xa d'a tu ti Tunka duumanten wa do Yuusufu batte, a w'a fi ɲaŋunten su sirondin'a kitten ŋa. 4 Potifaari ɲaxali t'a yi moxo siri, a d'a war'i yinme golli xerexerenton ya yi, n'i kaanuxudungollun d'i naaburen su xibaaren tox'a maxa. 5 Gelli ken waxati, Tunka duumanten da Misiranke ke fiinun su berekindi, a kaanuxudunfiinun d'a teenun xibaarun su bereki Yuusufu saabuda. 6 Ken ya saabuda, Potifaari ga d'i mareefon su toxo Yuusufu kitten ŋa: a yinme ntaxa foofo ɲaana keeta, m'a yinme gaa yigande be yigana.

[Yuusufu d'i kaman yugon yaqen xibaare]

Yuusufu ni yaxanban faranpari nooronte ya. 7 Wucce dangi falle, a kaman yugon yaqen jaarab'a yi, a t'a n ri saxu d'i ya. 8 Yuusufu t'a da: «Nke nta ke ɲaan'abada, an d'a wori, n kaman yugon da saxiiraaxun r'in kanma, n'i naaburen su tox'in maxa, a yinme ntaxa katiini foofo yi. 9 Fankamaaxun nta sere su maxa diin'in ŋa ka ke yi, a da fon su laawar'in da, a ga fet'anken baane, baaw'anken n'a yaqen ya yi. Ken kuŋa, nke katta ke fo bure ɲaana kan moxo yi, nan saage Alla yinme kutana?» 10 Koota su, a wa Yuusufu laxadujagana, xa Yuusufu ma duŋ'a maxa.

11 Koota yogo, Yuusufu ro kan ŋa kuud'i n'i gollun deberi, ken d'a ɲi, sere su nta kan ŋa. 12 Yaxare ke d'a raga t'i doroken ŋa, nan t'a da: «Yel'o n saxu!» Yuusufu buusi bakk'i doroken ŋa, n'a tox'a maxa, nan wuru bakka konpen ŋa. 13 A ga d'a wori, nan ti Yuusufu wuru n'i doroken tox'i maxa, 14 a xosi xaaru, na kaanuxudungolliɲaŋaanon xiri, nan t'i da: «Ee, axa m'a wor'in kiina ga da Abaraani yugunne be wara yere, a ga'a mulla nan yaaxaraxur'in ŋa! A ri katt'in ŋa, a ɲ'a mulla nan soxu d'in ŋa ya, xa, n xaaru, 15 a ga d'in xaaru xanne mugu, a wuru dagana sellan ŋa n'i doroken tox'in maxa.» 16 A da Yuusufu doroke ke toxo saq'i kaaran ŋa, ma kiinen gaa riini. 17 Ken moxo, a da xiisa ke laxami kiinen da nan ti: «An ga da Abaraanin komo yugo be wara yere, a ɲi xenn'in ŋa, 18 xa gell'in ga xaaru nan xirindi, a wuru n'i doroken tox'in maxa.» 19 Yuusufu kaman yugon ga da fi ke laxaminten mugu yaxare ke yi, nan t'i komo yugon ɲi ke golle ɲaana, a butu moxo buru. 20 A da Yuusufu raga n'a ro kason ŋa nan dalla, tunkanyugon yinme seri raganton gaa kaso be.

21 Tunka duumanten ɲa do Yuusufu batten ŋa non xa yi. A d'a neema, n'a fin liŋondi kason yinmanken da. 22 Ken xa da kasorankon xibaaren su kin'a yi. Kasorankon ga n xawa golle su ɲaana, a su yinmankaaxun na Yuusufu ya maxa. 23 Kasonkan yinmanken ntaxa katiini golle su yi keeta, baawo Tunka duumanten wa do Yuusufu batte, a w'a golli ɲaŋunten su sirondin'a kitten ŋa.

[Kasorankon kuyinun fasariye Yuusufu maxa]

40

1-3 Waxati dangi falle, Misira tunkanyugon miniifoonun koorosindaanan d'a buurukataanon koorosindaanan^e da golli bure ɲaŋ'a yi. A butu ku golliɲaŋaana xooro filli wure, n'i raqun texe tangandaanon yinmanken kasonkan ŋa, Yuusufu gaa noqu ke be. 4 Tangandaanon yinmanken d'i fin su xaliifa Yuusufu yi.

I ga da wucce ɲa kaso ke yi, 5 wuro yogo, miniifoonun koorosindaanan do buurukataanon koorosindaana, i filli su kuyi. Kuyinu ku du-baananbe su d'i wure ya ni. 6 A suxuba, Yuusufu ga r'i xanta, a d'a tu nan ti fo yogo kunpan w'i ya. 7 A t'i da: «Manne xa kunpa n'axa yi kundu lenki?» 8 I t'a da: «O baananbe su kuyi ya de, ayiwa, sere xa nta yere, ke be ga ra w'i wure koon'o da.» Yuusufu t'i da: «Alla ya ni kuyin wure tuwaanan ŋa, xa d'axa kuyinun moxon k'in da, n n'i mugu.»

9 Miniifoonun koorosindaanan d'i kuyin laxam'a da nan ti: «Nke kuyi reese tinŋe ya yi. 10 Reese tinŋe ke, kingu sikki w'a yi, gell'i ga niri baane, i fuugu na konbo moyinton bagandi. 11 Ken d'a ɲi tunkanyugon minixollen w'in kitten ŋa, n xosi reese ke yogo fata n'a bolli roono minixolle ke yi, n'a kini tunkanyugon ŋa.»

12 Yuusufu t'a da: «An kuyin wure faayi: kingu ku sikki na bito sikki ya koyini. 13 Bito sikki noxo, tunkanyugon wa riin'an yinmarawutu, a w'an saagan'an gollen ŋa, an wa saagen'a minindini xoy'an ga ɲ'a ɲaana moxo be. 14 Ayiwa, fiinun moxon ga na siro, maxa mung'in ŋa de, an n'in fin ko tunkanyugon da, n gaa bakka kaso ke yi moxo be. 15 N karabanten yan ri bakka Abaraaninun jamaanen ŋa, ayiwa yere xa be ga ni, n ma kasorogolle ɲa.»

16 Bire be buurukataanon koorosindaanan ga d'a wori, Yuusufu ga da kuyi ke wure ko n'a sirondi, a xa ti: «N xa kuyi, kuyi ke noxo, tufullinkando sikki ya n'in yinmen ŋa. 17 Kanda kanmudunken fakkan na gato be tunkanyugon ga'a mulla moxo siri ya, xa yeliŋun w'a kanma nan ri soppindi kande ke y'in yinmen ŋa.» 18 Yuusufu t'a da: «An kuyin wure faayi: kando ku sikki wure ni bito sikki ya. 19 Bito sikki noxo, tunkanyugon wa riin'an yinmen wutu bakk'an xannun ŋa n'an jongi yitten ŋa, yeliŋun w'an tiyen yigana.»

20 A bita sikkindi, tunkanyugon da waliima xoore deberi, i saarayen siinanyillan saabuda, n'i seri tinken su xir'a yi. A su jon ŋa, a da miniifoonun koorosindaanan do buurukataanon koorosindaanan bagandi kason ŋa. 21 A da fanan saag'i gollen ŋa, a n tox'i minindini, 22 x'a da fillandin jongintankari. Fiinu ku su ɲaŋi xoyi Yuusufu ga d'i fasari moxo be. 23 Ke su kanma, miniifoonun koorosindaanan mungu Yuusufu yi pewu.

[Misira tunkanyugon kuyi]

41

1 Siino filli dangi falle, Misira tunkanyugon kuy'i gaa Niili^f xannen ŋa, 2 n'a toxo non ŋa, na kati siru ɲeri xosi bogu fanŋe ke yi, i gaa fanxanne ke sokken yigana. 3 Ken falle, naanu ɲeri tana bogu fanŋe ke yi, i xuumanton ŋariɲanŋu, nan sigi baanu ku kaaran ŋa fallaqe ke yi. 4 Na xuumanta ŋariɲanŋu ku da fo kati siru ku ɲeri yiga. Tunkanyugon xosi heje.

5 A saage xenqene nan kuyi xadi: a xos'a wori, jogodo ɲeri gaa funtini bakka kani baane yi, i fakkon faranparo. 6 Ken falle, jogodi miso ɲeri tana funti, forofolli tayen ga d'i kaawandi. 7 Jogodi misi kaawanto ku da fo siri fakko ku toni. Tunkanyugon xosi wundi, jaaxa kuyin ya ni.

8 Tunkanyugo ke kanu kuyi ke yi, a yillankaran suxuba, a da Misira korotindaanon d'a fontuwaanon su kafu me yi, n'i kuyinu ku laxam'i da, xa sere su ma kati kuyi ke fasarin'a da. 9 Ken ga ɲaŋi, miniifoonun koorosindaanan da sefen wutu nan ti tunkanyugo ke da: «N yinmanke, lenki ya n'inke ga sinm'in fo buren ŋa. 10 Koota yogo, an demu butt'in do buurukataanon koorosindaanan wure, n'o raqun texe tangandaanon yinmanken kasonkan ŋa, 11 o filli su kuyi wuru baane noxon ŋa, kuyinu ku baananbe su d'i wure ya ni. 12 Abaraani yaxanbaane yogo ɲi d'o batten ŋa kasonka ke yi, tangandaanon yinmanken komen ya ni, o d'o kuyinu ku laxami ken da, a da baananbe su xallen fasar'a da. 13 A ga d'i fasari moxo ke be, i su ɲa ken moxonne ya yi: i d'inke saag'in gollen ŋa, na buurukataanon koorosindaanan jongintankari.»

[Tunkanyugon kuyin fasariye Yuusufu maxa]

14 Tunkanyugon da faaren wara dagana do Yuusufu yi. I d'a bagandi kason ŋa karama, a d'i yinmen siyi n'i yiraamun faraaxu, nan daga tunkanyugon noqun ŋa. 15 Tunkanyugo ke ti Yuusufu da: «N da kuyi yogo ya wori, sere su ma kat'a wure koon'in da, x'in d'a mugu nan t'anken ga na kuyin mugu baane, an w'a wure tuunu.» 16 Yuusufu ti tunkanyugon da: «N yinmanke, nke feti kuyinfasarindaana yi de, Alla ya n riin'an kuyi ke fasaren haxiixan kon'an da.» 17 Tunkanyugon t'a da: «N kuyi ya, n gaa sikki Niili xannen ŋa, 18 na kati siru ɲeri xosi bogu fanŋe ke yi, i gaa fallaqe ke sokken yigana. 19 Ken falle, naanu ɲeri tana ri t'i falle, i xuumanton ŋariɲanŋu, n ma demu n'i alihaala buren me wori Misira jamaanen ŋa. 20 I xosi fana kato ku yiga. 21 I d'i toni roon'i kuusun ŋa, ayiwa, o m'a tu nan t'i da fo yinme yiga, a ma foofo su bog'i xuumayen ŋa, ken ga ɲaŋi, n heje.

22 «Ken dangi falle, n saage kuyi tana walla: jogodo ɲeri ya n funti bakka kani baane yi, i fakkon faranparo, 23 ken falle jogodo ɲeri tana funti kun falle, i miso, forofolli tayen ga d'i xurumindi. 24 Jogodi miso ku ɲeri da jogodi fakka siru ku ɲeri yiga. N da kuyi ke laxami korotindaanon da, sere su ma kat'a wure koon'in da.»

25 Yuusufu ti tunkanyugon da: «N yinmanke, an kuyinu ku filli su wure ni baane ya. Alla gaa riini fi be ɲa, a da ken ya taagumanc'an da. 26 Na kato ku ɲeri do jogodo fakko ku ɲeri na siino ɲeri ya koyini, wure baane ya ni. 27 Na xuumanto ku ɲeri do jogodo miso ku ɲeri, kun na dullen siino ɲeri ya koyini. 28 N gaa ke be koon'an da, haxiixan ya ni: Alla gaa riini ke be ɲa, a da ken ya koy'an ŋa. 29 Ku siino ɲeri be faayi riini, i wa ɲaana jin siinon ŋa Misira jamaanen su yi. 30 Ken falle, dullen siinon ɲeri wa riini, foofo su ga kite siina danginto ku yi, a su wa yigeene nan ɲeme, dullen wa jamaanen bonondini. 31 Dulle ke wa xotoono, o ntaxa hari jin siino ku neeman taagumance walla keeta. 32 Alla fanqe fi ke ɲanŋen kanma, ken ya saabuda, a ga da kuyi ke koy'an ŋa ta fillo.

33 «Ken kuŋa saasa, an na seri haqilante ya muurunu, fontuwaana, n'a ɲa yinmanke yi Misira, 34 nan saage na golliɲaŋaanon wutu, naxafa be nda kite kitaye ke siinon ŋa, i na ken taxandi karangan wutu, 35 i na siina siru ku ɲeri naxafan su kafu me yi debi xooron ŋa, na yillen kafu me yi n'a ɲa kaanataaxaado yi t'an ɲaamariyen ŋa. 36 Dullen siinon ɲeri n'a ɲi biraadon gaben sawunten wa Misira, a na kisi dullen bonondinden ŋa.»

[Yuusufu ɲanŋe Misira yinmanken ŋa]

37 Yuusufu haqililan liŋo tunkanyugon d'i wuretaaxaanon su da, 38 a t'i wuretaaxaanon da: «An ti oku ra wa sere tana kitta, Alla ga da haqili siren kin'a yi xo ke yugo moxo?» 39 Ken falle, a ti Yuusufu da: «Xoyi Alla ga d'an sondontuyindi ke su yi, ken kuŋa, sere su nta du yi, ke be ga n haqilant'anken ŋa, m'a ga n fintuwaaxunt'an ŋa. 40 Anken ya n ɲaan'in fanka ke fi su yaaxabagandaanan ŋa, jamaanen lenmen su mereyen wa kiniin'an ŋa, m'a gant'in tunkanyugaaxu ke xiima, ken ga'in wall'an kaane. 41 Saasa, n wa Misira jamaanen su mereyen kinn'an ŋa.» 42 A da tunkandoroman^g bog'i kitten ŋa n'a ro Yuusufu kitten ŋa, n'a sansandi ti hariirin yiraamun ŋa, na kanjellen r'a xannen ŋa. 43 A d'a setundi wotoro xerexerenti fillandin ŋa, na wuraanon wara d'a batte, i gaa xiribeene nan ti: «Xa da killen wara! Xa da killen wara!»

Tunkanyugon d'a ɲa Misira su yinmanken ŋa kundu ya. 44 A saage tini Yuusufu da: «Nke ya ni tunkanyugon ŋa, ken darontaaxun wa toq'in kanma, xa jamaanen kutte, sere su ra nta doronxude haqe wutt'an ɲaamarinden falle.» 45-46 Tunkanyugon da misirankantoxon sax'a yi, n'a xiri Cofinati-paneha, na Osinaati kin'a yi yaqe, diinan yinmanke Poti-feera ren yaxaren ya ni, bakka Oni deben ŋa. Yuusufu gaa riini Misira tunkanyugon banŋen ŋa, a wuyin ni tanjikke siine ya yi. A bogu tunkanyugon noqun ŋa, na jamaanen su wura. 47 Kitaye ke siinon ɲeri noxon ŋa, soxoɲiiɲen da naxafan gaben bagandi. 48 Kun siino ɲeri noxon ŋa, Yuusufu wa biraadon kappa me yi, a wa dabbaayun xallun riitini debi xoore be ga n tinka, n'i sawu maron ŋa no. 49 A da yillen gaben kafu me yi, xo seyinjuran moxo, a ra nta hari jaatene gaboyen maxa.

50 Saado dullen gaa joppene, Yuusufu yaqe Osinaati saar'a da ti ren yugu filli. 51 Yuusufu da sooman toxora Manaase, [a wure ga ni: «nan mungu»], baaw'a ti: «Alla d'in mungund'in yaaxandunbun d'in faabankan su yi.» 52 A da fillandin toxora: Efarayimu, [a wure ga ni: «nan jiidi»] nan ti: «Alla d'in jiidi jamaane ke b'in ga liix'a yi.»

53 Bire be kitayen siinon ɲeri ga tinme, 54 kaawayen siinon ɲeri joppe xo Yuusufu ga d'a ko moxo be. Dullen ro jamaanun su yi, xa biraadon sawunten wa Misira jamaanen ŋa. 55 Dullen ga joppe Misirankon ragana, i wa dagana laxaraxaasa tunkanyugon ŋa, a t'i da: «Xa daga katti Yuusufu yi, a ga na ke be k'axa da, axa na ken deberi.»

56 Dullen ga da jamaanen su loogo bire be, Yuusufu da maron raqun wuɲi, na yillen gaaga Misirankon ŋa. Ken falle, dullen ri xoto dagan'i kaane maxa. 57 Soron wa gilli do banŋen su yi, nan ri yillen xobo Yuusufu maxa, baawo dullen ro jamaanun su yi.

[Yaaxuba renmun xayiye dagana Misira]

42

1-2 Yaaxuba ga d'a mugu ti biraadon wa Misira, a t'i ren yugu ku da kuŋa: «Axakun xa toxo yinme yere yi me faayinden ŋa? Xa daga naxafa xob'o da non ŋa, o n'a yiga nan toxo bireyen ken ken ŋa.» 3 Ken moxo, Yuusufu gidayugu ku tanmi daga biraadoxobe Misira. 4 Xa Yaaxuba ma duŋe Yuusufu yaaxido Beniyaamina walla dagana, a kanna fo bure n maxa dag'a kita ya.

5 Isirayila renmu ku do yillixobaano tananu kiɲe doome yi Misira, baawo dullen ɲi Kanaana ɲiiɲen su ya yi. 6 Yuusufu ya ni jamaanen yinmanken ŋa, a ya ni biraadon gaagana jamaanen lenmen su yi. A waaxinu ku ga joofe, i sujud'a da ɲiiɲen ŋa. 7 Yuusufu ga d'i waaxinu ku wori, a d'i tu, x'a ma duŋe tuwallenmaaxu n bog'i do me naxa. A tirindindinxotaaxu t'i ya: «Axakun giri minna?» I t'a da: «O yinmanke, oku giri Kanaana jamaanen ya yi, o ri biraadoxobe ya.» 8 Yuusufu d'i waaxinu ku tu, x'ikun m'aken tu. 9 Ken ga ɲaŋi, Yuusufu haqilen yanqa, i ga da kuyi ke be wor'i xibaaren kanma. A t'i da xadi: «Axakun ni soncolondaanon ya yi, axa ri yere n'o jamaanen gudarafiinun ya yaaxen mundu.» 10 I t'a da: «O yinmanke, o ma ri ken ŋa, o ri biraadoxobe ya tannu. 11 Oku su ni yugu baanen renmun ya yi, seri soobon ya n'o yi, o feti soncolondaano yi.» 12 Yuusufu t'i da: «Ke feti tonŋu yi, axa ri jamaanen gudarafiinun ya yaaxen mundu.» 13 I ti: «O yinmanke, ken fe de, oku su ni yugu baanen renmun ya yi, o bakka Kanaana ya, o yugu tanmi do fillo ya ni, xa fo tugunnen tox'o faaba wure, baane tana ɲi no, ken ntaxa no.» 14 Yuusufu t'i da: «N ga da ke be ko ya ni haxiixan ŋa, soncolondaanon ya n'axa yi, 15 xa, n wa riin'axa segesege: n kuna ti tunkanyugon birantaaxun ŋa, axa nta bakka yere axa xoxona tugunne ke ga ma ri. 16 Xa da baane wara d'a batte, kuttun wa toqo kason ŋa yere. Ken noxon ŋa, n n'axa sefon segesege, gell'axa gaa ku beenu koono, tonŋu ga ni. Fin ga ma ɲa kundu ya, n wa kunana ti soncolondaanon ya n'axa yi.» 17 Ken moxo, Yuusufu d'i raqun texe kason ŋa bito sikki.

18 Bita sikkandin koota, a t'i da: «Nke ni allankannaanan ya yi, n gaa riini haqilalla be k'axa da, xa d'a golli, axa na kisi. 19 Gell'axa ga ni seri xullu yi, baane n tox'axa yi kasonkan ŋa, kuttun nan daga biraadon tunci kan ŋa, baawo dullen waxatin ya ni, 20 nan saage riini t'axa xoxona tugunne ke yi, ken ŋa, n wa saq'axa digaamun ŋa, axa na kisi kallen xa yi.» I duŋe ke haqilalla yi.

21 Ken falle, i ti me da: «O faayi ga yanganqate ya, o ga da ke be ɲ'o xoxonen ŋa, a ga ɲi tooran ŋa, a ga laxaraxaasa katt'o yi, o ga m'a terinka, saasa, oku xa faayi ken toora ya yi.» 22 Rubeeni saage nan t'i da: «N m'a k'axa da nan t'axa n maxa fo bure ɲa Yuusufu yi? Xa, axa m'in terinka, ayiw'a faayi lenki, a kallen tugaadin faayi ga waajib'o yi.» 23 I ma ɲ'a tu ti Yuusufu w'i xanne ke mukku, baawo xannediyandan yan ɲ'i naxa. 24 Yuusufu laato bakk'i ya nan daga wu, nan saage riini sef'i da, na Simoonu wut'i yi n'a raqen tex'i siginton jon ŋa.

[Yaaxuba renmun saagaye riini Kanaana]

25 Yuusufu da ɲaamariyen kini golliɲaŋaanon ŋa, i n'i gidanu bootonun faga yillen ŋa, na baane su xaalisin saag'a yi, n'a r'a booton ŋa, na silifandan xa kin'i ya. I da golle ke ɲa ken moxo yi. 26 Yuusufu gidanu d'i farun tiŋandi yillen ŋa nan daga.

27 Bire be, i gaa tuumana wuron ŋa, baane d'i booton laqen wasa, a w'a mulla na yille kin'i faren ŋa, a xos'i xaalisin ɲ'i booton noxon ŋa. 28 A t'i waaxinun da: «Ee! I d'inke xaalisin saag'in ŋa kooyi, a faay'in booton ŋa yere.» Ken ga ɲaŋi, i kanu nan saralle, nan ti me da: «Alla da manne ɲaŋ'o yi kundu?»

29 I ga kiɲe Kanaana yi bire be, i faaba Yaaxuba noqun ŋa, foofo su ga ɲa, i d'a su laxam'a da, nan ti: 30 «Yugo be ga ni jamaanen yinmanken ŋa, a d'o fiinun xotond'o maxa, baaw'a d'o sinma soncolondaano ya y'i jamaanen ŋa. 31 O t'a da: "Oku ni seri soobon ya yi, o feti soncolondaano yi. 32 O ni ren yugu tanmi do fillo ya yi, o su na faaba baane ya yi, baane ntaxa no, fo tugunnen xa tox'o faaba wure Kanaana." 33 Yugo ke t'o da, i w'a mulla n'a tu, gelli tonŋunton ya ga n'o yi, ken kuŋa, o na sere baane toxo no, kuttun nan ri biraadon tunci kaadunkon ŋa, 34 i d'o xoxona tugunnen na saage riini, ken ga na ɲa, i wa saq'a yi nan ti soncolondaano fet'o yi, tonŋunton ya n'o yi, i w'o waaxi Simoonu xa saagan'o yi, o ra wa yaalanŋa jamaanen ŋa xa, n'o haajunun yaaxe bagandi.»

35 Ken falle, i ga da yillen jurumi, baane su d'i xaalisin ɲi booton ŋa, i d'i faaba ga da xaalisinu ku wori, i su kanu. 36 Yaaxuba t'i da: «Ken kuŋa, axa n'a mulla n'inke renmun su rag'in ŋa ya ba? Yuusufu ken sanku, Simoonu xa ntaxa yere, axa n'a mulla na Beniyaamina xa rag'in ŋa ya ba? Ken toora ken su saagene katt'in ya yi.» 37 Rubeeni t'a da: «A xaliif'inke yi, n d'a wa saagene riini katt'an ŋa, ken ga ma ɲa, an n'in ren yugun filli su kari.» 38 Yaaxuba ti: «Aayi, n renmen nta dagana d'axa yi, a gida bono, aken baane yan tox'in maxa, fo bure nda dag'a kita killen ŋa, n wuyin ga kiɲe noqu be, axa n'in kari kunpan ŋa.»

[Beniyaamina d'i gidanu dagaye Misira]

43

1 Dullen w'a kanma nan tallan xoto Kanaana jamaanen ŋa. 2 Bire be Yaaxuba kaadunkon ga duguta naxafa riyinte ke yigayen ŋa, a t'i ren yugu ku da: «Xa saage dagana biraado tana xobo katt'o yi.» 3 Yahuuda t'a da: «N faaba, Misira yinmanken d'a xurand'o da, nan t'o ga na daga, o xoxonen ga nta d'o yi, i nt'o bisimillana. 4 An ga na duŋe Beniyaamina walla d'o batte, o wa dagana biraadon xobo riini. 5 An ga ma duŋe xa, o ra nta dagana de, baawo yugon t'i ntax'o bisimillana, o xoxonen ga nta d'o batte.»

6 Faaben t'i da: «Axakun xa da ke golli bure ɲaŋ'inke yi manne, nan ti yugon da, xoxone tana w'axa maxa?» 7 I t'a da: «Yugon yinme yan d'o segeseg'o kaadunkon xibaaren kanma, nan t'o da: "Axa faaba wa bireene ba? Xoxone tana w'axa maxa non ŋa?" A ga d'o tirindi ku beenu yi, o da kun ya jaabun kin'a yi. Oku ra ma ɲ'a tuunu nan t'a wa riini t'o d'o xoxonen nan ri.»

8 Yahuuda saage tin'a da: «N faaba, o xoxone ke wara riini d'o batte, o n daga, anken d'oku d'o leminu, o na bire, ken ga fe, kalle tu nt'oku yi de. 9 Nke w'in yinmen roon'a wure, an n'in tirind'a yi. N d'a ga ma saage riini katt'an ŋa, n bireyen wuccen su yi, an nan kut'in ŋa. 10 Ayiwa, a faayi, o ga n maxa leele, o ra ɲ'o ta fillana.» 11 Faabe ke t'i da: «Baawo dagayen ga waajibi keeta, xa d'o jamaanen fo siru yogo falla yugo ke yi, xoyi futaadi lamaane, do kanbaren do misikinji, do yaagi lamaane, a do pisitasin do amandi, [kun ni yittirenmu yogo ya.] 12 Axa do xaalisin haqe be ga n xawa dagana, xa d'a fillo wutu, axa ga da xaalisinu be ɲ'axa bootonun ŋa, xa d'i n saage, a ra wa ɲaan'i ga mungu ya. 13 Xa d'axa xoxonen wutu, axa nan saage katti yugo ke yi. 14 Yelli Alla Katudanken gan na ke yugo hinnand'axa yi, axa do Simoonu do Beniyaamina gaa saagene riini. Fi be ga n'inke xibaaren ŋa: n na karankarajaaxaaxu, ken ni Alla rakuton ya yi.»

15 Yuusufu gidanu d'i fallanun wutu, a do yilli jonkon dunfillo. I d'i xoxone Beniyaamina daga Misira, Yuusufu noqun ŋa. 16 Yuusufu ga da Beniyaamina wori d'i batte, a t'i kan figumen da: «Ku denin noqun ŋa, an na baase xurusi, na yigande deberi, i yaraxatana d'in batten ya yi lenki.» 17 Yugo ke da Yuusufu ɲaamariyen ɲa t'i moxon ŋa, nan daga yugu ku tunc'i kaman yugon kan ŋa.

18 Bire be, i ga joofe Yuusufu kan ŋa, i kanu, i d'a sinma t'i ga da xaalisinu be ɲ'i bootonun ŋ'i ta fana ke yi, ken ya saabuda n'i ga d'i riiti non ŋa, i ga'a mulla nan xen'i ya, n'i tooro, n'i farun wutu, n'i ɲa komo yi. 19 I royinto kan ŋa, i tinko golliɲaŋaana ke yi nan t'a da: 20 «Ee! O yinmanke, oku ri biraadoxobe yere ta fana, 21 o saaganto, wuron ga ro, o ga yanqa, o ga d'o bootonun wasa, baane su xosi xaalisin ɲ'i booton ŋa, x'o d'a ri ke kille yi xadi, 22 o do xaalisinu tana ri, na biraadon xobo, o nt'a tu, sere be ga da xaalisinu ku r'o bootonun noxon ŋa.» 23 A t'i da: «Xa d'axa haqilun taaxundi, xa maxa kanu foofo yi. Axa Alla d'axa faaba Alla yinme yan da xaalisin war'axa bootonun ŋa, ken ga fe, nke yinme yan d'axa yillijonkonun taaxundi.»

Ken falle, a da Simoonu bagandi d'a nan r'i noqun ŋa. 24 A do waaxinu ku su ri Yuusufu kan ŋa, na jin kin'i ya, i n'i taanun wanqi, nan saage sokken wall'i farun wure. 25 I da fallanun moxon sirondi na Yuusufu riyen dugu kincigan ŋa, baawo, i d'a mugu nan t'i d'a wa yaraxatana doome yi non ŋa.

26 Gelli Yuusufu ga r'i noqun ŋa baane, i da fallanu ku kin'a yi, na sujudin xenund'a da ɲiiɲen ŋa. 27 Yuusufu d'i kuuɲi, n'i tirindi: «Axa yugu xasen wa no, axa ga da ke be xibaaren kon'in da, a wa bireene?» 28 I t'a da: «O yinmanke, o faaba, an xidimandaana ke, a wa no, toora su nt'a yi.» I saage nan sujud'a da xadi. 29 Yuusufu ga d'i yaaxido Beniyaamina wori, a t'i da: «Ke ya n'axa xoxona tugunne be axa ga d'a fin ko ba?» A t'a da: «N lenme, hari n'an deema.»

30 Yuusufu ga d'i xoxone ke wori, hinnayen xosi yanq'a sondonmen ŋa n'a yaaxanjin guuji, a d'a jewondi roon'i konpen ŋa nan wu no. 31 A ga d'i yaaxanjin suura, a saage riini, n'i wuye ke muxundi, a da ɲaamariyen kini, yiganden nan taxandi. 32 I da Yuusufu yiganden kin'a y'i dura, n'a waaxinu ku xa war'i dura, Misiranko beenu xirinton ga ni, na kun xa yiganden kin'i ya, i dura, i do Abaraaninun ra nta yigeene doome, baawo ken kabanten ya n'i diinan ŋa. 33 Yuusufu waaxinu ku ga'a jon ŋa, i d'i taaxundi do me batte, i meerabotunto, nan giri sooman ŋa nan dag'a wara lagaren ŋa. I yinmenu w'a kanma na me faayi, i kaawafinto. 34 Yuusufu d'i yiganden yogo kin'i ya, na ken me karago kini Beniyaamina yi, i toxo no, nan mini do Yuusufu yi m'i gaa moonikeene.

[Jiranxollen walle Beniyaamina booton ŋa]

44

1 Fi falle, Yuusufu da ɲaamariyen kin'i kan figumen ŋa nan ti: «Xa da ku soro bootonun faga biraadon haqe b'i ga ra w'a wuttu dagana, axa na baane su xaalisin r'a booton ŋa. 2 I su fo tugunne, xa n'a xaalisin saag'a yi, nan saag'in godoxullinjiranxolle ke roon'a booton ŋa.» Yuusufu golliɲaŋaanan d'a ɲa ken moxon yi.

3 A yillankaran soxuba fana, i d'i d'i farun wara dagana. 4 I ga bogu deben ŋa na wuccinne ɲa, Yuusufu t'i golliɲaŋaana ke da: «Giri karama, an nan reg'i ya, an nan t'i da: "Axakun xa da manne ɲa kundu, na fo siren tuga ti fo buren ŋa, 5 n'o kaman yugon godoxullinjiranxollen fayi? A gaa minni ti ke be yi, a d'a ga'i fiinun faayini t'a yi. Axa da fo buru xoore ɲa ke yi de!"»

6 Golliɲaŋaana ke reg'i yi na sefe ke saagand'i da. 7 I t'a da: «O yinmanken xa n'oku jajagini kundu yi kan moxo? Hari n'o tanga ken ŋa. 8 O ga da xaalisinu be ɲ'o bootonun ŋa Kanaana, o d'i saage riini. Oku katta xaalisi ma kanŋe fayin'an kaman yugon kan ŋa kan moxo yi xadi? 9 O ga na jiranxolle ke ɲi sere su likken ŋa, o wa ken kaman karini, o kuttun wa ɲaan'an da komo yi.» 10 Golliɲaŋaanan t'i da: «A siro, jiranxollen ga na wor'i be maxa, ken wa ɲaan'in kome yi, kuttun wa wareene.» 11 I xos'i likkun yanqandi karaman ŋa, baane su d'i booton raqen wasa. 12 Golliɲaŋaanan da bootonun su faayi, nan joŋa fo xooren xallen ŋa, nan lagari fo tugunnen xallen ŋa. Jiranxollen daga wori Beniyaamina booton ŋa. 13 Ken ga ɲa, i su d'i yiraamun booxo-booxo, nan saage na likkun tiŋandi nan daga deben noxon ŋa.

[Yahuuda moxokonŋe Yuusufu da]

14 Yahuuda d'i waaxinun daga Yuusufu kan ŋa, i d'a yinme ɲi no, i sujud'a da ɲiiɲen ŋa. 15 Yuusufu t'i da: «Axa da manne ɲa kundu? Axakun nt'a tu nan ti sere be gaa xoy'inke moxo, fi ra nta muq'a kaman ŋa?» 16 Yahuuda ti: «O kaman yugo, sefe ntax'oku max'o ga'a koono, foofo su ntax'o max'o ga'o du xurandini t'a yi, Alla yinme ya n d'o fo buren hayiba. Ken kuŋa saasa, o su n'an komon ya yi, o do jiranxollen ga wori ke be booton ŋa.» 17 Yuusufu t'i da: «Hari n'in kisi ken ŋa, fin ra nta kiitini kundu, ken ni tooɲanden ya yi. Jiranxollen ga wori ke be maxa, ken yan toqo yere kome yi, axa kuttun na kisi, nan saage dagan'axa faaba noqun ŋa.»

18 Yahuuda tinko Yuusufu yi nan t'a da: «N yinmanke, anken nafa yere lenki, an do Misira tunkanyugon su ni baane ya. Ken saabuda, n nt'a mulla nan r'an gaccen ŋa, haqu tox'in da, sefo w'in maxa n'i ko. 19 Koota fanan ŋa, an d'o tirindi, sell'o faaba gaa bireene, a do selli xoxone tana ga'o maxa. 20 O t'an da: "O faaba wa bireene, x'a xirisaaxu, xoxone xa w'o maxa, a da ken kit'i xirisaaxun ya yi. A na ken ya mulla moxo siri, baawo, ken baane yan tox'a max'i baata yaxaren renmun ŋa, ren yugu baanen bono. 21 An t'o d'a n ri, an w'a mulla n'a wori. 22 O t'an da: "O yinmanke, lemine ke ra nta bakk'i faaba wure, ken ga na ɲa tannu, faabe ke wa kalla." 23 An t'o d'o xoxone ke ga ma ri, an nt'o bisimillana. 24 Ken ga ɲa, o saage dagan'o faaba noqun ŋa, an xidimandaana ke, an ga da ke be ko, n yinmanke, o da ken kon'a da. 25 Bire be, a ga t'o n saage riini biraadoxobe, 26 o t'a da: "O ra nta riin'o xoxonen ga nta d'o yi, ken falle, jamaanen yinmanken nt'o bisimillana." 27 Faabe ke t'o da: "Axa w'a tu, n kaagunyaxare Raxeli da ren yugu filli baane ya kit'in da. 28 Baane sanku bakk'i ya, n sinmaye gundufo yogo yan da ken yiga, baawo n max'a wori har'abada. 29 Axa w'a mulla do ke xa nan daga! Fo bure nda dag'a kita killen ŋa, nke wuyin ga kiɲe noqu be, axa n'in karini ti kunpan ŋa ya de!"

30 «Ken kanma saasa, n yinmanke, nke katta saagene kan moxo yi katt'in faaba yi, leminen ga nta d'o yi? Faabe ke xa yonkin jonginten na ke lemine ya yi. 31 A ga ma dag'a wori d'o yi, a kalla ya, ayiwa, a ra nta bakk'oku kanma yi, i tin'o da ke me yintinxulle kari ti buttunxaasan ŋa ya. 32 Kafiini ke su yi xadi n yinmanke, nke yan d'in yinmen ro lemine ke xaliifan wure n faaba jon ŋa, nan t'a da: "N do lemine ke ga ma saage riini, an na kut'in ŋ'in bireyen wuccen su yi." 33 Saas'in yinmanke, nke ken w'an ɲaagana, nke wa toqo yere komaaxun ŋa, lemine ke n saage dagana d'i gidanu yi. 34 N ra nta saagene moxo su dagan'in faaba noqun ŋa, n'a toxo lemine ke ga nta d'in ŋa. Buttunxaasa be gaa riini sax'in faaba kanma, n ra nta riini ken muɲi.»

[Ŋaaɲaaren bakke Yuusufu d'i waaxinun naxa]

45

1 Yahuuda ga duguta sefen ŋa, Yuusufu ma kat'i du ragana hinnayen ŋa moxo su y'i golliɲaŋaanon jon ŋa, a da ɲaamariyen kin'i n bogu. A yinme baane toxo d'i waaxinu ku yi non ŋa, ken moxo yi, a d'i du koy'i ya. 2 Xa, a wu moxo siri, ma Misirankon ga'a wuxannen mukku, n'a xibaaren kiɲandi tunkanyugon noqun ŋa. 3 Yuusufu t'i waaxinu ku da: «Nke ya ni Yuusufu yi! N faaba wa finne bireene?» I toxo sikki, i ma kat'a jaabini. 4 A t'i da: «Xa tink'in ŋa!» I tink'a yi, a t'i da: «Nke ya ni Yuusufu yi, axa waaxi, axa ga da ke be gaaga Misira banŋe. 5 Xa maxa kanu, xa max'axa du jalagi nan t'axa d'in gaaga ke moxo yi. Alla yinme yan d'in wara riin'axa kaane yere, kuudo nan kisindindi. 6 A siina fillan ya ni ke, dullen ga ro jamaane ke yi, siino karagi tana wa riini, tippe nt'a yi, fateye nt'a yi. 7 Ken ya ni, Alla ga d'inke wara riin'axa kaane yere, n'axa kisi dullen ŋa, axa na bonconŋen gaben kita ke jamaane yi. 8 Axakun m'inke riiti yere de, Alla yan d'in riiti yere, n'in ɲa tunkanyugon sere tinkun yinmanken ŋa, n'in ɲ'a kan xibaaren finyaaxabagandaanan ŋa, n'in ɲa Misira su yinmanken ŋa.

9 «Saasa, xa d'a jewondi, axa n daga xibaaren kiɲand'in faaba yi nan ti: "An renme Yuusufu ti: 'Alla d'in ɲa Misira su yinmanken ŋa, an n'a jewondi nan r'in noqun ŋa. 10 An wa taaxunu Goseni maran ŋa, nke yinme tinkoyen ŋa, an d'an renmun d'an kisimaru, a d'an tanmison do naanu, a do naabure su ga'an maxa. 11 In n'an hanmiranfin su kiɲand'an ŋa no, an d'an kaadunkon d'an daabanu, foofo lafi nt'axa ragana, baawo kaawayen siino karagi tana wa falle.' "»

12 Yuusufu ti xadi: «Axa yaaxen w'in ŋa, n xoxone Beniyaamina xa yaaxen w'in ŋa, nke Yuusufu yinme ya d'axa faayi sefene. 13 Ken kuŋa, xa dag'in faaba noqu, sigira xoore ke be ga'in maxa Misira yi yere, a d'axa yinme ga da ke be wori, n'a su laxam'a da, xa d'a nan ri yere jewoye.» 14 Yuusufu fanam'i xoxone Beniyaamina yi, i filli su da na me xandunsunbu nan wu. 15 Yuusufu wuyinten d'i waaxinu ku kuttun xandunsunbu, ken falle, i d'a digaamu.

[Yaaxuba riye Misira]

16 Ayiwa, xibaaren kiɲe tunkanyugon kan ŋa nan ti Yuusufu waaxinun ri Misira. Tunkanyugon yinme d'i wuretaaxaanon ɲaxali ti xibaare ke yi moxo siri. 17 A ti Yuusufu da: «A k'an waaxinu ku da, i n'i daabanun tiŋandi nan saage dagana Kanaana, 18 kuud'i d'i faaba d'i kaadunkon su nan ri yere. N w'i taaxundini jamaanen noqu neemanten ŋa, i na bir'a soxofoonun fo sirun ŋa. 19 I na sinwotoronun wutu dagana, i d'i yaqun d'i renmun d'i faaba n ri. 20 I n maxa nimisi do fo toxinte yi no, baaw'i riini taaxu Misira noqu neemanten ya yi.»

21 Isirayila renmu ku daga xoy'a ga kon'i da moxo be, Yuusufu da sinwotoronun do silafandanun kin'i ya ti tunkanyugon ɲaamariyen ŋa. 22 A da yiran kurunba kin'i baananbe su yi, xa Beniyaamina, a da ken xallen ɲa karago yi, na kamo sikki godo xulle xa kin'a yi. 23 A xayind'i faaba xa da: faru tanmi tiŋanton wa Misira fo sirun ŋa, faru tanmi tana, kun tiŋanton wa yillen do buurun do biraadon tanan ŋa silifanda yi. 24 A d'i waaxinu ku wara dagana nan t'i n maxa manqaŋe ɲa killen ŋa.

25 I bogu Misira yi nan joofe Kanaana jamaanen ŋa, i faaba Yaaxuba noqu. 26 I t'a da: «Yuusufu wa finna bireene, a du ya ni Misira su yinmanken ŋa.» Yaaxuba toxo kuurunu, baaw'a saxunte ma ɲ'a yi. 27 Xa, Yuusufu ga da ke be k'i da, i ga d'a su laxam'a da bire be, a d'a yinme ga da sinwotoronun wor'i wutunden xannen maxa katti Misira yi, a yonkin saage. 28 A ti: «Ke wase, n ntaxa foofo tirindini keeta, n renme Yuusufu wa bireene. Yell'in gan n'a wori saad'in gaa kalla.»

[Yaaxuba dagaye Misira]

46

1 Isirayila^h da killen raga, a do foofo su ga ɲ'a maranden ŋa. I ga kiɲe Beri-saba, a xurusind'i faaba Isiyaaxa Alla da. 2 Wuron ŋa Alla sef'a da, a ga'i yaaxon ŋa. A d'a gangu: «Yaaxuba! Yaaxuba!» Yaaxuba ti: «Naamu.» 3 A t'a da: «Nke ya ni Alla yi, an faaba Alla. Maxa kanu dagana Misira yi, n wa riini xabiila xoore bog'an ŋa no. 4 Nke yinme wa dagan'an tunci Misira, n'an bonconŋun saagandi riini xa. An yonkin ga na joxi, Yuusufu yinme ya n'an yaaxon karana.»

5 Yaaxuba ga bogu Beri-saba, a renmun d'a rondi sinwotoronu beenu ga giri Misira tunkanyugon ŋa, kafiin'i yaqun d'i renmu. 6-7 I d'i daabanun do naabure su g'i maxa Kanaana jamaanen ŋa, i d'i daga Misira. Ken moxo yi, a d'i funtifon su daga: a ren yugun d'a ren yaxarun d'a kisimaru.

[Yaaxuba kaadunko]

8 Isirayilanko be ga daga Misira, kun ga ni Yaaxuba d'i renmun d'i kisimarun ŋa, i toxonun faayi:

Sooman ni Rubeeni ya yi. 9 Rubeeni ren yugun ni: Hanooxi, Paalu, Heccerooni do Karimi.

10 Simoonu ren yugun ni: Yemuyeli, Yamiina, Ohaadi, Yakiini, Cohaari, a do Sawuulu, ken ma ni Kanaananken ya.

11 Leewi ren yugun ni: Geresooni, Kehaati, a do Meraari.

12 Yahuuda ren yugun ni: Eeri, Onaani, Seela, Pereci, a do Jeraahi. Eeri do Onaani, kun faati n'i toxo Kanaana jamaanen ŋa. Pereci ren yugun ni: Heccerooni do Hamuuli.

13 Yisakaari ren yugun ni: Toola, Puuwa, Yooba do Simerooni,

14 Sebuluunu ren yugun ni: Seredi, Elooni do Yahaleeli.

15 Ku ya ni Yaaxuba funtifoonu be ga bogu Leeya yi, i ga saare Padana-araama, ren yugun d'i renmu, kafiin'a ren yaxare Diina yi, i su kafumanto, tanjikke do soro sikki.

16 Gaadi ren yugun ni: Cifooni, Xaagi, Suuni, Eccebooni, Eeri, Aroodi, a do Arayeeli.

17 Aseeri ren yugun ni: Yemina, Yiseewa, Yisiiwi, Baariya, a d'i gidanyaxare Serahi. Ren yugu filli wa Baariya maxa, kun ni: Heberi do Malekiyeeli.

18 Ku ya ni funtifoonu tanmi do tunmu be Yaaxuba ga d'i kita Silifa yi, ken ga ni Labaani ga d'i komo yaxare be kin'i ren yaxare Leeya yi.

19 Yaaxuba yaqe Raxeli ren yugun ni: Yuusufu do Beniyaamina. 20 Yuusufu, ken ɲi Misira ya yi, a da ren yugu filli kit'i yaqe Osinaati yi, ken ga ni Poti-feera ren yaxaren ŋa, Oni diinan yinmanke. Kun ren yugu filli ni: Manaase do Efarayimu.

21 Beniyaamina ren yugun ni: Beela, Bexera, Asebeeli, Geera, Nayamaani, Eehi, Roosi, Mufiimi, Hufiimi, a do Areedi.

22 Ku ya ni Yaaxuba ga da funtifoonu tanmi do naxato be kit'i yaqe Raxeli yi.

23 Daani ren yugon ni Husiimu. 24 Nafutaali ren yugun ni: Yahacciyeli, Guuni, Yecceri do Sileemu. 25 Ku ya ni funtifoonu ɲeri be Yaaxuba ga d'i kita Biliha yi, ken ga ni Labaani ga da komo yaxare be kin'i ren yaxare Raxeli yi.

26 Yaaxuba bonconŋu be ga daga d'a batte Misira, i su kafumanton ni tandunme do soro tunmi, kafiin'a kallu yaxarun ŋa. 27 Ken kuŋa Yaaxuba koren jaate Misira, kafiini Yuusufu d'i ren yugu ku filli be ga saare no: tanɲere sere.

[Yaaxuba taaxe Misira]

28 Bire be, Yaaxuba d'i koren gaa killen ŋa, a da Yahuuda wara dagan'i kaane, t'a n'a ko Yuusufu da, i w'a killen ŋa riini Goseni. 29 Yuusufu xosi wotoron moxon sirondi, nan dag'i faaba gemundi Goseni. Gell'a ga d'a wori baane, a fanam'a yi na wuccu laate wu. 30 Isirayila t'a da: «Saasa ken ke, n ra wa kalla, baawo n d'an wori, n sax'a yi nan t'an wa bireene.»

31 Ken falle Yuusufu t'i waaxinu ku do faaben koren kutten da: «N wa dagan'axa riyen ko tunkanyugon da, nan t'axa ri kaf'in ŋa yere gilli Kanaana yi. 32 N w'a xibaarini xa, nan t'axa ni naaburumaraanon ya yi, axa d'axa tanmison d'axa naanu, do foofo ga'axa maxa, axa d'i su ri. 33 Tunkanyugon ga n'axa tirindi: "Axa gollen ni manne yi?" 34 Axa nan t'a da: "O yinmanke, oku ni naaburumaraanon ya yi, gell'o tugunnu ma saasa, x'o sere fanon moxo." Ken ya ni, ɲaamariyen na kini t'axa n taaxu Goseni maran ŋa, baawo Misirankon nta nagaanaana mulla.»

[Yuusufu soron koyiye tunkanyugon ŋa]

47

1 Yuusufu daga tunkanyugon xibaari ti: «N faaba d'in gidanu ri nan giri Kanaana, i d'i tanmison d'i naanun d'i naaburen su, saasa n xaw'i ɲiini Goseni maran ŋa.» 2 Ken falle, Yuusufu d'i waaxinu karagi koyi tunkanyugon ŋa. 3 Tunkanyugon t'i da: «Axakun gollen ni man xa yi?» I ti: «O yinmanke, oku gollen ni tanmisamereyen ya yi, x'o sere fanon moxo. 4 Kaawayen xot'o jamaanen ŋa, Kanaana, sokke ntaxa no daabanun ga'a yigana, ken ya n'o ga forogo riini yere, ken kuŋa, o w'a mundun'axa maxa ti darontaaxu yi, o n taaxu Goseni maran ŋa.» 5 Tunkanyugon ti Yuusufu da: «A k'an faaba d'an waaxinun da, i n bisimilla. 6 Misira w'an sagon ŋa, i taaxund'a noqu neemante yi. A ga n liŋ'i da, i n daga taaxu Goseni maran ŋa. Sell'an gaa golliɲaŋaana siru tu kafiin'i yi, kun senbend'inke yinme daabanun xibaaren ŋa.»

7 Yuusufu d'i faaba xa koyi tunkanyugon ŋa. Yaaxuba d'a kuuɲi ti darontaaxu yi. 8 Tunkanyugon t'a da: «An na siino manime?» 9 Yaaxuba ti: «N wuyin ni kame do tanjikke siine ya. Ganta, forogoyen gab'in kanm'in birantaaxun ŋa do noqunun ŋa, jaaraben gab'in kanma moxo buru, n ra nt'in sere fanon wuyin me kitta.» 10 Ken moxo, Yaaxuba da tunkanyugon nawaari nan duw'a da, nan daga.

11 Yuusufu d'i faaba d'i waaxinun taaxundi Misira noqu neemanten ŋa, Rameseesi deben kaaran ŋa, na ɲiiɲe ke kamanaaxun kin'i ya xo tunkanyugon ga da ɲaamariyen kini moxo be. 12 A da biraadon kin'i faaba yi, haqe be ga'a d'i kaadunkon su bakka.

[Yuusufu golliɲanmoxo, kaawayen waxati]

13 Dulle ke ri xoto, foofo ntaxa du yi n'a yiga keeta, Misira do Kanaana jamaanen su, soron joppe lanpunu. 14 Yuusufu da Misira do Kanaana xaalisin su kafu me yi ti yille ke gaagayen ŋa soron ŋa, nan dag'a wara tunkanyugon kan ŋa. 15 Bire be xaalisin ga ɲeme Misira do Kanaana su yi, Misirankon daga Yuusufu sagata nan ti: «Yinmanke, o xaalisin su ɲeme de, an nt'o kuun'o n yige, m'an n'o wall'o n kara ya?» 16 Yuusufu ti: «Xaalisi ga ntax'axa maxa, xa d'axa daabanun nan ri, o n'i faraaxu biraadon ŋa.»

17 I d'i daabanun ri katti Yuusufu yi, a da biraadon faraax'i ya siinun do faru, tanmison do naanu. I da ken siine biraadon kita t'i daabanu ku faraaxunden ŋa. 18 Ken siinanyillakara, i ri Yuusufu sagata xadi nan ti: «Yinmanke, o ra ntax'o fi su muxundin'an ŋa, o xaalisin ɲeme, o daabanun xa su ɲaŋ'an xalle yi, foofo ntax'o maxa saasa m'o yinmenu yinxottun d'o ɲiiɲanxottu. 19 An n'o wall'o n kara ya, o ɲiiɲon xa gaa bonno? Biraadon faraax'o yi ɲiiɲanxotten ŋa, oku yinme d'o ɲiiɲanxottun su na ɲa tunkanyugon xalle yi. Yillinsoxoodi kin'o yi, o n bire, n'o teenun xa bogu sokken ŋa.»

20 Yuusufu da Misira ɲiiɲanxotten su xobo tunkanyugon da, baawo dullen saabuda, Misiranko d'i su faraaxu biraadon ŋa. Ke moxo yi, jamaanen su ɲa tunkanyugon xalle yi, 21 na be su ɲ'a da kome yi, nan giri jamaanen yinme m'a yinbaane. 22 Yuusufu ma ɲi diinanyinmankon baane ya ɲiiɲanxottun xobono, n'a sababun ɲa tunkanyugon sariya wutunte y'i da, a yinme ya n ɲi kun birandini, ken ya saabuda, ikun m'i teenun gaaga.

23 Yuusufu da jamaanen renmun xiri nan t'i da: «Saasa, n d'axa d'axa teenun xobo tunkanyugon da, n wa yillinsoxoodin kinn'axa yi, axa na teenu ku soxo, 24 xa sanjaanen ŋa, axa n'axa soxofoonun taxandi karagandin kinni tunkanyugon ya yi, a kutten n'axa yinmenu xallen ya. Axa n'axa d'axa kaadunkon biraadon bag'a yi, na yillisoxoodin xa bog'a yi.» 25 I t'a da: «O yinmanke, anken yan d'oku kisi kallen ŋa, ken kuŋ'o duŋe tunkanyugon komaaxun ŋa.» 26 Ke moxo ya ni, Yuusufu ga da sagallen sariyan taaxundi Misira jamaanen ŋa, a gaa du yi hari lenki: soxofoonun taxandi karagandin wa kiniini tunkanyugon ŋa, m'a ga nta diinanyinmankon baane, kun teenun feti tunkanyugon xalle yi.

[Yaaxuba fiinun legeru]

27 Isirayilankon taaxu Misira jamaanen ŋa, Goseni mara, na ken mara noqunu yogonu kamanaaxu, na renmun kita no, nan gabo moxo siri. 28 Yaaxuba da siino tanmi do ɲeru ya ɲa Misira, x'a wuyin kafumanten ni: kame do tannaxate do siino ɲeri.

29 Bire be Isirayila ga d'a tu ti faatiyen kiɲ'i ya, a d'i renme Yuusufu xiri nan t'a da: «N w'a mulla sell'in ga n dar'an maxa, an n'an kitten sax'in togen wureⁱ, na laayidun wut'in da, nan t'an nt'in bulunu Misira yi yere. 30 N ga na faati, an nan dag'in rond'in sere fanon xaburon ŋa.» Yuusufu t'a da: «N faaba, n wa ken ɲaana.» 31 Isirayila d'a xotond'a max'a n kuna, Yuusufu kun'a da. Ken ga ɲa, Isirayila da sujudi xenund'i saxan yinmun ŋa.

[Yaaxuba duwanŋe Yuusufu renmun da]

48

1 Ku fiinu dangi falle, a koni Yuusufu da t'a faaba ma saha. A d'i ren yugu ku filli xosi dag'a dingiran ŋa, Manaase do Efarayimu. 2 A ga koni Yaaxuba da t'a ren yugo Yuusufu r'a xanta, a da duuruxoto nan giri taaxu saxan kanma. 3 A ti Yuusufu da: «Alla Katudanken bang'in da Luusa, Kanaana jamaanen ŋa, nan duw'in da. 4 A ti: "N wa riini bonconŋen gaben kin'an ŋa, n'an ɲa xabiila gabe kisima yi. N wa ke jamaane kamanaaxun kinn'an bonconŋun ŋa, i w'a maran'abada." 5 Ayiwa, an ga da ku ren yugu filli be kita yere saad'in gaa riini, Efarayimu do Manaase, an renmu fe de, nke ya renmu ni, n w'i ragana xo Rubeeni do Simoonu moxo. 6 Xa, an ga na ren yugu be tana saara ku falle, kun wa toq'an renmaaxun ŋa. I d'i gida yugu fano ku renmun ya ɲaana xayimaxantallenmo yi. 7 N da ke ɲ'an ma Raxeli ya saabu da, baawo, n riyinte gilli Padana-araama, n ga tinko Efaraata yi Kanaana jamaanen ŋa, a faat'in maxa. N d'a firindi killinxaanen ŋa no. I wa tini non da lenki: Betilehemi.»

8 N'a toxo sefene, a da Yuusufu ren yugu ku wori, a ti: «Ku ni koonu yi?» 9 Yuusufu t'a da: «Ku ni Alla ga da ren yugu be kin'in ŋa yere yi ya.» Yaaxuba t'a da: «I tinkond'in ŋa, n nan duw'i da.»

10 Yaaxuba xaso, a yaaxon lanpu keeta, a ntaxa woriini moxo siri. Yuusufu d'i renmu ku tinkond'a yi, a d'i xandunsunbu n'i mondo do du yi, 11 nan ti Yuusufu da: «Nke ma ɲ'a jikk'in w'anken walla xadi, a faayi, Alla da har'an renmun koy'in ŋa.» 12 Ken moxo, Yuusufu d'i renmu ku yanqandi bakk'a taanun kanma, nan sujudi ɲiiɲen ŋa. 13 Ken falle, a d'i filli kittun raga, na Efarayimu raga t'i tayen ŋa, n'a gemundi Isirayila^j noogen ŋa, na Manaase raga t'i noogen ŋa, n'a gemundi Isirayila tayen ŋa, n'i tinkondi kisime ke yi xadi. 14 Xa Isirayila d'i kittun faraaxu, a d'i tayen gemundi Efarayimu yinmen ŋa, ken ni fo tugunnen ya, n'i noogen gemundi Manaase yinmen ŋa, ken xa ya ni sooman ŋa. 15 Ken moxo y'a duwa, nan ti:

«N wa Kamanen ɲaagana, n kisima Ibiraahiima d'in faaba Isiyaaxa ga d'i birantaaxun ɲ'aken be maranden ŋa,

na Kamanen ɲaaga, aken be ga d'in tanga gell'in bangeye ma lenki,

16 yelli maliika be ga d'in tanga fo buren su yi

gan na ku ren yugu filli berekindi,

soron nan tox'in sinmana t'i ya,

i n tox'in kisima Ibirahiima d'in faaba Isiyaaxa sinmana t'i ya,

i n bereki na bonconŋen gaben kita ɲiiɲen kanma.»

17 Yuusufu ga d'a wori faabe ke g'a d'i tayen saxu Efarayimu ya yinmen ŋa, ken ma liŋ'a da, a da faaben kitten raga t'i w'a roono Manaase yinmen ŋa, nan ti: 18 «N faaba, an sanku de, ke ya ni sooman ŋa wo, an tayen sax'a yinmen ŋa kuŋa.» 19 Xa faaben ma duŋe. A ti: «N d'a tu, n w'a tu mene n renme, Manaase yinme bonconŋen wa riini gabo, x'a yaxido ke ya bonconŋen nan riini gabo diin'aken ŋa, nan ɲa xabiila gabe yi.»

20 Ken koota, a duw'i filli su da nan ti: «Banisirayilanko wa riini duwaawun mundu Alla maxa t'axa toxonun ŋa, nan ti:

"Hari n'an berekindi xo Efarayimu do Manaase moxo."»

Isirayila da Efarayimu wara Manaase kaane kundu ya yi.

21 Ken falle, a ti Yuusufu da: «N faatiyen ntaxa laatu, xa Alla wa d'an batte, a wa riin'an saagandi dagan'an sere fanon ɲiiɲen ŋa. 22 Nke be xa ga ni, n wa riini taqe kin'an ŋa, a ga n gab'an waaxinun xallen ŋa, ken ga ni Sixemu ɲiiɲen ŋa, n da non raga Amoorinun ŋa t'in kaafan d'in bundanŋen ya.»

[Yaaxuba renmun xibaariye t'i tageexannun ŋa]

49

1 Ken falle, Yaaxuba d'i renmun taaxundi nan t'i da:

«Xa d'in terinka, axa gaa riini ɲa ke be yi, n n'a k'axa da.

2 Xa d'in terinka, Yaaxuba renmu,

xa d'axa faaba Isirayila^k terinka.

3 «Anken Rubeeni n'in sooman ya yi^l,

n d'an fina ya kita n'in toxo fonnanxayaaxun ŋa,

n yonkin fakkan tinmante,

an d'an maarenmun su firi hooraaxun do fankan ŋa.

4 An senbente ni xo ŋaame,

x'an ntaxa ɲaana kaananke yi,

baawo, an duŋe saq'an faaba saxuran ŋa,

nan kafi d'a yaqen yogo yi^m.

5 «Simoonu do Leewi ni kappallenmon ya yi,

i kappen na sondonburaaxun ya kanma,

6 xa, yell'in taqe gan nta r'i kappen ŋa,

a gan nta r'i janbeyen ŋa,

baawo, i butten da, i da soron lonjuuru,

i yonkiliŋun da, na soron kari xo daabanuⁿ.

7 Alla nt'i berekindin'i buttu buren saabuda,

a nt'i berekindin'i fitinayi buren saabuda.

I soxoodin wa riini taxandi Yaaxuba renmun naxa,

nan sanqi-sanqi do Isirayila jamaanen ŋa.

8 «Yahuuda, anken waaxinun wa riin'an tiiga^o,

an taanun wa riini sig'an xonnon kofen ŋa,

an faaba renmu ku wa sujudin'an da.

9 N renme Yahuuda senben na xo jarinten ya,

a ga giri tiyiyige,

nan ri sax'i taragan ŋa,

ko n katta katiin'a yi?

10 Yinmankaaxu ke dokkon toqo Yahuuda ya bulullaqen ŋa,

dokko ke wa toq'a soxoodin kitten ŋa,

m'a ga n'n kiɲ'i kaman haxiixan^p ŋa,

soron wa riini xaaye ken da.

11 A wa ɲaana seri neemante yi ti reesen gaboyen ŋa,

m'a ga da farun war'a yi,

a yiraamen wa wanqini reesenjin ŋa,

n'a boll'a leeman ŋa.

12 A yaaxon wa riini dunbu reesenxoncin maxa,

n'a kanbon xurandi ti xattin ŋa.

13 «Sebuluunu, anken taaxuran ɲaana geejillaqen ya yi,

jiiduntaraanon yanqaran ŋa,

an maran wa neenunu ma Cidooni kaara.

14 «Yisakaari, anken gollini ya xo fare,

a gaa saq'i gallen ŋa.

15 An ga na jaman sire be wori,

non neemanten ga ni,

an wa komongollini kun kamannu da,

kuud'an nan toxo no.

16 «Daani, anken w'an soron faasana,

xo Isirayila xabiilanun kuttun moxo.

17 Har'an ga n roxa, an ra wa faasandini,

xo kooso muxunte killen ŋa,

xonne be nda tink'an ŋa,

an n'a xiɲ'i sin fallanɲiimen ŋa,

n'a kolita kofen kanma ɲiiɲen ŋa.

18 «Yaah! N Kama Alla,

n jikken w'a yi, an w'in kisini.

19 «Gaadi, xennaanon yan xenn'anken ŋa,

x'an wa katin'an du bakk'i maxa, n'i faraxatu.

20 «Aseeri, anken soxofoonun wa siroono nan dangi haqen ŋa,

i fatandifoonun yan ɲaana tunkanyugun yiganden ŋa.

21 «Nafutaali, anken ni yinmakitante ya yi xo siinen moxo,

ayiwa, an nta fo saarana ren faranpare falle.

22 «Yuusufu, anken na xo yitti nafanta xoore ya yi jinxannen ŋa,

an kingun wa fon su kanma^q.

23 Bundansedaanon d'an janba,

n'i bundanŋun sed'an ŋa ti sondonkaawantaaxu,

24 xa, an d'an bundanŋun raga ti soobe yi,

an kitten liŋo,

baawo, Yaaxuba Alla senbente,

Isirayila tangandaanan d'a faasandaanan wa d'an batte.

25 Yell'an faaba Alla gan n'an faabandi,

Yell'an Alla Katundanken gan n'an berekindi:

n'an berekindi ti kanmun jin gaboyen ŋa,

n'an berekindi ti ɲiiɲen wure jin gaboyen ŋa,

n'an berekindi t'an bonconŋun do daabanun gaboyen ŋa.

26 An faaba bereken be ga n gaba seri fanon xallen ŋa,

i ga n gaba gidintintiŋan xallun ŋa,

yelli Kamanen gan na kun bereken guuj'an kanma Yuusufu,

anken be ga ni waaxinun yinmanken ŋa.

27 «Beniyaamina, anken ɲaana xo kanbanten ya,

suxuban ŋa, an w'an tiyi raganten yigana,

lellen ŋa, n'a taxandi.»

28 Ku ya ni Isirayila bulullaqun tanmi do fillon ŋa, a d'a ga da tageexanne be ko baananbe su yi.

[Yaaxuba faatiyen d'a baade]

29 Ke falle, Yaaxuba da ɲaamariye tana kin'i renmun ŋa nan ti: «N ga na faati, xa n'in rond'in seri fanon kaaran ŋa, gidinkunme be gaa Eferoona Heetinke ten ŋa, 30 Maxapeela, Maamere kaaran ŋa, Kanaana jamaane. Ibirahiima da te ke xobo Eferoona yi, kuudo xabura ke na ɲaŋ'i halaale yi. 31 A yinme d'i yaqe Saaratu rondi non ya yi, do Isiyaaxa d'i yaqe Rebexa, nke yinme xa da Leeya rondi non ya yi. 32 Te ke do gidinkunme be ga'a yi, i xobe Heetinkon ya yi.»

33 Yaaxuba ga dugut'i ɲaamarindi lagaren kinn'i renmun ŋa, a saxu n'i yonkiraworeyen lagaren ɲa, nan kaf'i seri fanon ŋa.

50

1 Yuusufu xosi du sed'i faaba kanma nan wu, n'a xandunsunbu. 2 Ken falle, a ti jaarandaanon da: «Xa d'in faaba furen moxon sirondi, n'a faten daari ti te timiliŋen ŋa.» 3 Jaarandaano ku da tannaxate bito ya ɲa ken golle yi, xoy'i laadan moxo, kuud'a n kati mareene. Misirankon da tanɲere bito ya ɲa Yuusufu faaba wuunu.

4 Bire be Isirayila faatiyen sunon ga dangi, Yuusufu ti tunkanyugon sere tintun da: «Sell'in fin ga n xoor'axa maxa, xa da ke faare kiɲand'in da tunkanyugon ŋa: 5 "Katt'in faaba gaa faatini, a d'in kunandi, t'in n'i rondi Kanaana jamaanen ya yi, i xabura deberinten gaa no, tunkanyugon na ɲaamariyen kin'in ŋa, nan dag'a rondi no, n na saage riini."» 6 Tunkanyugon da ɲaamariyen kin'a yi, a n dag'i faaba rondi no, n'i laayidun tinmandi.

7 Yuusufu do tunkanyugon golliran seri xooren su daga, kafiini Misira xirisen su yi, 8 a d'a yinme kaadunko, kafiin'a waaxinu ku do faaben yinme koren kutten su. Foofo ma toxo Goseni yi, a ga ma ɲa leminun do naaburu. 9 Wotorogumun xa ɲi firindaano ku yi, a do siigumu, n'a ɲa fi darajanta xoore yi.

10-11 I ga kiɲe Atadi yillikatibaran ŋa Yarade fanŋen xanne, i da furunɲaxa xoore deberi non ŋa, Yuusufu saag'i faaba wuunu non ŋa xadi, bito ɲeri. Kanaananko be gaa ken mara yi, i ga da ke ɲaxa xoore wori, i ti: «Ke ɲiini Misira seri xoore firinden ya yi.» Ken ya saabuda ken noqu ga toxore: Abeli-misira, [a wure ga ni Misira baade].

12 Yaaxuba renmun d'a ɲaamariyen batu ke moxo ya yi, 13 d'a furen nan daga Kanaana jamaanen ŋa, n'a suturi Maxapeela ten gidinkunmen ŋa, Maamere kaara, Ibiraahiima ga da te be xobo Eferoona yi, Heetinke, n'a ɲa duudan xabura. 14 I ga dugut'i faaba suturinden ŋa, Yuusufu saage dagana Misira, a d'i waaxinun do foofo ga dag'a tunci.

[Yuusufu yanpaye i waaxinun maxa, faaben faati falle]

15 Isirayila faati falle, Yuusufu waaxinu ku toxo tini me da: «Ayiwa, o faaba faayi ga bono, Yuusufu n maxa dag'o xonnan raga de, o ga da fo buru be ɲaŋ'a yi, a ga'i tanbon tugan'o yi.» 16 I da faaren xayi Yuusufu yi kuŋa nan ti: «Katt'o faaba gaa faatini, a d'o ɲaamari nan ti: 17 "Xa d'a ko Yuusufu da t'inke t'a n hinn'axa yi. Axa ga da fo buru be ɲaŋ'a yi, a n yanp'i su yi. Axa d'a faaba su na Alla baanen ya batta."» Yuusufu ga da ke xibaare mugu, a xosi wu.

18 Ken falle, waaxinu ku yinme ri Yuusufu sagata, n'i du sed'a taanun wure, nan t'a da: «O faayi, o ɲaŋ'an da komo yi.» 19 Xa Yuusufu t'i da: «Xa maxa kanu, nke ra w'in du sigindini allansigiran ŋa ba? 20 Axa d'a xanu na fo buren ya ɲaŋ'in ŋa, xa, Alla yinme d'a yilla fo sire yi, na ke jama su kisi, xoy'axa yaaxen ga'a yi moxo be. 21 Ken ŋa saasa, xa maxa kanu, foofo su nt'axa kitana, n wa sikki t'axa d'axa kaadunkon likkun su yi.» A d'i neene, na sefe siri gabe kon'i da.

22 Yuusufu d'i faaba koren taaxu Misira yi ke moxo ya. A yinme da kame do siino tanmi ya bire. 23 A da Efarayimu soxoodin wori m'i yillayi sikkandi, nan saage n'i kisimare Maxiiri renmun xoorondi, ken ga ni Manaase ren yugon ŋa.

[Yuusufu faatiye]

24 Koota yogo, Yuusufu t'i waaxinu ku da: «N faati waxatin ntaxa laatu, xa, Alla wa riin'axa faabandi, n'axa bagandi Misira, n'axa geesu dagana jamaane be, a ga d'a laayidun wutu Ibiraahiima do Isiyaaxa do Yaaxuba da. 25 Ken kuŋa, xa da laayidun wut'in da, nan ti Alla ga n'axa faabandi, axa w'in furen wuttu do du yi dagana.»

26 Yuusufu faati n'a wuyin toxo kame do siino tanmi. I d'a faten daari ti te timiliŋen ŋa, kuud'a n kati mareene, n'a mara furunwaxanden ŋa Misira.

Fatanpanciye

Abaraaninu

Ibirahiima soxoodi be ga bogu Isiyaaxa yi, kun ya xille ni Abaraani. A lasilin ni Ibrahiima kisima be toxon ga ni «Ebeeri». (Joppaye 10.21)

Adeni naaxo

Adeni ni jamaane ya yi, Alla ga da naaxo war'a kinbakkan ŋa, o ga’a tin'a da: Adeni naaxo, na baaba Haadama do yunma Haawa war'a noxon ŋa. (Joppaye 2.8-17, 3.20-24, 4.16)

Alla Katudanke

A wure ni «Alla niyindaana», Alla be ra gaa fon su da. Abaraaninxannen ŋa, ken ni «El Sadayi». (Joppaye 17.1, 28.3, 35.11, 43.14, 48.3, 49.25)

deben roraqe

Ken waxati, deben yoorinten ni ti tagayen ya yi. A roraqen ni deben yugun batunmisiiden ya yi a d'i jaagundira, golli mundaanon xa wa dagana sigi no. (Joppaye 19.1, 23.10, 23.18, 34.20)

Firawuna

Firawuna feti sere toxo yi, Misira tunkanyugun darontantoxon ya ni. Ken ya saabuda, o yillanden ŋa, o ga da safa wureedun ŋa nan ti: Misira tunkanyugu dare, i w'a tin'a da Firawuna. (Joppaye 12.15)

Misira tunkanyugo

Firawuna faayi. (Joppaye 12.15, 37.36, 39-41, 44.18, 46.5)

Negeba

Negeba ni gunjura ya yi, Kanaana banboxun ŋa, ken ya saabuda, i ga ɲi koorene katta Kanaana banboxun ŋa. (Joppaye 12.9, 13.1, 20.1, 24.62)

Padana-araama

A wure ni: «Araama folonŋe», Mesoppotaami jamaanen toxonu tana ya ni. (Joppaye 25.20, 28.2, 33.18, 35.26, 46.15, 48.7)

reese tinŋe (Joppaye 9.20, 40.9), reese (40.11), reesenji (27.28, 27.37, 49.11), reesenxonci (9.21, 49.12)

Reesen ni yitte ya yi, a renmen wa xo benbe, x'aken yitte yinme neenunu ya. A liŋen ni, a wa bollini, n'a leeman ɲa miniifo liŋe yi (reesenji). Reesenji (leema) ke ga na mare nan dalla, a wa ɲaana xoncin ŋa (reesenxonci).

sadaxindinnoqu

Dingira tagante yan ɲi ti giden ŋa, xoyi tiyibiyikinŋun moxo, I ga ɲi sadaxanun biyin'a kanma. (Joppaye 8.20, 12.7, 13.4, 22.9, 26.25, 33.20, 35.1)

Tunka duumanten

Alla toxo xerexerente ya yi, a wure ga ni, a wa du yi waxati su yi. A koni aayi gabe yi, x’a safe yere fina ya yi (Joppaye 2.4,) ganta, soron joppe xirindini t'a yi yere ya yi. (Joppaye 4.26)

^a2.7 Dooren wa xiriini «haadama» Abaraaninxannen ŋa.

^b2.14 Hidekeli, ken ni Tigiriisi fanŋen ya, a gaa Iraqi ya lenki.

^c2.23 Abaraaninxannen ŋa, yugon do yaxaren toxonun nan tinka siri. I wa tini yugon da «is» nan ti yaxaren da «isa», n'a koyi ti yaxaren bogu yugon ya yi.

^d3.16 Fasare tana: Gant'an w'an liŋun murun'an kiina yi, x'aken ya n'an marana.

^e3.24 Xeribunu ni maliika tangandaano ya yi. I gollen ni koroosinden ya. I sawuran wa xoyi daaba, seranyinkollan g'i ya, a do kanpo.

^h4.22 Jaxawalle: Abaraaninxannen ŋa boroncin ya ni, ken ga ni jaxawallen do mexen ɲaxaminte.

ⁱ6.2 Kanmun taaxaano: A wure ra wa ɲaana: tunkanyugu xooro be do seetaanun gaa doome. A wure tana xa ra wa ɲaana: Alla tegefo ŋalinto beenu gaa kanmun ŋa, i jaarabi haadamaren yaxaru ku yi. Lasilinkitaaben d'i wa tin'i da «Alla renmu.»

^jGen 8.4 Araraati wa Turuki ɲiiɲen kanma lenki. Ararati maran ni gidinnoqun ya yi.

^k10.14 Filisitinun bogu Kasaluhinu ku ya yi, walla xa, Kafatorinu.

^l13:10 Luutigankon halakiyen xibaaren faayi Soora 19.

^m15:16 Amoorinun junuubun ma kiɲ'i xenpan ŋa fina, n ga'i xatana bakka yere: Ke digaame yanqa Ibirahiima ya yi annabinyinmaaxun ŋa, x'a yillen kare Yuusawu kiyen ya yi.

ⁿ16:12 balanbelen Kitaabinsaaxaman wa tini: a wa ɲaana gundungaren ŋa.

^o21.31 Beri-saba: a wure ni Abaraaninxannen ŋa: «gedu ɲeri», ma «kunayen gede.»

^p22.14 Adonayi-yire: a wure ni: «Kamanen yaaxen w'a yi.»

^q24.2 An kitten r'in togen wure: A wure ni na laayidun wut'in da.

^r24.10 Mesoppotaami: Lasilinkitaaben ŋa «Araama-naharimi» ya safanten ni, a wure ni: «Araama fanŋun filli naxa», lenki non ni Mesoppotaami saahelin ya.

^s24.59 xoorondaana yaxare: Ke ni komo yaxare be ga ɲ'i haqilen toqo leminen ŋa, a w'a yigandini, a w'a senondini, a w'a neenene.

^t25:24 Fana be ga bange: Abaraaninun maxa, funukire be fina ga na saare, ken ya ni giden ŋa, fillanden ni xoxone.

^u31.18 Mesoppotaami: Joppaye 25.20 wuredun fatanpanciyen faayi.

^v35.10 Isirayila: Joppaye 32.29 wuredu fatanpanciyen faayi.

^w35.14 sadaxanjin ɲi xoncin ya yi, walla ma jinma tana, i ɲ'a joqo foyun kanma n'i senondi t'a yi.

^x35.18 «kitti tayen lenme» Ken fatanpanciye ni len wulluliŋonte ma lagare.

^y36.16 Koora feti Elifaaji renmen yi, Esaawu ya renme ni.

^z37.3 Isirayila do Yaaxuba su ni sere baana ya toxo yi.

^a37.25 julaanun: Lasilinkitaaben ŋa «Sumayilagankon» ya safanten ni. Ken waxati, kun yan ni jaagunden ɲaana debun do me naxa.

^b37.28 Mediyana: Mediyanankon do Sumayilankon su ni saran xabiila baanun ya yi. Xa da aayi 25ndi fatanpanciyen faayi.

^c38.12 jaxaxesaanon noqu: Ken bire, jaxaxesiyen ni Banisirayilanko laadan ya. I maxa, ɲaxa xooren xa ya ni.

^d38.18 doroma ke d'i kaccen do guma: Doroma ke ɲi ɲaana na taagumancen ro safanderun ya wure xoyi tanpon moxo saasa, kaccen xa ɲi roon'a yi n'a tanga, a n maxa sanku. A do guma ke su toqo kaagumen ya maxa.

^e40.1minifoonun koorosindaanan d'a buurukataanon koorosindaanan: Ku soro ɲi Firawunan minifoonun do yigefoonun ya segesekke.

^g41.42 tunkandoroma: i ga ɲi taagumancen roono saafandun wure ti ke be xoyi tanpon moxo saasa.

^h46.1 Isirayila: Isirayila do Yaaxuba su ni sere baane ya toxo yi.

ⁱ47.29 an n'an kitten sax'in togen wure: A wure ni na laayidun wut'in da.

^j48.13 Isirayila: Isirayila do Yaaxuba su ni sere baane ya toxo yi.

^k49.2 Isirayila: Isirayila do Yaaxuba su ni sere baane ya toxo yi.

^o49.8 Yahuuda wure ni: «a wa tiigeene.» Joppaye 20.35 faayi.

^p49.10 kaman haxiixa: Abaraaninxannen ŋa, a safanten ni «Silo», x'a wure ma xura.

^q49:22 Fasare tana ti: an ken na xo gundunfaren ya.