Joppaye

Muurufo

Joppaye yilla maanan ni Sooninkanqannen di ya, Sooninkon na Alla sefexanne be ga wa Lasilinkitaabun di nan kun faamu,  kun be safanten ga ni Abaraaninqannen di. Ken saabuda, o d‘o dudoxoto yillanden noxon di yall’o fo yillante nan siro, a nan faami moxo siri.  Safande ke xaranŋen noxon di, axa nda sigire tugunnen wari([1]) renqotte be kanma, ken wure ni t’a fatanpanciyen wa deren tatten wure. Axa ga na sefeta be wari, a sigirun maaxinton binnen  ga ni, ken wure ni t’a fatanpanciyen wa kitaabe ɲamaran ŋa, digaamun wure noqu. Axa nda be wari gorobi gillu filli naxa [ ], axa n’a tu ti, i nta Lasilinkitaaben di. O w’a mundunu xaraŋaanon su maxa, i n’o deema ti ke kitaabe korosinden ŋa, i be ga na kontoye wari, m’an ga na jiidiye xa wari, an n’o tuyindi t’a yi, bawo Alla baane ya tinmanten ni. O w’a mundunu Kamanen maxa, a n’o gemundi sawaaban ŋa.

Loraqe

Joppayen ni Tawureeta kitaabe fanan ya yi. Tawureetan ni Alla sefexannu be ga yanqa Annebi Muusa kanma, i ga safe. Yogonu w’a xilli:

Sariyan kitaabu. Kun sefexannu taxandinten wa kitaabu karagi: Joppaye, Bakke, Sariya, Jaatu, Lahidu fillande walima sariyankurunbankaaxunde.         Joppayen kitaaben wa Alla golle fananun ya konni, duna tagayen ga joŋe moxo be, a do sere fananun taarixu. A su kafumanten ni tankarage soora ya yi. A ra wa taxandini taxandira xooru filli: nan giri soora fanan ŋa nan dag’a wara soora tanmi do baanendin ŋa, a do nan giri tanmu do fillandin ŋa nan dag’a war'a lagarun ŋa.

Taxandi fana:

Soora fanan do fillandin wa sefene:

· kanmun do ɲiiɲen d'i noxorofoonun taga moxo kanma,

· seren taga moxo Alla sawuran di,

· ɲiiɲen xarifaye seren ŋa,

· seren ga da junubu fana be ɲa, a do Alla ga d’a tuga ti ke be yi.

Soora naxantandin wa sefene Xaabila do Haabila xiisa kanma. Tunmundin nan dag’a wara kabundin ŋa ni Nuuhu d'i kaadunkon do fuuren xiisan ŋa. Tanmun do baanendin ni Baabila xiisan ŋa.

Taxandi fillandi:

A wa sefene Isirayila sere fananun ya kanma, a do Alla ga da lahidu be wut’i d’i naxa, a do nan t’i be su kisiyen sababun ni Ibirahiima ya yi. Nan giri tanmu do fillandin ŋa nan dag’a wara tanpille do karangandi lagarun ŋa, ken wa sefene Ibirahiima d'i kaadunkon taarixun kanma.

Nan giri tanpille do karagandi lagarun ŋa nan dag’a wara tanjikke do tunmundin ŋa, ken wa sefene Yaquba d'i kaadunkon taarixun kanma, a do fiinu be ga dang'a do Esawu naxa. Tanjikke do ɲeerundi nan dag’a war'a lagarun ŋa, ken ni Yusufu xiisan ŋa.

[Joppayen taxandi fana nan giri Adama katta Nuuhu 1:1-11:26]

[Duna tagaye 1:1-2:3]

[Alla ga da duna taga moxo be]

1

1 Joŋaadun ŋa, Alla da kanqotten do ɲiiɲanqotten taga. 2 Ken d'a ɲi, ɲiiɲen ni fo muuma duuro ya yi. Bitan binnen w'a yi, na ji juppen xufaari. Alla fanken yonkonten wa jin kanma.

3 Alla ti ken di: «Xurayen nan bange!» Xurayen bange ken moxo di. 4 Alla seedaaxu ti xurayen siren ni, a da xurayen fata bakka biten ŋa. 5 Alla da xurayen xiri «kiye» na biten xiri «wuro». Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota fanan ŋa.

6 Alla ti xadi: «Bira duuro nan bange jiinun naxa, yelli jiinu nan fate bakka jiinu yi!» 7 Alla da bili yanba na ji kanmuranken do ji wureranken fata bakka me yi. Ken ɲa ken moxo di. 8 Alla da bili ke xiri «kanmu». Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota fillandin ŋa.

9 Alla ti xadi: «Jiinu be ga wa kanmun wure, i nan kafuma me yi dingira baane. Noqu kaawante nan bange!» Ken ɲa ken moxo di. 10 Alla da noqu kaawanten xiri «ɲiiɲe», na ji kafumanten xiri «geeji». Alla seedaaxu ti ken siren ni.

11 Ken falle Alla ti: «Ɲiiɲen nan xufaari ti funtifo xallun ŋa. Sokke su n'i soxoden bangandi, yitti noone su n'i renmen bangandi, n'i soxoden bangandi ɲiiɲen kanma!» Ken ɲa ken moxo di: 12 ɲiiɲen da funtifo xallun bangandi, sokken noone su d'i soxode, yitten noone su d'i renmen d'i soxode. Alla seedaaxu ti ken siren ni. 13 Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota sikkandin ŋa.

14 Alla ti xadi: «Xurayu nan bange kanmun di, kuudo, i na kiyen do wuron fata bakka me yi. I na ɲa tagumancu yi: sallun do kootanu a do siinun da. 15 I nan ɲa xurayu yi kanmun di, kuudo na ɲiiɲen xurayindi.» Ken ɲa ken moxo di. 16 Alla da xurayi xooru filli dabari: fo xooren na kiiti kiyen kanma, fo tugunnen na kiiti wuron kanma. A da saanun xa dabari. 17 Alla d'i wara kanmun di kuud'i na ɲiiɲen xurayindi, 18 i na kiiti kiyen do wuron kanma, i na xurayen do biten fata bakka me yi. Alla seedaaxu ti ken siren ni. 19 Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota naxatandin ŋa.

20 Alla ti xadi: «Jiinun na fo yonkintun guuji, yeliŋun xa nan kanpi do kanmun ŋa!» 21 Alla da jiidufo xoorun su taga, baane su d'i noone, a da jiidufo kuttun su taga. Alla da yeliŋun xa taga, baane su d'i noone. Alla seedaaxu ti ken sire ni. 22 Alla da barike r'i di nan ti: «Xa saare, axa nan gabo, axa na jiinun faga. Yeliŋun xa nan gabo ɲiiɲen kanma.» 23 Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota karagandin ŋa.

24 Alla ti xadi: «Ɲiiɲen na fo yonkintun bugundi, baane su d'i noone: kaadundaabanu, ɲiiɲedufoonu, gundufoonu, baane su d'i noone!» Ken ɲa ken moxo di: 25 Alla da gundufoonun taga, kaadundaabanu, ɲiiɲedufoonu, baane su d'i noone. Alla seedaaxu ti ken siren ni.

26 Alla ti xadi: «Seren nan tag'o yinme sawuran d'o xawaran ŋa, a na jin ɲexun mara, na kanmun yeliŋun mara, na daabanun mara, na ɲiiɲen kanma su mara, a do foofo ga ni ɲiiɲedufo yi!»

27 Alla da seren tag'i yinme sawuran ŋa,

Alla yinme sawuran ya ni, a ga d'a taga,

A d'a taga yugo do yaxare.

28 A da barike r'i di nan ti: «Xa saare, axa nan gabo na ɲiiɲen kanma faga, na ɲiiɲen mara. Axa na jin ɲexun do kanmun yeliŋun mara, a do ɲiiɲedufo su!» 29 A t'i da xadi: «Ɲiiɲen tatten su sokke d'i soxode nan kini soron ŋa, na yittirenmaana su d'i soxoden kin'i ya, i n'i ɲa biraado yi. 30 Sokkinxayen nan ɲa biraado yi ɲiiɲen daaban su da, a do kanmun yeliŋun su, a do ɲiiɲedufo su, yonkin ga w'a di.» Ken ɲa ken moxo di. 31 Alla seedaaxu t'i golli dabarinten su siro moxo siri! Wuro ro, yille kare, ken ɲa koota tunmundin ŋa.

2

1 Ke moxo di, kanmun do ɲiiɲen d'i noxodufoonun su taganden ɲeme.

2 Koota ɲeerundin d'a ɲi Alla taganden gollun tinme.

Alla d'i taganden gollun wara ke koota yi.

3 Alla da barike ro koota ɲeerundi ke di, n'a ɲa koota senne yi, bawo, a d'a ɲ'i taganden gollunwara kootan ŋa.

[Hadamarenmen tagaye 2:4-4:26]

[Alla ga da yugu fanan do yaxarin fanan taga moxo be]

4 Kanmun do ɲiiɲen noxodufoonun xibaaren faayi ke yi.

Bire be, Tunka duumante Alla ga da kanmun do ɲiiɲen taga, 5 yitte su ma ɲi ɲiiɲen kanma, sokke su ma ɲi ga funti, bawo Tunka duumante Alla ma ɲi ga da kanme riti ɲiiɲen kanma. Sere xa ma ɲi no na ɲiiɲen soxo. 6 Nxa, jin funti bakka ɲiiɲen ŋa, na ɲiiɲen tatten su minindi. 7 Tunka duumante Alla da seren taga ti dooren^a ŋa, na birayen fanken fuut'a nuxunbotun di, seren xusa ɲa tagafo yonkinte yi.

8 Ken falle, Tunka duumante Alla da naaxo ro Adeni kinbakkan ŋa. A ga da sere ke be taga, a d'a war'a noxon di. 9 Tunka duumante Alla da yitti noone gabe funtindi bakka ɲiiɲen ŋa, i waritiyaaxen faranparen ni, i renmu liŋun ni, na birayinyitte, a do fo siren do fo buren tuwaaxun yitten funtindi naaxo ke naxaanen di.

10 Fanŋe yogo ɲi bakka do Adeni jamaanen ŋa na naaxo ke minindi. A dangi falle non ŋa, a taxandi kittu naxati. 11 Kitti fana toxon ni Pisoni, a ɲi Haawila jamaane su goorikatunu, kanŋen ɲi no. 12 Ɲiiɲe ke kanŋen ɲi kan hooren ya yi, anbari tima liŋen xa ɲi no, a do 'onkisi' ken ga ni luulun xawaran ŋa. 13 Kitti fillandin toxo ni Gihoni, a goorikatunten ɲi ti Kuusi jamaanen su yi. 14 Kitti sikkandin toxo ni Hidekeli^b, a ɲi wurunu do Asuura kinbakkan ŋa. Kitti naxatandin ni Furaata yi.

15 Tunka duumante Alla da seren wara Adeni naaxon di, kuudo, a n'a soxo n'a golli. 16 Ken di, Tunka duumante Alla da ɲaamariyen kin'a yi nan ti: «Naaxo ke yittirenmen su yiga t'an sagon ŋa, 17 m'a ganta fo siren do fo buren tuwaaxun yitte, maxa kati ken ŋa, an ga na kati ken ŋa koota su, an wa kalla.»

18 Tunka duumante Alla ti: «Seren nan tox'i baane sire fe, n wa deemandaana tagan'a da, ken wa ɲaan'a kappallenma yi.» 19 Tunka duumante Alla ga da ɲiiɲen daabanu be taga bakka dooren ŋa, a do kanmun yeliŋu, a d'i su riti seren jon ŋa, kuudo n'a tu, a ga w'i toxonun xilli moxo be, kuudo xadi, fo yonkinten noone be nda xiri toxo be yi seren maxa, ken na ɲ'a toxon ŋa. 20 Seren da toxon saxu kadundaabanun su yi, a do kanmun yeliŋun su, do gundufoonun su. Nxa, a ma kappallenma kita, fi be ga wa xoy'a yinme moxo.

21 Tunka duumante Alla da xenqu xote wara seren ŋa, n'a xenqendi. Ken bire, a d'a saxabanxotti baane wutu, na tiyinmuqan war'a batten di. 22 Tunka duumante Alla ga da seren saxabanxotte be wutu, a d'a taga yaxare yi, n'a riti katti seren ŋa. 23 Ken di, seren ti:

«Keeta ken, ke xotte bug'in xottun ya yi,

ke fatantiye bug'in fatantiyen ya yi.

A wa toxorene «yaxare»,

bawo, a tage bakka yugon^c ya yi.»

24 Ken ya saabuda, yugon ga wa fatene bakk'i ma d'i faaba yi nan kaf'i yaqen ŋa, nan ɲa baane yi.

25 Ken bire, yugon d'i yaqen duuron ya ɲi, nxa, i ma ɲi ken tu saxamufi yi.

3

[Yugon do yaxaren Alla kutaye]

1 Samaqen ya ɲi ɲiiɲen kanma daaba taganten su fo neeneliŋen ŋa. A ti yaxaren da: «Tonŋun ya ni, yelli Alla ti: "Axa nan maxa naaxo ke yittirenme su yiga ba"?» 2 Yaxaren ti samaqen da: «Ayi, o wa naaxon yittirenmen su yigana, 3 m'a ganta yitte ke be ga wa naaxon naxaanen di. Alla ti, o n maxa ken renmen yiga, o n maxa kat'a yi, ken falle, o wa kalla.» 4 Ken di, samaqen ti yaxaren da: «Ken fe! Axa nta kalla! 5 Alla n'a tu ya nan ti, axa nda yitte ke renmen yiga koota be, axa yaaxun wa ŋuɲini, axa wa ɲaana xoyi Alla moxo, axa yinmenu wa fo siren do fo buren bakka me di.»

6 Bire be, yaxaren ga d'a wari nan ti, yittirenme ke faranparen ni, a waritiyaaxen siren ni, a yigayen w'i tu roon'i faayindaanan ŋa, a siren xa ni haqiren ŋuɲiyen da, a da yittirenme ke yogo fata n'a yiga, n'a yogo kin'i kiina ya, ken ga ɲi d'a batte, a xa d'a yiga. 7 Ken batte su di, i yaaxun xusa ŋuɲi. I d'a tu nan t'i duuron ya ni. Ken di, i da turodarun meri me yi na ken ɲa du da yiraamu yi.

[Alla butuye yugon do yaxaren do samaqen wure]

8 Nellan muraanen biren ŋa, yugon d'i yaqen da Tunka duumante Alla rixannen mugu do naaxon ŋa, ken di, i fuxu Tunka duumante Alla yi naaxon yittun do me naxa. 9 Tunka duumante Alla da yugon gangu nan ti: «An na minna?» 10 A ti: «N d'an rixannen ya mugu naaxon di, n kanu, bawo, n duuron ya ni, ken ya ni, n ga fuxu.» 11 Tunka duumante Alla t'a da: «Kon d'a koy'an ŋa t'an duuron ya ni? Nke ga d'an kaba yitte ke be renmen yigayen ŋa, an da ken ya yiga ba?» 12 Yugon ti: «An ga da yaxare ke be kaf'in ŋa, ken ya da yitte ke renmen kin'in ŋa, n xa d'a yiga.»

13 Tunka duumante Alla ti yaxaren da: «An da ke ɲa n'a saxu mani kanma?» Yaxaren ti: «Samaqen ya d'in marasa, n xa d'a yiga.»

14 Ken falle, Tunka duumante Alla ti samaqen da:

«N'a sax'an da ke golle kanma,

n d'an langa, kaadundaabanun do gundundaabanun su naxa!

An toqo xiirini an noxon ya kanma,

an na seyijuran ya yigana, an wuyun wuccen su di.

15 N wa xonnaaxun sabatindini, an do yaxaren naxa,

n'a sabatindi an bonconŋun d'a bonconŋun naxa.

Kun yogo wa riini anken yinkollan moɲonqo,

anken xa wa riini a tanjinqon xiɲi.»

16 Tunka duumante Alla ti yaxaren da:

«N w'an nuxuntaaxun xotondin'an kanma,

n'an rensaareyen xa ɲa tooxe yi an kanma.

Ganta an wa liŋu kitan'an kiina yi,

nxa, aken w'an marana.»

17 Tunka duumante Alla ti yugon da:

«Xoy'an ga d'an yaqen ya terinka,

nke ga d'an kaba bakka yitte be renmen yigayen ŋa, na ken yiga.

Ken di, n da ɲiiɲen langa d'an sababun ŋa.

Tanpiye xoten falle, an nt'an biraadon kitan'a yi, an wuyun wuccen su di.

18 Saasen xabiila gabe yan riini funti ɲiiɲen ŋa,

an xa wa birene ɲiiɲen funtifoonun ya yi.

19 An w'an biraadon kitan'a yi ti futiyi xote yi m'an kalle,

an ga wa riini saage katti ɲiiɲe ke yi, an ga bug'aken be yi,

an ni dooren ya yi,

an wa saagene katti ken doore ya yi.»

[Adama do Haawa xataye bakka naaxon di]

20 Ken di, Adama d'i yaqen toxora Haawa, [a wure ga ni: «birante»], bawo, a ken ya ni hadamarenmen su ma yi. 21 Tunka duumante Alla da fatanyiraamun dabari Adama d'i yaqen da, i nan feetofata t'i ya.

22 Ken falle Tunka duumante Alla ti: «Hadamarenmen faayi ga ɲa xoy'oku moxo, a wa fo siren do fo buren bakka me di. Saasa, a nan maxa t'i w'i kitten fuutunu do birayinyitten xa batte, nan t'i w'a renmen fatana n'a yiga, yell'i na birayi duumanten kita.» 23 Ken biren ŋa, Tunka duumante Alla d'a xata bakka Adeni naaxon noxon di, yell'a na ɲiiɲen golli, a ga tage bakka ken be yi. 24 Bire be Alla ga da Adama xata bakka Adeni naaxon di, a da xeribunun^d war'a kinbakkan ŋa, i do kaafa yinbinma, a wa turinbene do tatten su yi, kuudo na birayinyitten killen tanga.

4

[Xaabila do Haabila xiisa]

1 Saxallenmaaxu ga dangi Adama d'i yaqe Haawa naxa, yaqen da noxo wutu nan saare ti Xaabila^e yi. A ti: «Ee, n da renyugo kita ti Tunka duumanten bariken ŋa!» 2 Ken falle, a saare t'a yaaxidon ŋa, Haabila. Haabila ɲa nagaana yi, Xaabila ken ɲa soxaana yi.

3 Waxati falle, Xaabila d'i soxofoonun yogo ɲa sadaaxa yi Tunka duumanten da. 4 Haabila xa d'i tanmisun renfananun ɲa sadaaxa yi, n'i tiyen fo katen kini Tunka duumanten ŋa. Tunka duumanten da Haabila sadaaxan raga, 5 nxa, a ma Xaabila xallen raga. Ken digi Xaabila yi n'a diinan bonondi.

6 Tunka duumanten ti Xaabila da: «An butu mani yi n'an diinan bonondi? 7 An ga na fo siren ɲa, an wure wa wutini, an ga ma fo sire ɲa xa, fo buren ya wa daaxan'an raqen ŋa, n'an jarabi, nxa, anken ya n xaw'a marana.»

8 Ken falle, Xaabila t'i saaxanbaana Haabila da: «O n daga teenun di.» Bire be, i ga kiɲe teenun di, Xaabila xen'i saaxanbaanan ŋa, n'a kari.

9 Ken di, Tunka duumanten da Xaabila tirindi: «An saaxanbaana Haabila na minna?» A ti: «N nt'a noqu tu, nke ya n'in saaxanbaanan tangandaanan ŋa ba?» 10 Tunka duumanten t'a da: «An da mani dabari ke yi? An saaxanbaanan foren sonqoxannen kiɲ'in ŋa gilli ɲiiɲen ŋa, t'i tanbon nan tuge. 11 Saasa, an ga d'an saaxanbaana be kari t'an kitten ŋa, ɲiiɲen d'a foren sugu, ken di, an lange, ɲiiɲen ntaxa duŋen'an da. 12 Bire be, an ga n'a soxo, a nta duŋene i soxofoonun kinn'an ŋa, an wa ɲaana sabatinbali yi, badaanyaaraana yi, ɲiiɲen kanma.»

13 Xaabila ti Tunka duumanten da: «N yanganqataye ke xot'in kanma moxo buru. 14 A faayi ke yi lenki, an d'in xata bakka ɲiiɲe siren ŋa, n wa riini fux'an ŋa, nan ɲa sabatinbali yi, a do badaanyaaraana yi t'in du yi ɲiiɲen kanma, sere be nd'in wari, a w'in kalli de!»

15 Tunka duumanten t'a da: «N d'a faamu. Sere be nda Xaabila kari, Xaabila tanbon wa tugen'a di ta ɲeeru.»

Ken di, Tunka duumanten da tagumance ro Xaabila yi, kuudo sere be nd'a wari, a nan max'a kari. 16 Xaabila laato Tunka duumanten ŋa, a daga taaxu Nodi^f jamaanen di, Adeni kinbakkan ŋa.

[Xaabila bonconŋu]

17 Fi dangi falle, saxallenmaaxun dangi Xaabila d'i yaqen naxa, yaxaren da noxo wutu nan saare ti Hanoxi yi. Ken di, Xaabila da debe taaxundi n'a toxora i renyugon ŋa, Hanoxi.

18 Hanoxi da Yiradi kita renme yi, Yiradi xa da Mehuyayeli kita renme yi, Mehuyayeli da Metusayeli kita renme yi, Metusayeli da Lemexi kita renme yi.

19 Lemexi da yaxaru filli yaxi: baanen toxon ni Ada, fillandin toxon ni Cilla. 20 Ada saare ti Yabali ya, ken ya ni nagaananu xooxa yi, tillisigumun do daaba maraanu. 21 A xoxonen toxon ni Yubali, ken ga ni ganbaritimaanun do fulefutaanon xooxa yi. 22 Cilla xa saare ti Tubali-xaabila yi, ken ɲa tage yi, a ɲi jaxawallen^g do mexen gollini. Tubali-xaabila saaxanbaana yaxaren toxon ni Naama.

23 Koota yi Lemexi t'i yaqun filli da:

«Ada, an do Cilla, xa d'in terinka moxo siri!

N yaqu, xa d'axa taron sigindi d'in sefe koninten ŋa!

Nke wa sere kall'in joogiyen da, na fonnanqaye kar'in tugon da.

24 Xaabila tanbon wa tugene ta ɲeeru,

nxa Lemexi tanbon wa tugene ta tanɲeere do ɲeeru.»

[Adama renme Seeti d'a kisimaare Enosi]

25 Saxallenmaaxu dangi Adama d'i yaqen naxa xadi, a saare ti renyugo yi, a d'a toxora Seeti, [a wure ga ni: «kuyiye»] nan ti: «Alla da soxode tana kin'in ŋa Haabila batten di, Xaabila ga d'a kari.» 26 Seeti xa da renyugo kita, n'a toxora Enosi. Ken haxatin ya ni, soron ga joppe Alla xilli t'a toxo: Tunka duumante.

5

[Adama bonconŋu 5:1-6:8]

[Nan giri Adama katti Nuuhu renmun ŋa]

1 Adama soxodun taarixun faayi:

Bire be Alla ga da hadamarenmun taga, a d'i ɲa, kuudo, i n'ike yinme xawaraaxu. 2 A d'i taga yugo do yaxare, na barike r'i d'i taga koota, n'i toxora hadamarenmu.

3 Adama wuyun ga wa kame do tanjikke siine, a da renme kit'i yinme xawaran ŋa, i sawuran di. A d'a toxora Seeti. 4 Ken falle, Adama da kamo segi siine bire, a da renmu tananu kita. 5 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do tanjikke siine.

6 Bire be, Seeti ga kiɲe kame do siinu karagi, a da Enosi kita renyugo yi. 7 Ken falle, a da kamo segi do siinu ɲeeri bire, a da renmu tananu kita. 8 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do siinu tanmi do fillo.

9 Bire be, Enosi ga kiɲe tankabe siine, a da Qenani kita renyugo yi. 10 Ken falle, a da kamo segi do siinu tanmi do karago bire, a da renmu tananu kita. 11 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do siinu karagi.

12 Bire be, Qenani ga kiɲe tanɲeere siine, a da Mahalaleli kita renyugo yi. 13 Ken falle, a da kamo segi do tannaxate siine bire, a da renmu tananu kita. 14 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do siinu tanmi.

15 Bire be, Mahalaleli ga kiɲe tandunme do siinu karagi, a da Yeredi kita renyugo yi. 16 Ken falle, Mahalaleli da kamo segi do tanjikke siine bire, a da renmu tananu kita. 17 A bono n'a wuyun toxo kamo segi do tankabe do siinu karagi.

18 Bire be, Yeredi ga kiɲe kame do tandunme do siinu filli, a da Hanoxi kita renyugo yi. 19 Ken falle, a da kamo segi siine bire, a da renmu tananu kita. 20 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do tandunme do siinu filli.

21 Bire be, Hanoxi ga kiɲe tandunme do siinu karagi, a da Metusaala kita renyugo yi. 22 Hanoxi d'i du kini Alla yi kamo sikki siine, na renmu tananu kita. 23 A da kamo sikki do tandunme do siinu karagi ɲa, 24 nan lagari birene do Alla batte, nan yaaxaransanku, bawo, Alla d'a wutu katt'i du yi.

25 Bire be, Metusaala ga kiɲe kame do tancege do siinu ɲeeri, a da Lemexi kita renyugo yi. 26 Ken falle, a da kamo ɲeeri do tancege do siinu filli bire, a da renmu tananu kita. 27 A bono n'a wuyun toxo kamo kabi do tandunme do siinu kabi.

28 Bire be, Lemexi ga kiɲe kame do tancege do siinu filli, a da renyugo kita. 29 A d'a toxora Nuuhu, [a wure ga ni: «neenendaana»] nan ti: «Neenendaana, a ya wa riini o neen'o gollun ŋa, a d'o tanpiye xotun ŋa bakka ɲiiɲanqotte langante ke yi Tunka duumanten maxa.» 30 Ken falle, Lemexi da kamo karagi do tankabe do siinu karagi bire, a da renmu tananu kita. 31 A bono n'a wuyun toxo kamo ɲeeri do tanɲeere do siinu ɲeeri.

32 Nuuhu ga kiɲe kamo karagi siine, a da renyugu sikki kita: Saami, Haami a do Yaafasi.

6

[Alla nimisiye hadamarenmun taganden di]

1 Bire be, hadamarenmun ga joŋe gabono ɲiiɲen kanma na renyaxarun kita, 2 kanmun taaxaanun^h jarabi renyaxaru ku yi. I da foonun sugand'i di n'i yaxi. 3 Ken bire, Tunka duumanten ti: «N ntaxa katta hadamarenmun muɲini, i ga wa birene t'in yonkin ŋa, bawo, i nt'in killen kanma, n wa kame do tanpille siine wucce kinn'i ya.»

4 N'a wutu ken haxati, sere dinku gillunⁱ ya ɲi ɲiiɲen kanma. Bire be xa kanmun taaxaanun ga kafu do hadamarenmun renyaxarun ŋa, i da renmun kita. Kun yan ɲa ken biren yugu saaga toxo buguntun ŋa.

5 Tunka duumanten d'a wari nan ti, hadamarenmun fo buren gabo ɲiiɲen kanma, i sondonmun bono, koota su, i sinmayen ni fo buren duuron ya yi. 6 A nimisi, mani max'i da hadamarenmen taga ɲiiɲen kanma, a sondonmen suno. 7 Ken biren ŋa, a ti: «N wa riini ɲiiɲen tagafoonun burunqu nan giri hadamarenmun ŋa nan dag'a wara daabanun do ɲiiɲedufoonun do kanmun yeliŋu, bawo, n nimis'i taganden ŋa.» 8 Nxa Nuuhu da Tunka duumanten neeman kita.

[Nuuhu taarixu 6:9-9:29]

[Nuuhu d'i renmu]

9 Nuuhu d'i kaadunkon taarixun faayi:

Nuuhu ɲi sere teleŋonte yi, sere tinmante, i haxatin soron naxa. A do Alla ɲi doome. 10 A da renyugu sikki kita: Saami, Haami, a do Yaafasi.

11 Ken haxati, Alla d'a wari nan ti hadamarenmen bono, a da ɲiiɲen tatten su ɲa golli bure yi nan xenu me yi. 12 A d'a jaaten raga nan ti duna bono, hadamarenme su ntaxa kille sire kanma.

13 Ken biren ŋa, Alla ti Nuuhu da: «N fanqe a kanma na tagafoonu ku burunqu, n'a sababun ɲa hadamarenmun ŋa. Ɲiiɲen tatten su ɲa fo bure yi, nan xenu me yi, n w'i halakini, na ɲiiɲen xa halaki. 14 Nxa, anken na yitti fuure xoore dabari, n'a noxon ɲa konpullenmun ŋa, n'a noxon d'a sellan daari ti gudoronjin ŋa. 15 A dabari moxon faayi: An n'a gilloyen ɲa kamo sikki sogoɲe, n'a noxon ɲa tankarage sogoɲe, n'a yindanman ɲa tanjikke sogoɲe, 16 na xurayeroran wara bilin do fuuren tatten naxa, sogoɲe baane haqe, na fuure ke noxon genmundi sankancoonu sikki yi, konpe wureranke, a do naxadunken do kanmuranke, na roraqen war'a tatten ŋa. 17 Ken biren ŋa, nke Alla, n wa tuufaana ŋamen ritini ɲiiɲen kanma, na tagafo yonkinten su halaki kanmun wure. Foofo ga wa ɲiiɲen kanma, n w'a halakini. 18 Nxa, n w'in lahidu wutt'in d'anken naxa. Nuuhu, anken d'an kaadunko, an renyugun d'an yaqe, d'an kalliyaxaru, axa wa roono fuure ke noxon di. 19 An na fillo-fillo, yugo do yaxare wutu daaba yonkinte su di d'an ŋa fuure ke noxon di, kun na toxo biraye di. 20 Yeliŋu, daabanu, a do ɲiiɲedufoonu noone su, fillo-fillo wa riini katt'an ŋa nan bire d'an ŋa. 21 An na fo wutu biraadon noone su di, na silafandan wut'i d'an yinme da, a do fi beenu ga wa kafun'an ŋa fuuren di.»

22 Nuuhu da Alla ɲaamariyen su ɲ'i moxon di.

7

[Tuufaana ŋamen joppaye]

1 Ken falle, Tunka duumanten ti Nuuhu da: «Anken d'an koren su, xa ro fuuren di, bawo, an baane ya wa killi teleŋonten kanma soron su di. 2 An na daaba yugu ɲeeri, a do daaba yaxaru ɲeeri wutu daaba halaale su di, an na yugu baane do yaxarin baane wutu daaba haraamunte su di, 3 na yugu ɲeeri do yaxaru ɲeeri wutu yeliŋen noone su di, yell'i soxoden nan sanqi ɲiiɲen tatten su di. 4 Bawo, bito ɲeeri lenki falle, n wa kanmen ritini tannaxate koota wucce, kiyen do wuro. N ga da foofo taga ɲiiɲen kanma, n w'a su burunqunu.» 5 Nuuhu da Tunka duumanten ɲaamariyun su ɲ'i moxon di.

6 Bire be tuufaana ŋamen ga wa riini, a d'a ɲi Nuuhu wuyun wa kamo tunmi siine. 7 A ro fuuren di, a d'i renyugu, d'i yaqe, d'i kalliyaxaru, yell'i nan kisi tuufaana ŋamen ŋa. 8 Daaba halaalen do daaba haraamunte, yeliŋun do ɲiiɲedufoonu, 9 i su ri katta Nuuhu yi, yugo do yaxare, yell'i na ro fuuren di, xoyi Alla ga d'a ko Nuuhu da moxo be.

10 Bito ɲeeri dangi falle, tuufaana ŋamen joppe ɲiiɲen kanma. 11 Nuuhu kamo tunmundin siine, xaso fillandin bito tanmi do ɲeerundin koota, kanmun do ɲiiɲen ji sawuranun su raqen wuɲi. 12 Ken di, kanmen xenu riyen ŋa tannaxate koota, a wa riini kiye do wuro.

13 Ken koota baane yi, Nuuhu ro fuuren di, a d'i renyugu: Saami, Haami, Yaafasi, d'i yaqe, d'i kalliyaxarun sikki. 14 I kun do gundufoonu, kaadundaabanu, ɲiiɲedufoonu, yelin noone su do fo kanpinma su. 15 Tagafo yonkinten noone su ri kafunu Nuuhu yi fuure ke di. 16 Ke tagafo su ɲi ga ri fillo-fillo, yugo do yaxare, xoyi Alla ga da ɲaamariyen kini moxo be. Ken falle Tunka duumanten da fuuren raqen texe Nuuhu yi.

17 Ken di, tuufaana ŋamen duume riyen ŋa ɲiiɲen kanma tannaxate koota. Jin gabo ɲiiɲen kanma m'a ga wa fuuren yonkono bakka ɲiiɲen ŋa. 18 Ŋamen xooro, nan kasafo, fuuren ɲi lingilangana jin kanma. 19 Ŋamen wurewuti na ɲiiɲen kanma gidi gillun su toni, 20 a wurewuti gidinjingu ku kanmara ti sogoɲu tanmi do karago. 21 Fatantiyemanfo su ga ɲi dillene ɲiiɲen kanma, a kara: yeliŋu, kaadundaabanun do gundufoonu, a do ɲiiɲedufoonun do hadamarenmu, a su kara. 22 Foofo ga ɲi neegunu ɲiiɲen kanma, a kara. 23 Ke moxo ya ni, Tunka duumanten ga da tagafo yonkinten su burunqu bakka ɲiiɲen kanma: nan giri hadamarenmun ŋa nan dag'a wara ma daabanu, ɲiiɲedufoonu, a do kanmun yeliŋu, i su burunqe, n'a toxo Nuuhu do fi beenu ga ɲi d'a batte fuuren di. 24 Jin kasafoyen da kame do tankarage koota ya ɲa ɲiiɲen kanma.

8

[Tuufaana ŋamen lagaru]

1 Alla sinme Nuuhu yi, a do gundufoonu, do kaadundaabanu beenu su ga ɲi doome fuuren di. Alla da fanke yogo kara ɲiiɲen kanma, jin joppe yanqana. 2 Ɲiiɲen jin sawuranun do kanmun jin sawuranun su raqen texe. Kanmen kuti. 3 Jin toxo kaawana bakka ɲiiɲen ŋa fonne-fonne. Kame do tankarage biton dangi falle, jiinun roxo. 4 Xaso ɲeerundin bito tanmi do ɲeerundin koota, fuuren sigi Ararati^j gidinjingon kanma. 5 Jin toxo roxono ma xaso tanmundi, ken xaso koota fana, gidinjingon joŋe bangene.

6 Tannaxate koota dangi falle, Nuuhu da fuuren fulunboten wuɲi. 7 A da xaaxen wara bakka sellan ŋa. Xaaxen kanpi dagana, nan saage riini tawuye di, na daganansaagaye dantanu ɲa ma jin ga wa fiirene ɲiiɲen kanma. 8 Ken falle, Nuuhu da xudoxudon wara dagana ɲiiɲen kanma faayi gen'a ga kaawa. 9 Nxa xudoxudon taanun ma sabatira kita, bawo jin su ma ɲi ga ɲeme bakka ɲiiɲen kanma. A saage riini, Nuuhu d'i kitten banb'a da, n'a rondi fuuren di. 10 Bito ɲeeri dangi falle, a da xudoxudon wara dagana sellan duxura xadi. 11 Nellen bire, a saage riini, sayituununyitten deren w'a soomen ŋa, a xaye-xaye. Nuuhu d'a tu nan ti jin roxo ɲiiɲen kanma. 12 Bito ɲeeri tana dangi falle, a da xudoxudon wara dagana duxurandi xadi. Keeta, xudoxudon maxa saage riini.

13 Nuuhu wuyun kamon tunmi do siine baanendin xaso fanan bito fana, jin kaawa bakka ɲiiɲen ŋa. Nuuhu da fuuren bilin wutu bakk'a yi na sellan faayi. A ti: «A faayi, ɲiiɲen kaawa!» 14 Xaso fillandin tanpillen do ɲeerundin koota, ɲiiɲen su ɲi ga kaawa pewu-pewu.

15 Alla ti Nuuhu da: 16 «An d'an yaqen d'an renyugun d'an kalliyaxaru, xa bugu fuuren di. 17 Fo yonkinte be xa ga wa no, i su bugundi: yeliŋu, daabanu, do ɲiiɲedufoonu, i nan bugu nan saare nan kugu nan gabo ɲiiɲen kanma.»

18 Nuuhu d'i yaqen d'i renmun d'i kalliyaxarun bugu. 19 Fo yonkinten su bugu: ɲiiɲedufoonu, yeliŋu, tagafo su ga wa dillene ɲiiɲen kanma, i su bugu xabiila-xabiila.

20 Nuuhu da sadaaxindinoqun taga Tunka duumanten da. A da fo raga daaba halaale su di, na fo raga yelin halaale su di, n'i ɲa sadaaxabuyinte yi sadaaxindinoqun ŋa. 21 Tima liŋen sege bakka sadaaxa ke yi nan kiɲe Tunka duumanten ŋa. A t'i yinme da: «Tonŋun ya ni hadamarenmen sondonmen buren ni gell'a tugunne, nxa, n ntaxa ɲiiɲen langana d'a yi abada. N ntaxa fo yonkinte su xahana halakini abada, xoy'in ga d'a ɲa moxo be.

22 Na ɲiiɲen kanma toxo ke moxo yi:

tifinde, fatande,

mulle, jebere,

kunaye, xaaxo,

kiye, do wuro,

ku nta yillene abada.»

9

[Alla ga da lahidu be wutu Nuuhu da]

1 Alla da barike ro Nuuhu d'i renyugun di, nan t'i da: «Xa saare, axa nan gabo, na ɲiiɲen kanma faga. 2 Ɲiiɲen daabanun su nan xaay'axa da, nan kan'axa yi, kanmun yeliŋu do daaba su ga wa dillene ɲiiɲen kanma, do jin ɲexun su, i laawar'axa da. 3 Fo yonkinte su, n d'a kin'axa yi biraado yi, xoyi funtifoonun moxo, n d'i su laawar'axa da. 4 Haxati su, axa ga na ɲi tiyen yigana, a nan ɲi yonkin ga bug'a di, ken ga ni foren ŋa. 5 Axa birayen jonginten w'axa foren ya yi. Ken saabuda, n w'axa foren tanbon tugana. N w'a tanbon tugana daaban do hadamarenmen su yi, sere be nda sere foren joxu, a tanbon wa tugene a da t'a me yi.

6 Sere be nda hadamarenme foren joxu,

hadamarenme ya w'an xa foren joxunu,

bawo hadamarenmen tage Alla sawuran ya di.

7 Ken di, axakun nan saare,

axa nan gabo nan sanqi ɲiiɲen kanma.»

8 Ken biren ŋa, Alla ti Nuuhu d'i renyugun da: 9 «Ken di, nke Alla, n w'in lahidu sabatindin'in d'axa naxa, d'axa bonconŋu beenu ga wa riin'axa falle, 10 a do tagafo yonkinte su ga wa d'an batte: yeliŋu, kaadundaabanu, gundufoonu, do foofo ga bugu d'axa batten ŋa fuuren di, a do ɲiiɲen kanma fo yonkinten su. 11 N w'in lahidun tinmandini d'axa yi, n ntaxa tagafo yonkinte su burunqunu xadi ti tuufaana ŋamen ŋa. Tuufaana ntaxa riini na ɲiiɲen halaki.»

12 Alla ti xadi: «N lahidun tagumancen faayi, n ga wa ke be sabatindin'in d'axa naxa, a do fo yonkinte su ga wa d'axa batte, d'axa bonconŋu beenu ga wa riini kiyen su di: 13 N d'in bundanŋen wara tabullen di, yelli, a nan ɲa lahidun tagumancen ŋa, n do ɲiiɲen naxa. 14 Bire be, n ga na tabullun kafuma me yi ɲiiɲen kanmara, bundanŋe ke nda bange tabullen di, 15 ken di, n wa sinmene n d'axa lahidun ŋa, a do fo yonkinte fatantiyemanfon su ya: ji ntaxa ɲaana tuufaana yi, na tagafoonun su burunqu. 16 Bundanŋen ga na bange tabullen di, n w'a faayini, yell'a n'in haqiren tox'in do ɲiiɲen fo yonkinten su, a do fatantiyemanfon su lahidu duumanten di.»

17 Alla ti Nuuhu da xadi: «Ke ya ni lahidu tagumancen ŋa, n do ɲiiɲen tagafo yonkinten su naxa.»

[Nuuhu d'i renmun sikki]

18 Nuuhu renmu beenu ga bugu fuuren di faayi ku yi: Saami, Haami, a do Yaafasi. Haami ni Kanaana faaba yi. 19 Nuuhu do ku renmu sikki yan da ɲiiɲen kanma faga. 20 Nuuhu joŋe ɲiiɲen kanma soxono. A da resentiŋe^k yogo tutu. 21 Koota yogo, a da resenqoncin mini nan sikire, m'a ga w'i duuron wall'i tillisen wure. 22 Haami, ken ga ni Kanaana faaba yi, a d'i faaba duuron wari. A bugu n'a laxam'i waaxinun da. 23 Ken di, Saami do Yaafasi da Nuuhu yiraame yogo wutu n'a sax'i kunkun ŋa, nan fallandiga katt'i faaba yi, na yiraamen xuf'a yi, i yaaxallaqun yillantu, kuudo, i nan max'i faaba duuron wari. 24 Bire be, Nuuhu ga haqire bakka sikirayen ŋa, a renyugo tugunnen ga da ke be ɲa, a d'a mugu. 25 Ken ga ɲa, a d'a langa nan ti:

«Ari na Kanaana halaki!

Ari n'a ɲ'i waaxinun komun fallanken ŋa.»

26 Ken falle, a ti xadi:

«Alla barikanten ni, ken ga ni Tunka duumanten ŋa, Saami Alla.

Yaarabi Kanaana nan ɲa kome yi Saami da.

27 Yelli Alla na wasaye ɲa Yaafasi da,

a nan taaxu Saami tillisen wure,

na Kanaana ɲ'i da kome yi!»

28 Tuufaana ŋamen falle, Nuuhu da kanmu sikki do tankarage siine bire. 29 Bire be Nuuhu birantaaxu wuccen ga kiɲe kanmu kabi do tankarage siine yi, a faati.

10

[Nuuhu renmun taarixu 10:1-11:9]

1 Tuufaanan jin dangi falle, Nuuhu renmun sikki, Saami, Haami, a do Yaafasi, i jiidi na soxodun kita. I taarixun faayi.

[Yaafasi renmu]

2 Yaafasi renyugun ni Gomeri, Magoogi, Madayi, Yawaani, Tubali, Mesexi, a do Tirasi yi.

3 Gomeri renyugun ni Asikanaji, Rifaata, a do Togaraama yi.

4 Yawaani renyugun ni Elisa, Tarisisi, Kitinu, a do Dodaninu yi.

5 Kuunun yan sanqi gunŋun kanma do geejillaqun ŋa, nan taxandi jamaanun do me naxa: xabiila-xabiila, baane su d'i jama, d'i xanne.

[Haami renmu]

6 Haami renyugun ni Kuusi, Misira, Puta, a do Kanaana yi.

7 Kuusi renyugun ni Seeba, Haawila, Sabata, Raama, a do Sabatexa yi. Raama renyugun ni Seeba do Dedaani yi.

8 Kuusi da Namuruuju xa kita renme yi, Namuruuju ke be ga ɲa yugu saage yi ɲiiɲen kanma. 9 Tunka duumanten ɲi ga da Namuruuju ɲa togaana saage yi, ken ya ni, a ga ri taalin di: togaana saage ke xoyi Namuruuju. 10 A maranden debi fananun ni Baabila, Erexi, Akada do Kaleena ya yi, Baabila ɲiiɲen kanma. 11 A bugu Baabila nan daga Asuura na Niniwe taaxundi no, a do Rehoboto-yiira do Kaala. 12 A da debi xoore taaxundi Niniwe do Kaala naxa. Ken toxo ni Reseni.

13 Misira ni Ludinu, Anaminu, Lehabinun do Nafatuhinun xooxa ya yi, 14 a do Patarusinun do Kasaluhinu do Kafatorinu. Filisitinun bugu Kasaluhinun ya di.

15 Kanaana renmun ni Cidoni, ken ni sooman ŋa, a do Heeti.

16 Kanaana ya ni Yebusinun xa xooxa yi, a do Amorinun do Girigaasinu, 17 Hiiwinu, Araqinu, Sininu, 18 Arawaadinu, Camarinu, a do Hamaatinu. Ken falle, Kanaana xabiilan sanqi-sanqi. 19 Kanaana jamaanen ɲ'a wutunu Cidoni yi katta Garara yi ma Gaasa banŋen ŋa, a do Sodoomu, Amoora, Adema do Ceboyima, ma katti Laasa yi. 20 Ku ya ni Haami soxodun ŋa, baane su d'i xabiila, d'i xanne, d'i jamaane, d'i jama.

[Saami renmu]

21 Saami, ken ga ni Yaafasi gidanyugu xooren ŋa, a ya ni Abaraaninun^l d'i bonconŋun su xa xooxa yi. 22 A renmun ni Elaamu, Asuura, Aripaxisaadi, Luudu, a do Araama yi.

23 Araama renmun ni Ucci, Hulli, Geteri, a do Maasi yi.

24 Aripaxisaadi renmen ni Selaaha yi. Ke Selaaha da Abaraani kita renme yi. 25 Abaraani da renyugu filli kita, baanen toxo ni Pelege, [a wure ga ni: «taxandiye»], bawo, a haxatin ŋa ɲiiɲen taxandi. A xoxonen toxon ni Yaqataani.

26 Yaqataani renmun ni Alimodaadi, Saleefi, Hacarimaweeti, Yara, 27 Hadoraami, Ujali, Diqala, 28 Ubaali, Abimayeeli, Seeba, 29 Ufira, Haawila, a do Yobaabi. Ku su ni Yaqataani renmun ya yi. 30 I taaxunten ɲi nan giri Meesa yi katta Sefaara giden ŋa, kinbakkan di. 31 Ku fo koonintu ya ni Saami soxodun ŋa, baane su d'i xabiila, d'i xanne, d'i jamaane, d'i jama. 32 Kuunu ya ni jama be ga bugu Nuuhu renyugun ŋa, baane su d'i bonconŋe, d'i xabiila. Tuufaana ŋamen dangi falle, xabiilanun su bugu ku ya yi, nan sanqi ɲiiɲen kanma.

11

[Baabila tagandi gille]

1 Waxati yogo, ɲiiɲen su ɲi xan baane, sefe kitti baane. 2 Koota yogo, soron feregonte bakka do kinbakkan ŋa, i da biran xulli xoore wari Baabila ɲiiɲen kanma, i xusa nan taaxu no. 3 I ti me da: «O na tufan katu n'a buyi ti yinben ŋa.» Ken di, tufan da gidinsigiran sir'i da, gudoronjin da doorinsigiran sir'i da. 4 Ken falle, i ti: «O na debe tag'o yinme da, na tagandi gille sigind'a di, a tonben ga wa kiɲene kanmun ŋa. Ken biren ŋa, o na ɲa toxonto yi, kuudo, o n maxa sanqi do ɲiiɲen tatten su yi.»

5 Fi falle, Tunka duumanten yanqa bakka kanmun di, nan ri deben faayi, a do tagandi gille be hadamarenmun ga d'a dabari. 6 Ken di, a ti du da: «Ku faayi ga kafu me yi nan ɲa jama baane ya yi, i wa xan baane ya konni, ke faay'i gollen joŋaadun ŋa. Saasa, foofo ra ntaxa i kabana i golle danbe su ɲaaye yi. 7 Ken di, o n yanqa, o n'i xanne ke kolonso, yell'i nan maxa me faamu.» 8 Ken biren ŋa, Tunka duumanten d'i sanqi bakka non ŋa do ɲiiɲen tatten su yi, ken ga ɲa, i tuuma bakka deben taganden ŋa. 9 Ke ya saabuda, deben ga wa xilli Baabila, [a wure ga ni: «kolonso»], bawo Tunka duumanten da hadamarenmen su xannen kolonso non ya yi. Non ya ni xahana, a ga d'i sanqi do ɲiiɲen tatte su yi.

[Saami taarixu 11:10-26]

[Saami soxodun taarixu]

10 Saami soxodun taarixun faayi: Tuufaanan dangi falle ti siinu filli yi, na Saami wuyun toxo kame siine, a da Aripaxisaadi kita renyugo yi. 11 Ken falle, Saami da kamo karagi siine bire, a da renmu tananu kita.

12 Bire be, Aripaxisaadi ga kiɲe tanjikke do siinu karagi, a da Selaaha kita renyugo yi. 13 Ken falle, a da kamo naxati do siinu sikki bire, a da renmu tananu kita.

14 Bire be, Selaaha ga kiɲe tanjikke siine, a da Abaraani kita renyugo yi. 15 Ken falle, a da kamo naxati do siinu sikki bire, a da renmu tananu kita.

16 Bire be, Abaraani ga kiɲe tanjikke do siinu naxati, a da Pelege kita renyugo yi. 17 Ken falle, a da kamo naxati do tanjikke siine bire, a da renmu tananu kita.

18 Bire be, Pelege ga kiɲe tanjikke siine, a da Rewu kita renyugo yi. 19 Ken falle, a da kamo filli do siinu kabi bire, a da renmu tananu kita.

20 Bire be, Rewu ga kiɲe tanjikke do siinu filli, a da Seruga kita renyugo yi. 21 Ken falle, a da kamo filli do siinu ɲeeri bire, a da renmu tananu kita.

22 Bire be, Seruga ga kiɲe tanjikke siine, a da Nahooro kita renyugo yi. 23 Ken falle, a da kamo filli siine bire, a da renmu tananu kita.

24 Nahooro ga kiɲe tanpille do siinu kabi, a da Teera kita renyugo yi. 25 Ken falle, a da kame do siinu tanmi do kabu bire, a da renmu tananu kita.

26 Teera ga kiɲe tanɲeere siine, a da Ibiraama do Nahooro, a do Haraani kita renmu yi.

[Joppayen taxandi fillandi nan wutu Ibirahiima katta Yusufu 11:27-50:26]

[Ibirahiima d'i faaba Teera taarixu 11:27-25:11]

[Teera soxodun taarixu]

27 Teera soxodun taarixun faayi: Teera da Ibiraama do Nahooro, a do Haraani kita renyugu yi, Haraani da Luuti kita renyugo yi. 28 Haraani faat'i faaba Teera kaane, n'a tox'i saaredeben di, Uri, ken ga wa Kasaadinun maran di.

29 Ibiraama do Nahooro da yaxaru wut'i du da. Ibiraama yaqen toxon ni Saara, Nahooro yaqen toxon ni Milika, Yisika waaxi, Haraani renyaxare ya ni. 30 Saara ɲi boroge yi, renme ma ɲ'a maxa.

31 Teera ferego bakka Uri, ken ga wa Kasaadinun maran di, a d'i kaadunko: a renyugo Ibiraama, a do Haraani renyugo Luuti, ken ga n'a ken kisimaaren ŋa, a d'a kalliyaxare Saara, Ibiraama yaqe, yell'i nan daga Kanaana jamaanen di. I ga kiɲe Haraana, i taaxu non ŋa. 32 Teera da kamo filli do siinu karagi bire, ken falle, a faati Haraana.

12

[Ibiraama dagaye Kanaana]

1 Tunka duumanten ti Ibiraama da: «Bugu an jamaanen di, an n'an koren wara, an nan bugu an faaba kaara, an nan daga jamaane be n ga w'a koyin'an ŋa. 2 N wa riini jama xoore bug'an di, na barike r'an di, n'an toxon xoorondi, n'an ɲa bariken sababun ŋa. 3 N wa sere barikandini, sere be ga duw'an da, na sere langa, sere be ga d'an langa, na ɲiiɲen xabiilanun su barikandi d'an sababun ŋa.»

4 Ibiraama daga xoyi Tunka duumanten ga d'a k'a da moxo be. Luuti xa daga d'a batte. Ibiraama ga ɲi bakka Haraana, a d'a ɲi, a wuyun wa tanɲeere do siinu karagi. 5 A d'i kaagunyaxare Saara wutu d'i waaxin renyugo Luuti, i do naaburu, do komu beenu ga ɲ'i maxa Haraana. I bugu nan daga Kanaana.

6 Ibiraama da jamaanen kutu nan daga Sixemu, katta More yitti xooren noqun ŋa. Ken haxati, Kanaanankon ɲi ken jamaane di. 7 Tunka duumanten bange Ibiraama da, nan ti: «N wa riini ke jamaane kin'an bonconŋen su ya yi.» Ibiraama da sadaaxindinoqu taga Tunka duumanten da, ken be ga bang'a da non ŋa. 8 Ken falle, a yille bakka no, nan daga giden ŋa Beteli kinbakkan ŋa. A d'i tillisen banba Beteli do Ayi naxa. Beteli wa kinqennan ŋa, Ayi wa kinbakkan ŋa. Non xa yi, a da sadaaxindinoqu taga Tunka duumanten da, nan xirindi ti Alla toxo, Tunka duumante. 9 A da dagaye meerabatunten ɲa Negeba, [ken ga ni Kanaana fankitten ŋa].

[Ibiraama dagaye Misira]

10 Dullen ro jamaanen di. Ibiraama yanqa katti Misira yi, kuudo nan taaxu no, bawo, dulle ke ɲi ga xoto jamaanen di. 11 Bire be, i ga tinto Misira yi, a t'i yaqe Saara da: «Nke w'a tu nan ti, an ni yaxaren faranpare yi. 12 Misirankon ga na ri an wari, i wa tin'in yaqen ya n'an ŋa, i w'in kalli, n'anke toxo birene. 13 Ken di, an wa tini, n maarenmen ya n'an ŋa, yell'in ragamoxon nan siro d'an sababun ŋa. N yonkin na kisi xa, an saabuda.»

14 Bire be Ibiraama ga kiɲe Misira, Misirankon d'a wari, a yaqen faranparen ni moxo buru. 15 Misira tunkayugon^m golliɲaŋaanu yingumun xa d'a wari n'a maxankutu tunkayugon da. Ken di, i do Saara daga tunkayugon kaara. 16 A da Ibiraama ragamoxon sirondi do Saara sababun ŋa, na xeerin ɲ'a da, na tanmisun kin'a yi, a do naanun do farun do komi yugun do komi yaxarun do fari yaxarun do ɲogomu. 17 Nxa, Tunka duumanten da watte xotu wara tunkayugon d'i kan ŋa do Saara batte, Ibiraama kaagunyaxare. 18 Ken di, tunkayugon da Ibiraama xiri nan t'a da: «An xa da mani ɲa nke yi? Mann'an ga ma ti, an yaqen ya ni? 19 An d'a koy'in ŋa mani yi, t'an maarenyaxaren ya ni, m'in ga w'a wutun'in du da yaqe yi? Saasa, an yaqen faayi, a raga nan daga.»

20 Tunkayugon da yugu sax'a di nan dag'a d'i yaqen wara kille, a do foofo ga ɲ'a maxa.

13

[Ibiraama do Luuti fataye bakka me yi]

1 Ibiraama giri bakka Misira, katta Negeba yi, a d'i yaqen do foofo ga ɲi d'a batte, kafunu Luuti yi.

2 Ibiraama ɲi banna xoore yi, daaban do goden do kanŋen di. 3 A da dagaye meerabatunten ɲa bakka Negeba, katta Beteli do Ayi naxan ŋa, a tillisen ga ɲi no be. 4 Noqu be xa, Ibiraama ga ɲi ga da sadaaxindinoqun sigindi no fanaŋu ke, a xirindi ti Tunka duumanten ŋa no.

5 Luuti, ke be ga ɲi do Ibiraama batte, tanmisun ɲ'a xahana maxa do naanun do tillisenu. 6 I daabanun ɲi ga n gaba, i nan toxo doome, bawo, sokken ma ɲ'i bakka. 7 Gajanŋe yogo dangi Ibiraama nagaananun do Luuti nagaananun naxa, nan kafu ke su yi, Kanaanankon do Perisinun xa taaxunten ɲi ɲiiɲe ke kanma. 8 Ken di, Ibiraama ti Luuti da: «N lenme, haqu toxo! Laxarumanqanŋe nta sir'inke d'anken naxa, a nta sir'o nagaananun naxa, bawo, o ni waaxinun ya yi. 9 Ɲiiɲen su faay'an kaane, an ra wa fatene bakk'in ŋa, an ga na daga kinbakkan ŋa, nke wa dagana kinqennan ŋa, an ga na daga kinqennan ŋa, nke wa dagana kinbakka.»

10 Luuti d'i yinmen wurewutu nan faayindi, a d'a wari Yarade fallaqun su mininten ni, nan dag'a wara ma Cowaara yi, ken d'a ɲi Tunka duumanten ma Sodoomu do Amoora karaⁿ. Fallaqu ku ɲi xoyi Tunka duumanten naaxon do Misira jamaanen moxo. 11 Luuti da Yarade fallaqun su sugand'i yinme da, nan daga do kinbakkan ŋa. Ke moxo ya ni, Ibiraama do Luuti ga fate bakka me yi. 12 Ibiraama toxo Kanaana jamaanen di, nxa, Luuti daga toxo fallaqen debun di, n'i tillisenun banba katta Sodoomu banŋen ŋa. 13 Sodoomunkon ɲi allakutaanu yi, i ɲi Tunka duumanten kutana t'i gollu buru gabun ŋa.

[Tunka duumanten lahidu]

14 Luuti fate falle bakka Ibiraama yi, Tunka duumanten ti Ibiraama da: «An yinmen wurewutu, an nan faayindi bakk'an sigira ke yi katta saahilin ŋa do fankitte, a do kinbakkan do kinqennan ŋa, 15 bawo, an yaaxen ga wa ke jamaane be yi, n w'a su kinn'an ŋa, n'a kin'an bonconŋun ŋa haxatin su. 16 N wa riin'an bonconŋun ɲa xoyi seyijuran moxo, sere be nda katta seyijuran jaatene, an na katt'i jaatene. 17 Giri Ibiraama! An na jamaane ke su tere, bawo, n wa riin'a kin'an ya yi.»

18 Ken ga ɲa, Ibiraama d'i tillisenun gana katta Mamere yitti xoorun banŋen ŋa, Heberona tatten ŋa, nan taaxu no. Non ŋa, a da sadaaxindinoqu taga Tunka duumanten da.

14

[Luuti buguye komaaxun ŋa]

1 Bire be, Baabila tunkayugo Amarafala ga ɲi fankan di, do Elasaara tunkayugo Ariyoxa, do Elaama tunkayugo Kadarilamori, a do Goyimi tunkayugo Tidali, 2 i da Sodoomu tunkayugo Beera gaja, a do Amoora tunkayugo Birasa, do Adema tunkayugo Sinebu, do Ceboyima tunkayugo Semabeeri, a do Beela tunkayugo, ken ga ni Cowaara yi. 3 Ku tunkayugu karagi kafuma me yi, na lahidun wutu me da Sidimi folonŋen di, ken ga ni fanŋen fure, [ɲexe ga nt'a di].

4 Gajanŋen sababun ni: ku tunkayugu karagi da siinu tanmi do fillo ɲa komaaxun ŋa Kadarilamori maxa, siini tanmi do sikkandi, i muriti. 5 Siini tanmi do naxatandi, Kadarilamori do tunkayugu beenu ga ɲi d'a batte, i da Refayinun gaja Asiteroti-qarinayimi ɲiiɲen kanma, na Juujinun gaja Haama ɲiiɲen kanma, na Eminun gaja Qiriyatimi folonŋen di, 6 na Hoorinun gaja Seyiri gidun kanma nan katt'i su da, nan dag'a wara ma El-parana, gunjuran noqun tatten ŋa. 7 Ken falle, tunkayugu ku naxati saage riini katta Ayini-misipaati yi, ken ga ni Qadesi, na Amaleqinun debun su gaja nan duguta, na Amorinu be taaxunten ga wa Hacaconi-tamara ɲiiɲen kanma gaja nan katt'i da.

8 Ken biren ŋa, Sodoomu do Amoora do Adema do Ceboyima, a do Beela tunkayugo, i bugu nan ɲa kurenkitte yi Sidimi folonŋen di, 9 na Kadarilamori d'i jaman gaja non ŋa. Ken di, gajanŋen ɲi ku naxati do baanu ku karagi naxa. 10 Gedi xasu gabe ɲi Sidimi folonŋen di, gudoronjin ya ɲ'i di. Sodoomu do Amoora tunkayugun filli wurunten xen'i di, kuttun wuru nan daga giden ŋa. 11 Ken di, i da Sodoomu do Amoora naaburen su wutu, n'i biraadonun su wutu nan daga t'i ya. 12 I da Luuti xa raga, Ibiraama saaxanbaanan renme, nan daga t'a yi, a d'i kittirafon su, bawo, aken taaxunten ɲi Sodoomu.

13 Wuraanu ku yogo ri abaraaninke Ibiraama xibaari, a taaxunten ga ɲi Mamere yitti xooru banŋen ŋa, Mamere ke be ga ni Amori bonconŋen yogo yi, Esekoli do Aneri waaxin ga ni, kuunu su ɲi ga da lahidun wutu do Ibiraama yi. 14 Ibiraama ga d'a mugu nan t'i maarenmen kittirallage, a da kamo sikki do kurillenmu tanmi do segu kafuma me yi, i kan yugu saagun di, na tunkayugu ku batu ma Daana banŋen ŋa. 15 A d'i kurillenmun taxandi, sappa-sappa, nan xenu xonnu ku yi do wuron ŋa, n'i xoso, n'i batu dagana ma Huubata be ga wa Dimasiqa saahilin di, 16 nan saage t'i kittirafoonun su yi, a d'i maarenme Luuti d'i kittirafoonun su, a do yaxarun d'a kaadunkon kuttu.

[Malika-cedeqi duwaye Ibiraama da]

17 Ibiraama saage falle bakka Kadarilamori gajaran ŋa, nan katt'a do tunkayugu beenu su ga ɲi doome da. Sodoomu tunkayugon bugu n'a gemu Saawe folonŋen di, ken ga ni tunkayugon folonŋen ŋa. 18 Salaamu tunkayugo Malika-cedeqi yan da buurun do xoncin bugundi. A ken ɲi Alla wuruginten sadaaxakiɲandaana yi. 19 A duwa Ibiraama da nan ti:

«Alla na barike ro Ibiraama di,

Alla ke be ga ni Kamane wuruginte yi,

kanmun do ɲiiɲen tagandaana.

20 Bariken wa Alla da, Alla wuruginte,

Alla ke be ga d'an xonnun laawar'an da.»

Ibiraama do foofo ga bugu gajaran ŋa, a d'a su taxandi tanmundin kin'a yi jakka yi.

21 Sodoomu tunkayugon xa ti Ibiraama da: «Soro ku kin'in ŋa, nxa, naabure, an yinme na ken wutu.» 22 Ibiraama d'a jaabi nan ti: «N w'in kitten wurewutunu nan kuna ti Tunka duumanten ŋa, Alla wuruginte, kanmun do ɲiiɲen tagandaana. 23 Hari toromojo ma seyinqullifunci baane, n nt'a wutunu bakk'a yi, an nan maxa ri ti: "Nke yan da Ibiraama bannaaxundi." 24 N nta foofo wutun'in yinme da, a gant'in kurillenmun ga da haqe be yiga, a do ku beenu ga da lahidun wut'in da: Aneri do Esekoli, a do Mamere, kun xa w'i taqen wutunu.»

15

[Alla lahidu Ibiraama da]

1 Kuunu su dangi falle, Tunka duumanten bange Ibiraama da nan t'a da: «Ibiraama, maxa kanu, nke ya n'an tangandaanan ŋa xoyi kotere. N wa riini tugaadu xoore kin'an ŋa.» 2 Ibiraama jaabi nan ti: «N Kama, Tunka duumante, a faayi, n wa riini faati, renme nt'in maxa, an wa riini mani kin'inke yi? Dimasiqanke Eliyeeseri ya wa riin'inke kaara xiyen wutu. 3 An ma bonconŋe xa kin'in ŋa, n kan noxon renme yogo ya wa riini n xiyen wutu.» 4 A faayi, Tunka duumanten ga d'a jaabi ke be yi: «Ken nt'an xiyen wutunu, an yinme noxoran renmen ya wa riin'an xiyen wutu.» 5 Ken falle, a d'a bugund'i tillisen wure nan t'a da: «Kanmu ke faayi, an na saanu ku jaate, an ga na katt'i jaatene, an bonconŋun wa riini gabo kundu ya.» 6 Ibiraama limaanaaxu ti Tunka duumanten ŋa, ken saabuda, Tunka duumanten d'a jaate teleŋonte yi.

7 A t'a da xadi: «Nke ya ni Tunka duumante be ga d'an bugundi Uri, Kasaadinun maran di, kuudo na ke ɲiiɲe maranden kin'an ŋa.» 8 Ibiraama jaabindi ti: «N Kama Tunka duumante, mani tagumance w'a koyin'inke yi ti, nke ya wa riini ke ɲiiɲe mara?» 9 Tunka duumanten t'a da: «Siinosikkinnallenme raga, na siinosikkinsugo raga, na siinosikkinjaxandige raga, na xudoxudo noonu filli raga, n'i sadaax'in da.» 10 Ibiraama da ku fo koonintu su raga, na baane su boox'i naxaanen di, n'i kettun filli jonkoyi me yi, nxa, a ma yeliŋu ku booxo. 11 Janbanun yanqa tiyi furun kanma, nxa Ibiraama d'i xata.

12 Futuron haxati, xenqu xote da Ibiraama raga, a xusa nan kuyi, kanuye xoore do bite yi. 13 Ken di, Tunka duumanten ti Ibiraama da: «A tu danqanaaxu kanma, nan t'an bonconŋun wa riini ɲa tuŋaranku yi wandi jamaane kanma, i w'i ɲaana komu yi, n'i maxayanqa kamu naxati siine wucce, 14 nxa, soro beenu ga w'i ɲaana komu yi, nke w'i kiitini, ken falle, an bonconŋu ku wa bakka ti naabure gabe yi, 15 nxa, anken wa riini faati xeerin di. An wa riini wuyu barikante kita. 16 An yillaye naxatandin ya wa riini saage yere, bawo, Amorinun junuubun ma kiɲ'i xenpan ŋa fina, n ga w'i xatana bakka yere.»

17 Bire be, biten ga ro moxo siri, Alla da furune do tiide do sunqunkumunte dangindi do tiyu kutuntu ku naxan ŋa. 18 Ken kootan ŋa, Tunka duumanten da lahidun sabatind'i do Ibiraama naxa nan ti: «N wa ke ɲiiɲe kinn'an bonconŋun ŋa, nan giri Misira fanŋe ke yi, nan dag'a wara Furaata fan xooren ŋa. 19 Noqu ke ni Qeninun do Qenijinun do Qadamoninun 20 do Heetinun do Perisinun do Refayinun 21 do Amorinun do Kanaanankon do Girigaasinu, a do Yebusinun ya ɲiiɲe yi.»

16

[Sumayila bangaye]

1 Ke haxati, Ibiraama kaagunyaxare Saara ma renme kit'a da. Tunbaare yaxare yogo ɲ'a maxa, Misiranke, a toxon ni Haajara. 2 Ken di Saara ti Ibiraama da: «A faayi ke yi, Tunka duumanten ma duŋe renme kin'inke yi, an ra w'in tunbaare ke yaxini, a yogo di, a na renyugo kit'in da.» Ibiraama d'i kaagunyaxare Saara haqirilan batu. 3 Saara d'i tunbaare Haajara wutu n'a kin'a yi yaqe yi, i taaxu falle Kanaana ti siinu tanmi yi.

4 Saxallenmaaxu dangi falle Ibiraama do Haajara naxa, a da noxo wutu. Bire be, a ga d'a tu nan t'i nuxunten ni, a kamanyaxaren fiinun toxo roxon'a maxa. 5 Saara ti Ibiraama da: «Toora be ga w'inke kanma, an ya toora ni, nke yan d'in tunbaaren kin'an ŋa, gill'a ga d'a wari i warijaxinten ni, nke ntaxa jaaten'a maxa xadi, nxa, Tunka duumanten wa kiitin'inke d'an naxa.» 6 Ibiraama ti Saara da: «An tunbaaren ya ni, a w'an maranden di, fi be ga liŋ'an da, ken ɲ'a yi.» Ken di, Saara da yangaqatayen jonkoy'a yi, Haajara wuru laatono bakk'a yi.

7 Tunka duumanten malika yogo da Haajara ɲi jinyaaxe yogo tatten ŋa gunnen di, Suura killen di. 8 A ti: «Haajara, Saara tunbaare, an bugu minna? An wa dagana minna?» A jaabindi: «N wa wurunu laatono bakk'in kamanyaxare Saara ya yi.» 9 Tunka duumanten malikan t'a da: «Saage katt'an kamanyaxaren ŋa, an na maxayanq'a da.» 10 A t'a da xadi: «N wa riin'an bonconŋun gabondi dangi haqe, i ga ra nta jaatene gaboyen maxa.» 11 A t'a da xadi:

«An faayi ke yi, an warijaxinten ni,

an wa riini saare ti renyugo yi,

an w'a toxorana Sumayila,

[a wure ga ni: «Alla w'a mukku»],

bawo, Tunka duumanten d'an yanganqatayen wari.

12 A wa riini ɲa i duran sere yi,

a kitten wa be su yi,

be su xa kitten w'a yi.

A wa riini taax'i maarenmen su laatoyen di.»

13 Tunka duumanten be ga ɲi ga sef'a da, Haajara d'a toxon xiri Alla warindaana, bawo a ti: «Tonŋun ya ni, nke ra wa Alla warini n'in biranten toxo?» 14 Ken ya saabuda ni, gede ke ga xiri: Lahayi-royi, a wure ga ni ŋarinten warindaanan gede. Ken ga wa Qadesi do Beredi naxa.

15 Ken di Haajara [saage riini kan di] nan jiidi ti yugo yi. Ibiraama d'a toxora Sumayila, 16 a d'a ɲi Ibiraama wuyun wa tancege a do siinu tunmi.

17

[Alla lahidun kurunbaaxuye Ibiraama da]

1 Bire be, Ibiraama wuyun ga ɲi tankabe do kabu siine, Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Nke ya ni Alla Katudanken ŋa, an birayen ɲa d'in batte, an na ɲa sere tinmante yi. 2 N w'in lahidun kurunbankaaxundini d'an batte, n'an bonconŋen gabondi dangi haqe.» 3 Ibiraama sujudi seyen di.

Ken di Alla t'a da: 4 «N faayi ke yi, lahidun sabatin'an da: an wa ɲaana xabiila gabu xooxa yi. 5 An ntaxa xilli Ibiraama, [a wure ga ni: «faabe wuruginte»], nxa, an toxon wa ɲaana Ibirahiima, [a wure ga ni «xabiila gabu faaba»], bawo, n w'an ɲaana xabiila gabu faaba yi. 6 N w'an gabondini dangi haqe, na xabiila gabu bug'an di, na tunkayugun bug'an di. 7 Ke lahidu wa sabatin'an da, n'a ɲa lahidu duumante yi, n'a sabatindi, an bonconŋun d'i yillayen su da, kuudo, n nan ɲa Kamane yi an da, nan ɲa Kamane yi an bonconŋun da. 8 An faayi mukkaaxun ŋa ɲiiɲe be kanma, Kanaana ɲiiɲe, n wa riin'a marayen kinn'an d'an bonconŋun ŋa, maraye duumante yi, nke ya wa riini ɲa i Kamanen ŋa.»

9-10 Alla ti Ibirahiima da xadi: «N lahidun tanga, an bonconŋun d'i yillayen su n'a tanga. Lahidun tagumancen faayi ke yi: an d'an bonconŋun fo yugon su, xa sunne. 11 Axa sunnanden wa ɲaana lahidun tagumancen ŋa, nke d'axa naxa. 12 Axa yillayen su di, renyugo su ga kiɲe bito segi, an n'a sunnandi. Ke tagumance ro yugon su yi, fi be saare kan di, walim'a xobe, walima mukke renyugo, an yinme soxode ga fe, an n'a r'a su yi. 13 An kan ren saaranten su, a do fi be ga xobe, n lahidun tagumancen nan ɲa lahidu duumante yi axa faten di, 14 nxa, yugo be ga ma sunne, a wa xatene bakk'i soron ŋa, bawo, a m'in lahidun tagumancen sabatindi.»

[Lahidun xiyiwutaana]

15 Tunka duumanten ti Ibirahiima da xadi: «An kaagunyaxare, max'a xiri Saara xadi, [a wure ga ni: «tunkarenme»], nxa, an wa toq'a xilli Saaratu, [a wure ga ni: «n tunkarenme»]. 16 N w'a barikandini moxo siri na renyugo kin'an ŋa bakk'a yi, xabiilanun wa bakk'a yi, tunkayugun xa wa bakk'a yi.» 17 Ibirahiima sujudi seyen di, nan soyi. A ti du da: «Yugu xase kame siine, walima yaxarin xase tankabe siine wa renme kitana harisa ba?» 18 Ibirahiima ti Alla da: «An ga na Sumayila birand'o da n'a barikandi, a wase.» 19 Alla ti ken di: «Danqanaaxu kanma, an yaqe Saaratu wa riini renyugo saar'an da, an w'a toxorana Isaaxa. N w'in lahidun sabatindini d'a batte, a d'i bonconŋu, n'a ɲa lahidu duumante yi. 20 Fi be ga ni Sumayila yi, n d'an duwaawu mug'a da, n w'a barikandini, n'a jiidindi, n'a gabondi dangi haqe. Yingumu tanmi do fillo wa bakk'a yi, a wa ɲaana xabiila xoore yi, 21 nxa, n w'in lahidun sabatindini do Isaaxa ya batte, Saaratu ga w'a saaran'an da, waaga do ke haxati me.»

22 Bire be, Alla ga duguta sefen ŋa do Ibirahiima batte, a daga. 23 Ken koota baane su yi, Ibirahiima d'i renyugo Sumayila raga, a do leminu beenu ga saare a kan di, a do fi beenu ga xobe, a da i kan noxon yugon su sunnandi xoyi Alla ga d'a k'a da moxo be. 24 Ibirahiima ga ɲi sunnene, a d'a ɲi, a wuyun wa tankabe do siinu kabi, 25 a renyugo Sumayila wuyun ɲi siinu tanmi do sikko. 26 Ke moxo di, Ibirahiima d'i renyugo Sumayila sunnandi, 27 a do kan yugo su ga saare no, a do mukku beenu ga wa no, i ga xobe, i su sunne d'a yi.

18

[Ibirahiima xibaariye ti Saaratu renkitayen ŋa]

1 Tunka duumanten bange Ibirahiima da Mamere yitti xoorun tatten ŋa. Koota yi, Ibirahiima ga wa taaxunu i tillisen raqen ŋa, kincigan haxati. 2 A d'i yinmen wurewutu, a xusa na yugu sikki wari. A ga d'i wari, a ɲaxali n'i gemu, nan sujudinqenundi. 3 A ti: «N Kama, gen'in ga wa xeeri kitan'an ŋa, maxa dang'in ŋa kundu, n'a tox'in ma darontaaxu ɲ'an da. 4 N wa jin kinn'axa yi, axa n'axa taanun yanqi, nan tuuma fonne ku yittu wure. 5 N wa riini ti baase yi, axa n'axa du senbendi t'a yi katt'axa ga wa dangini, bawo, axa w'axa xidimindaanan ya noqu yi.» I ti: «A siro, a dabari xoy'an ga d'a ko moxo be.» 6 Ibirahiima d'a jewondi dagana tillisen wure katti Saaratu yi, a t'a da: «A jewondi, an na muudi sikki farinijura wutu, n'a xooti n'a dabari buurun ŋa.» 7 Ken falle, a d'a jewondi dagana daabanun banŋen ŋa, na gunbullen kate raga, n'a kini yaxanbaane yi, a n'a dabari fane.

8 Bire be, i su moxon ga siro, a da te xaye do xati wutu, a do gunbullen buyinte, n'i taaxundi mukkun wure. I yige, n'a yinme toxo sikki do yitten ŋa, i tatten ŋa.

9 I ga duguta yigeyen ŋa, i t'a da: «An kaagunyaxare Saaratu na minna?» A t'i da: «A wa dooru, tillisen wure.» 10 I yogo saage nan ti: «Danqanaaxu kanma, n wa saagene riini katt'an ŋa waaga do ke haxati yi, an kaagunyaxare Saaratu xa wa renyugo kitana.» Saaratu d'i sefun terinka tillisen laqen ŋa. 11 Ken d'a ɲi, Ibirahiima do Saaratu xaso na siinu gabu kita. Saaratu ma ɲi yaxarun xasollaadan walli xadi. 12 Ken ŋa, Saaratu nuxudunsoyi nan t'i du da: «Nke ɲeme falle ya ni, n ga wa riini warijaaxe kita? N kamanyugon xa xaso!» 13 Tunka duumanten ti Ibirahiima da: «Mani Saaratu ga wa soyini, nan ti: "Tonŋun ŋa, nke wa riini saare, n xa xaso?" 14 Fo ɲaaye ra wa kabene Tunka duumanten ŋa ba? Waaga do ke haxati, n wa saagene riini katt'an ŋa, Saaratu xa wa renyugo kitana.» 15 Saaratu nakkarindi nan ti: «N ma soyi!» Bawo, a kanu. Tunka duumanten ti: «Tonŋu, an soyi!»

[Ibirahiima ɲaagande Sodoomunkon da]

16 Ken falle, yugu ku sikki giri bakka no, n'i jon koyi katta Sodoomu yi. Ibirahiima dag'i wara kille. 17 Tunka duumanten d'i du sefellenmaaxu ti: «N ga wa riini ke be ɲa, n nan xaw'a fuxundini Ibirahiima yi ba? 18 N'a toxo Ibirahiima, xabiila xoore senbenten ya wa riini bug'a di, ɲiiɲen xabiilan su xa wa barikene d'a sababun ŋa, 19 n d'a sugandi ya, kuudo a n'i bonconŋun waaju, a d'i kan noxon seren su, yell'a ken dangi falle, i na Tunka duumanten killen tanga, na fo siren do fo teleŋonten golli, n'in sefe konuntun sabatindi do Ibirahiima yi.»

20 Ken di, Tunka duumanten ti Ibirahiima da: «Sodoomunkon do Amooranko, i jaragin gabo, i fo buren xa xooro moxo buru. 21 Nke xoni wa yanqana dagana non faayi, gell'i ga w'i jikkun konn'in da moxo be, tonŋun ŋa, i ga wa kundun ŋa.» 22 Ken di, yugun filli jokki do Sodoomu killen ŋa, nxa, Ibirahiima siginten tox'i batten di Tunka duumanten jon di.

23 Ibirahiima tinto nan ti: «A ko tonŋun ŋa, an wa sere sirun halakini do sere burun batte? 24 A ra wa ɲaana tankarage sere sire wa deben noxon di. A ko, an wa debe ke su halakini? An nt'a toqo tankarage ke seren saabuda? 25 An nan xoora ke da, na sere siren do sere buren su kiiten ɲa baane yi, n'i kari ti me yi. Ɲiiɲen su kiitaanan nan xawa kiiten kutunu ti teleŋontaaxun ya yi ma kan moxo?» 26 Tunka duumanten d'a jaabi: «N ga na tankarage sere sire ɲi Sodoomu noxon di, n wa yafana deben su da d'i sababun ŋa.» 27 A saage nan ti: «Nke faayi joŋene sefene d'in Kaman ŋa, nke xa fenti fo tana yi, ji do doore falle. 28 A ra wa ɲaana tankarage sere ke wa kumene ti sere siru karagi. An wa duŋene deben su halakini do ku karagi batte?» A t'a da: «N ga na tannaxate do karago ɲi no, n nt'a halakini.» 29 A t'a da xadi: «A ra wa ɲaana tannaxate sere sire ya wa kitene no.» A ti: «N nta deben halakini na tannaxate sere sire toxo no.» 30 A ti: «Kamane, maxa but'in wure t'in tirinden gaboyen ŋa. A ra wa ɲaana tanjikke sere sire ya wa no?» A ti: «N nt'a halakini, n ga na tanjikke ɲi no.» 31 A ti: «A faayi, nke saago nan sefe d'in Kaman ŋa, a ra wa ɲaana tanpille baane ya wa no.» A ti: «N nt'a halakini, n ga na tanpille ɲi no.» 32 A ti: «N Kama, maxa butu de, n wa sefene ke ta baane ya, a ra wa ɲaana sere siru tanmi baane ya wa no.» A ti: «N nt'a halakini, n ga na sere siru tanmi ɲi no.»

33 Bire be, Tunka duumanten ga duguta sefene do Ibirahiima batte, a daga. Ibirahiima xa saag'i noqun ŋa.

19

[Luutinkon halakiye]

1 Nelle muraanen biren ŋa, malikanun filli ri Sodoomu, na Luuti ɲi taaxunu deben roraqen ŋa. Bire be, a ga d'i filli wari, a giri n'i gemu, nan sujudinqenundi seyen di. 2 A ti ken di: «N kamanu, xa bisimilla axa xidimindaanan kaara, axa n'axa taanun yanqi nan wuyi. Ken di, axa na furute d'axa killen ŋa.» I ti: «Ayi, o wa wuyini yere.» 3 Luuti d'a xotond'i kanma siri. I lagari dagana d'a batte. A da mukkinbaase dabar'i da, a do buuru fuuxuntanbali, i d'i yiga.

4 I saxu haxati, deben yugun su ri koori kan ŋa, nan gir'a fonnanqayen ŋa m'a yugu xaso. 5 I wa tini: «Luuti, Luuti! Yugu filli be ga r'an kaara wuro ke, i na minna? I bugundi riini! O n saxu d'i batte.» 6 Luuti bugu riini katt'i ya borollaqen ŋa, na laqen texe. 7 A ti: «N maarenmu, n w'axa ɲaagana, xa maxa fo bure ɲa. 8 A faayi ke yi, renyaxaru filli w'in maxa, i wa xusaaxun di, n w'i bugundini katt'axa yi, fi be ga liŋ'axa da, axa n'a ɲa kun ŋa, nxa, ku yugu filli, xa maxa fo bure ɲ'i ya, bawo, i ri xarif'in ŋa n kaara.» 9 I t'a da: «Daga bakka no!» I saage tini me da: «Ke allankome mukkenman ya nan ri taaxu yere, ayiwa saasa, a d'i du ɲa kiitaana yi.» Ken di, i ti Luuti da: «O wa fo ɲaan'anken ŋa, a gan bonont'an mukkun xallen ŋa.» Ken falle, i d'a ɲonto ti fanka yi, i w'a munda na borollaqen xoso. 10 Ken biren ŋa, yugu ku filli d'i kittun fuutu Luuti da, n'a rondi kan noxon di, na laqen texe. 11 Nxa, sere beenu ga ɲi laqen ŋa, i da finkun war'i ya, nan gir'i fo tugunnen ŋa n'a war'i fo xooren ŋa. I maxa katta laqen kitana.

12 Yugu ku ti Luuti da: «Soro w'an maxa debe ke di harisa? An renmun d'an kallunu, a do kaadunke foofo ga w'an maxa debe ke di, a su bugundi bakka no, 13 bawo, o wa riini noqu ke halaki, bawo, i jaragin gabo Tunka duumanten da. Ken di, a d'o wara riin'i halaki.»

14 Ken biren ŋa, Luuti bugu nan daga sefe d'i kalliyugun ŋa, fi beenu ga ɲi ga d'a renyaxarun tanman wutu, a t'i da: «Xa giri, axa n bugu yere, bawo, Tunka duumanten wa riini ke debe halaki.» Luuti ɲa xoyi sangaana, i kalliyugun maxa.

15 Bire be fajirin ga sege, malikanun filli d'a jewondi do Luuti batte nan t'a da: «Giri, an nan bugu t'an yaqe, a d'an renyaxaru filli be ga wa no, i n maxa ri halaki do deben fo buren batte.» 16 Bire be Luuti ga sikka fonne, yugun filli d'a raga t'i kitten ŋa, a d'a yaqe, d'a renyaxarun filli, n'i bugundi n'i wara deben falle, Tunka duumanten hinnayen saabuda.

17 Bire be, i ga kiɲe deben falle, malika baanen t'a da: «Ayiwa, wuru! An n'an yonkin kisindi, max'an falle faayi, maxa sigi folonŋen noqu su di! Wuru dagana katti giden ŋa, kuudo, an nan maxa halaki!» 18 Luuti ti: «N Kama, n w'axa ɲaagana, n nt'a munda nan daga do giden banŋen ŋa. 19 N baati n'an neeman kita, an duguta n'an hinnayen xa koy'in ŋa, n'in yonkin kisindi, ken di, nke ra nta wurunu dagana giden banŋen ŋa, balawu nan max'in kita killen di, n ga wa kalla. 20 Debe tugunne yogo faayi ken ŋa dooru, a n tinta wuraana da, n wa wurunu dagana non ŋa, n yonkin na kisi ke fi xoore yi.» 21 Malikan t'a da: «A siro, n duŋ'an muurufon ŋa, an ga da debe be ko, n nta balawu yanqandini no. 22 Ken di, a jewondi, an nan wuru dagana no, bawo, n ra nta foofo ɲaana, an ga ma kiɲe no.» Ken ya saabuda, debe ke toxon xiri Cowaara, [a wure ga ni: «fo tugunne»].

23 Kiyen bugu haxati, Luuti kiɲe Cowaara. 24 Ken falle, Tunka duumante yan da yinbinnoonu filli surundu Sodoomu do Amoora kanma, bakka kanmun di. 25 A da kun debu d'i taaxaanun su yill'i xannun kanma, a do folonŋun d'i funtifoonun su ti yinbu ku yi. 26 Nxa, Luuti yaqen d'i falle faayi, a yille nan ɲa sappintunguron ŋa.

27 Ibirahiima furute dagana noqu be, a ga ɲi ga sigi do Tunka duumanten ŋa. 28 A d'i jon koyi Sodoomu do Amoora do folonŋen su banŋen ŋa. A d'a ɲi tiide binne xoore w'a yi nan sege do kanmun ŋa.

29 Bire be, Alla ga wa folonŋen debun halakini, a haqiren yanqa Ibirahiima di, ken saabuda, a ga ɲi balawun yanqandini Luuti deben kanma, a da Luuti bugundi.

[Luuti bonconŋu]

30 Waxati dangi falle, Luuti kanu nan taaxu Cowaara, ken ya saabuda, a d'i renyaxarun filli giri bakka no, nan daga taaxu gidinkunmen di. 31 Ta yi, renyaxarin fanan ti fo tugunnen da: «O faaba xaso, ayiwa, yugo ntaxa jamaanen di, i ga wa riini katt'o yi xoyi be su laadan moxo. 32 O nt'a faayini, n'o faaba minindi xoncin ŋa, nan saxu d'a batte, o na soxode tox'a da.» 33 Ken wuro yi, i da faaben minindi xoncin ŋa, renyaxarin fanan daga saxu d'a batte. Faaben ma bug'a saxu seedo, a ma bug'a giri seedo.

34 A yillankara, renyaxarin fanan ti fo tugunnen da: «Wuri, nke saxu d'o faaba yi. Wuro ke xa, o n'a minindi xoncin ŋa, an xa na daga saxu d'a batte, o na soxode tox'a da.» 35 I da faaben minindi ken wuro xa yi, renyaxaren tugunnen daga saxu d'a batte. Faaben ma bug'a saxu seedo, a ma bug'a giri seedo.

36 Ke moxo di, Luuti renmun filli su da noxo wut'a da. 37 Renyaxarin fanan saare ti yugo yi, a d'a toxora Mowaba, [a wure ga ni: «n faaba soxode»]. A ken ya ni Mowabanun xooxa yi. 38 Renyaxarin tugunnen xa saare ti yugo yi. A d'a toxora Beni-amoni, [a wure ga ni: «N xaabilan renyugo»]. A ken ya ni Amoninun xooxa yi.

20

[Abimelexi d'i kaadunkon watuye do Saaratu batte]

1 Fi falle, Ibirahiima yille bakka Mamere yitti xoorun banŋen ŋa nan daga Negeba. A taaxu Garara, Qadesi do Suura naxa, na wucce ɲa no. 2 Ibirahiima ɲi tini soron da t'i maarenyaxaren ya ni Saaratu yi. Ken saabuda, Garara tunkayugo Abimelexi da faare wara do Saaratu batte.

3 Alla ri katta Abimelexi yi kuyun di nan t'a da: «An ga da yaxare ke be wut'an du da, an wa kalla d'a sababun ŋa, bawo kiinagumen ya ni.» 4 Nxa, Abimelexi ma ɲi ga tinto Saaratu yi. A jaabindi: «N Kama, an w'inke d'in jaman kalli har'o ga ma fo ɲa? 5 Yugon yinme yan t'i maarenyaxaren ya ni. Yaxaren yinme xa ti, i maarenyugon ya ni. N ma ke wutu fo bure xanne maxa, n m'a wutu ti ŋanniye bure xa yi.» 6 Alla d'a jaabi kuyun di: «N d'a tu, nan t'an d'a ɲa ti ŋanniye sire ya yi, ken saabuda, n d'an kaba, an nan maxa kati Saaratu yi, kuudo, an nan max'in kuta. 7 Saasa, yugon yaqen saag'a yi, annebiyinme ya ni, a na duw'an da, an na bire. An ga m'a saagandi, an do foofo ga w'an maranden di, a xa su wa kalla.»

8 A yillankara, Abimelexi furute n'i golliɲaŋaanun su xiri, n'i kuyun laxam'i da, i kanu siri. 9 Ken falle, Abimelexi da Ibirahiima xiri nan t'a da: «An da mani ɲ'o ya ke yi? Nke xa da mani ɲ'an ŋa, an ga da ke balawu xoore jon koy'inke d'in maranden ŋa? Gollu beenu ga nta xawa ɲaana, na kun ɲ'in ŋa. 10 An da mani wari, an ga da ke ɲa?» 11 Ibirahiima ti: «Nke ti, allankanne nta ke ɲiiɲe kanma fewu, i n maxa r'in kari d'in yaqen batte. 12 Tonŋun ŋa, n maarenyaxaren ya ni. O wa faabe yi, nx'o nta saaxe yi, aken ɲa nke da yaqen ŋa. 13 Bire be, Alla ga d'a ɲa, nke ga d'in faabankan wara, n t'a da: "An du domindi ke y'in da: o nda kiɲe dingira su yi, an nan t'an gida ya n'in ŋa."»

14 Ken di, Abimelexi da tanmisun do naanun do komi yugun do komi yaxarun wutu, n'i kini Ibirahiima yi, n'a yaqe Saaratu xa saag'a yi. 15 A t'a da xadi: «Ke faay'inke ɲiiɲen ya yi, an wure, noqu be ga n liŋ'an da, taaxu no.» 16 A ti Saaratu da: «N da wujine godoxulle kin'an maarenyugon ŋa, a n'a kin'an ŋa muso yi, n'an teleŋontaaxun koy'an terallenman su yi, a nan ɲ'an da darontaaxu xa yi.»

17 Ken di, Ibirahiima da Alla ɲaaga, Alla xa xusa na Abimelexi sahandi n'a yaqen d'a komi yaxarun su sahandi, n'i saarandi, 18 bawo, Tunka duumanten ɲi ga da Abimelexi kaara yaxarun su saarankan sutu, n'a sababun ɲa Ibirahiima yaqe Saaratu yi.

21

[Isaaxa bangaye]

1 Tunka duumanten yan da siroyen ɲa Saaratu da, xoy'a ga ɲi ga d'a ko moxo be. A ga ɲi ga da lahidu be xa wutu, a d'a tinmand'a da. 2 Saaratu da noxo wutu nan jiidi ti yugo yi Ibirahiima da, nan gemu ti Alla ga da haxati be ko, ken d'a ɲi, Ibirahiima xirisaaxu moxo siri. 3 Saaratu ga da renyugo be saara Ibirahiima da, Ibirahiima d'a toxora Isaaxa, [a wure ga ni: «soyiye»]. 4 A d'a sunnandi a saareyen bito segundi, xoyi Alla ga d'a ɲaamari moxo be. 5 Isaaxa saare haxati, Ibirahiima wuyun ɲi kame siine. 6 Ken di Saaratu ti: «Alla da ɲaxalifi kin'in ŋa, n ga wa soyini, ayiwa, sere su nd'a mugu, a wa soyini d'in batte.» 7 A ti xadi: «Kon ɲi katta tini Ibirahiima da, koota yi Saaratu wa riini renme sugundi? A faayi ke yi, n da renyugo kin'a yi, a xirisaaxun di.»

[Haajara d'i renme Sumayila xataye]

8 Isaaxa ga xooro, Saaratu d'a fata bakka konbon ŋa. A fata koota, Ibirahiima da waliima xoore dabari. 9 Haajara ga da renyugo be kita Ibirahiima da, Saaratu d'a d'i renme Isaaxa wari sangana. 10 Ken di, a ti Ibirahiima da: «Ke komi yaxare d'i renyugon xata, bawo, a nta xawa xiye taxandini d'inke renyugo Isaaxa batte.» 11 Ke sefe da Ibirahiima sunondi moxo siri, n'a sababun ɲ'a renyugon ŋa.

12 Nxa, Alla t'a da: «Maxa suno n'a sababun ɲa renyugo ke do tunbaare yaxaren ŋa. Saaratu sefexannun su batu, bawo, n ga d'an bonconŋe be lahidun wutu, n w'a bangandini Isaaxa ya di. 13 Nxa, tunbaare yaxare ke renyugon xahana, n wa xabiila xoore bakk'a di, bawo, a xa n'an renmen ya yi.»

14 A yillankaran soxoba fana, Ibirahiima da silafandan do sumalle hakka ji kini Haajara yi, n'i sax'a kunken kanma, n'a renyugon xa kin'a yi, n'a laawara. A daga do gunjuran ŋa, nan sanku Beri-saba banŋen ŋa. 15 Bire be, sumallen jin ga ɲeme, a da renmen wara yitte yogo wure, 16 nan daga taaxu laatoye di bakk'a yi, kamo filli sogoɲe haqe. A ɲi tini du da: «N nta munda n'in renmen karanten wari.» A toxo taaxunu, a jonkoyinten w'a yi, nan wu.

17 Alla da renyugo ke xannen mugu, Alla malikan da Haajara gangu bakka do kanmun ŋa nan t'a da: «Haajara, mani n ɲa? Maxa kanu, bawo, Alla da lemine ke xannen mugu n'a tox'i saxuran ŋa. 18 Gir'an nan sigi, an n'an renme ke raga t'an kitten ŋa, bawo, n wa riini xabiila xoore bug'a di.» 19 Alla d'a yaaxun wuɲi, a xusa na jinyaaxe yogo wari. A daga sumallen fag'a jin ŋa na renmen minind'a yi.

20-21 Alla ɲi do renme ke batte, a xooro, n'i birayen ɲa Parana gunjuran di, non ŋa, a ɲa togaana kittiralliŋe yi ti bundanŋen ŋa. A ma da yaqe kin'a yi bakka Misira jamaanen di.

[Ibirahiima do Abimelexi lahidu]

22 Ken haxati baane, Abimelexi d'i kuren yingume Pixoli, i ri Ibirahiima noqun ŋa nan t'a da: «Alla wa d'anken batt'an fi ɲanten su di. 23 Ken di saasa, kun'in da ti Alla yi nan ti, an nt'inke janbana, an nt'in renmun janbana, an nt'in bonconŋun janbana. Xoy'in ga sir'an da moxo be, an wa siron'in da, nan siro jamaane ke da, an ga faayi mukkaaxun ŋa jamaane ke be di.» 24 Ibirahiima d'a jaabi i muurufon ŋa, nan kun'a da.

25 Ken falle, Ibirahiima da jaraginde jon koyi Abimelexi yi, n'a sababun ɲa, a golliɲaŋaanun da gede yogo boosi Ibirahiima soron ŋa. 26 Abimelexi d'a jaabi: «Nke nta ke golle ɲaŋaanan tu, anken m'a k'in da, lenki falle xa, n m'a mugu.» 27 Ibirahiima da tanmisun do naanun yogo raga n'i kini Abimelexi. Ken di, i filli su da lahidun sabatindi doome. 28 Ken falle, Ibirahiima da jaxa yaxaru ɲeeri war'i dura. 29 Abimelexi d'a tirindi: «An da ku jaxu ɲeeri war'i dura mani yi xa?» 30 A d'a jaabi ti: «Ku jaxu ɲeeri raga, n kitten d'an kitte, kuudo nan ɲa seeda y'in da, nan t'inke yan da ke gede soxo.»

31 Ken ya saabuda, noqu ke toxon ga xiri Beri-saba^o, bawo, i filli su kuna non ŋa. 32 Ke moxo ya ni, i da lahidun sabatindi Beri-saba. Ken falle, Abimelexi d'i kuren yingume Pixoli saage dagana Filisitinu jamaanen di. 33 Ibirahiima, ken da yitte tutu Beri-saba, non ŋa, a da Alla duumanten xiri t'i toxo Tunka duumante. 34 Kuunu falle, Ibirahiima da wucce gille ɲa Filisitinu jamaanen di.

22

[Ibirahiima jaarabiye Alla maxa]

1 Ku fiinu dangi falle, Alla da Ibirahiima jaarabi. A d'a xiri: «Ibirahiima!» A ti: «N faayi ke yi.» 2 Alla t'a da: «An renyugo baane Isaaxa be an ga w'a munda, a raga nan daga t'a yi Moriya jamaanen di, non ŋa, an w'a sadaaxan'in da, n'a xurusi, n'a buyi gide kanma, n ga wa riin'a koy'an ŋa.»

3 A yillankara, Ibirahiima furute n'i faren moxon sirondi, n'i golliɲaŋaanu filli wutu, a d'i renyugo Isaaxa. A da suwan yogo xa kara sadaaxa biyen xanne maxa. Ken falle, a daga noqu be Alla ga d'a koy'a yi. 4 Bito sikki terende falle, Ibirahiima d'i yinmen wurewutu, a da dingira ke wari laatoyen di. 5 Ken di, a t'i golliɲaŋaanu ku da: «Axa do faren nan toxo yere. Nke do lemine ke wa dagana Alla batu ma dooru, ken di, o wa saagene riini katt'axa yi.»

6 Ken biren ŋa, Ibirahiima da suwan saxu Isaaxa yinmen di, a yinme da yinben do labon wutu, ken di, i daga doome. 7 Isaaxa d'i faaba sefellenmaaxu, a ti: «N faaba.» Ibirahiima t'a da: «Mani n ɲa xa, n renme?» Isaaxa ti: «Ke faayi suwan do yinben ya yi, nxa, jaxe be ga wa buyini na minna?» 8 Ibirahiima t'a da: «N renme, jaxe be ga wa buyini, Alla yaaxen w'a yi.» Ken di, i filli jokki d'i killen ŋa doome.

9 Bire be, i ga kiɲe dingira be Alla ga da non ko, Ibirahiima da sadaaxindinoqun sigindi, na suwanun sax'a kanma. Ken di, a d'i renyugo Isaaxa siiti, n'a saxundi suwanun kanma. 10 Ken falle, a d'i labon wutu kuudo n'i renmen xurusi. 11 Ken haxatin ŋa, Tunka duumanten malikan gangundi do kanmun ŋa: «Ibirahiima! Ibirahiima!» A ti: «N faayi ke yi.» 12 A t'a da: «Max'an renmen xurusi, maxa fo ɲ'a yi, bawo, n d'a tu saasa, t'an wa kann'inke Alla yi, an ma bar'an ren baanen kinn'in ŋa.»

13 Ibirahiima d'i yinmen wurewutu, nan faayindi, a xusa na jaxe wari, a balanten wa t'i bennun filli ya yitti deppe yi. A daga jaxen raga, n'a saxundi sadaaxindinoqun ŋa, i renmen batten di. 14 A da noqu ke toxon xiri Adonayi-yire, [a wure ga ni: «Kamanen yaaxen w'a yi»], ken saabuda, gelli ke haxati soron wa tini: Tunka duumanten yaaxe w'a yi giden kanma.

15 Tunka duumanten malikan da Ibirahiima gangu ta fillandi yi bakka kanmun di nan ti: 16 «N kuna t'in yinme jaatin ŋa, Tunka duumanten sefen ya ni, n'a tox'an da ke fi ɲa, an ma bar'an renyugo baanen kinn'in ŋa. 17 N w'an barikandini barika xoore yi, n'an bonconŋun gabondi xoyi kanmun saanun moxo, a do xoyi seyifuncen moxo geejillaqen ŋa, i wa riin'i xonnun xa mara. 18 Ɲiiɲen xabiilan su xa wa barikene d'an bonconŋen batte, nan sababu, an d'in sefen batu.»

19 Ken falle, Ibirahiima d'i renmen saage katt'i golliɲaŋaanun filli yi, i su giri nan daga doome Beri-saba, i gooren banŋe ŋa, nan toxo non ŋa.

[Nahooro bonconŋu]

20 Ku fiinu dangi falle, a koni Ibirahiima da ti, Milika da renmu saar'a waaxi Nahooro da: 21 Ucca do Buuja, a do Qemuyeli, ken ni Araama faaba yi, 22 a do Kesedi do Hajo do Pilidaasi do Yidalafa do Betuyeli. 23 Betuyeli, ken da Rebeqa kita renme yi. Ku ya ni renyugu segi be Milika ga d'i saara Nahooro da. 24 A tunbaare yaxaren Reyuuma xa da renmu saar'a da. Kun ni: Teba, Gahama, Tahasa, a do Maaxa.

23

[Saaratu faatiyen d'a xaburu]

1 Saaratu da kame do tanpille do siinu ɲeeri ya bire. 2 A faati Qiriyata-araba, ken ga ni Heberona yi, Kanaana jamaanen di. Ibirahiima daga Saaratu furen wure, n'a wu. 3 Ken falle, a giri bakk'a wure nan daga Heetinun sefellenmaaxu. 4 A ti: «Nke ni mukke ya yi axa maxa yere, ken di, n w'a munda, axa na noqu gaag'in ŋa, kuudo n'in furen buru no.» 5 Heetinun t'a da: 6 «O yinmanke! O terinka! Anke ni sere xoore ya yi, oku naxa yere. Furugoorun faayi, noqu be ga liŋ'an da, an furen buru no. Sere nt'o di yere, fi be ga ra w'an kaban'an furen buriyen ŋa no.»

7 Ibirahiima giri, nan sujudi ɲiiɲe ke taaxaanun da. 8 Ken falle, a t'i da: «Xoyi axa duŋe, n n'in furen buru yere, ken di, n w'a mundun'axa maxa, axa na Cohaara renyugo Eferoona ɲaag'in da, 9 a na Maxapela gidinkunme ke be ga w'a ten laqen ŋa gaag'in ŋa ti jonko tinmante yi, axa jon di, n'a ɲa furirora yi.» 10 A d'a ɲi Eferoona taaxunten wa Heetinun naxa. A xusa na Ibirahiima jaabi, i su jon di, a do sere su ga ɲi deben roraqen ŋa, a t'a da: 11 «N kamanyugo, n terinka! N da te ke do gidinkunme be ga w'a di kuy'an ŋa. N d'a kuy'an ŋa, n jaman su jon di, an n'an furen rondi no.» 12 Ibirahiima da sujudinqenundi xadi soro ku jon di, 13 nan sefe Eferoona da moxo di, be su ga w'a digaamen mukku: «N w'an ɲaagana, an n'in terinka. N wa te ke jonkon kinn'an ŋa, an n'a raga, ken di, n'in furen buru no.» 14 Eferoona d'a jaabi nan ti: 15 «N yinmanke, n terinka! Ɲiiɲe be nta dangini kamu naxati godongalanŋe di, ken nt'in d'an naxa, an furen rondi no.»

16 Ibirahiima ga da Eferoona digaamen mugu, a xusa na godoxulle ke haqen jaat'a da, a yinme ga da haqe be ko Heetinun su jon di, kamu naxati godongalanŋe, ken haxati goden di. 17 Ken biren ŋa, Eferoona te be ga wa Maxapela, Mamere kinbakkan di, a do gidinkunme be ga w'a di, do yitte su ga wa ten di, walima, a ga w'a koorini, 18 i su ɲa Ibirahiima fo yi Heetinun do sere su ga ɲi deben roraqen ŋa jon di.

19 Ken falle, Ibirahiima d'i yaqe Saaratu furen rondi Maxapela gidinkunmen di, Mamere kinbakkan di, non ga ni Heberona yi, Kanaana ɲiiɲen di. 20 Ken di, ten do gidinkunmen be ga w'a di, i kamanaaxun sabati Ibirahiima da n'a ɲa furirora yi Heetinun maxa.

24

[Isaaxa yaqen munduye]

1 Ibirahiima ɲi ga xirisaaxu na wuyun kita moxo siri, Tunka duumanten ɲi ga da barike r'a fiinun su di. 2 Koota yi, a t'i golliɲan xirisen da, fi be beesinten ga ɲ'a fiinun su yi: «Haqun tox'in da, an kitten sax'in kitten di^p, 3 an nan kun'in da ti Tunka duumanten ŋa, kanmun do ɲiiɲen Kama, nan t'an nta riini yaxare kin'in renyugon ŋa Kanaananko renyaxarun di, kun be n taaxunten ga w'i naxa, 4 nxa, nan t'an wa dagana n yinme faabankan di, na yaxare wut'in soron di, n renyugo Isaaxa da.» 5 Golliɲaŋaanan d'a jaabi: «A ra wa ɲaana yaxaren nta duŋene n batunu riini yere. Ken di, o ra wa dagana t'an renyugon ŋa an faabankan di ba?» 6 Ibirahiima t'a da: «Ayi, maxa daga t'in renyugon ŋa no. 7 Tunka duumante ke be ga ni kanmun tagandaanan ŋa, aken ya d'in bugund'in faabankan di, n saaraɲiiɲe, aken Alla yan sef'in da nan kun'in da ti: «N wa ke jamaane kinn'an bonconŋun ŋa.» A w'i malikan warana dagan'an kaane, kuudo, an nan ri ti yaxare yi bakka no, n renyugon da. 8 Yaxare ke nda bar'an batunu riini, ken di, an baari bakk'in kunanden ŋa, nxa renyugo ke, maxa daga t'a yi non ŋa.» 9 Ken biren ŋa, golliɲaŋaanan d'i kitten kini Ibirahiima yi nan kun'a da ke fi kanma.

10 Ken falle, a d'i kamanyugon ɲogomu tanmi d'a xeerin noone gabe raga nan daga katta Mesopotami^q yi, Nahooro taaxunten ga ɲi a debe be yi. 11 A ga kiɲe no, a da ɲogomun tusindi gedillaqe yogo yi kanpallun ŋa, nellan muraanen biren ya ni yaxarun ɲoŋo haxatin ŋa. 12 Ken biren ŋa, a duwa: «Tunka duumante, n yinmanke Ibirahiima Alla, an siroyen koy'in yinmanken ŋa, n ga wa ke be mundunu, n'a kita lenki. 13 N faayi ke yi sikki gedin tatten ŋa, deben soron renyaxarun wa riini ɲoŋo yere. 14 N ga na ti xusunne be da: "Haqu toxo, an na ji kin'in ŋa n nan mini," a nan ti: "Mini! Ayiwa, n w'an ɲogomun xa minindini," ken ya nan ɲa, an golliɲaŋaana Isaaxa yaqen ŋa. Ken di, n w'a tuunu t'an sir'in yinmanken da.»

15 A ma hari dugut'i sefen ŋa, Rebeqa xusa ri, ɲoŋo yokken w'a kunken ŋa. Rebeqa ni Ibirahiima waaxi Nahooro do Milika renyugo Betuyeli renyaxaren ya yi. 16 Renyaxare ke faranparen ɲi moxo siri, xuso yan ɲi, a ma yugo wari abada. A yanqa gedillaqen ŋa n'i yokken faga nan saage. 17 Golliɲaŋaanan wuru d'a batte, nan t'a da: «Haqu toxo, an na ji kin'in ŋa n nan mini.» 18 A t'a da: «Yabo, n yinmanke.» A d'a jewondi n'i yokken yanqandi na jin kini, yugon nan mini. 19 Ken falle, a ti: «N wa jin kinni, an ɲogomun xa na mini moxo siri.» 20 A d'a jewondi n'i jin yilla waaron di nan wuru dagana geden ŋa, na jin bugundi ɲogomun su da. 21 Golliɲaŋaanan kaawafinten toxo, a ra nta hari sefene, a wa n'i du tirindi: «Ke n'inke terenden sironten ŋa Tunka duumanten maxa.»

22 Bire be, ɲogomun ga duguta minni, a da nuxundunkanŋe wutu, a xotoyen wa menqalli baane do fonne, na kanginbanu filli wutu, baane su xotoyen wa tanpille menqalle. 23 Ken falle, a da xusunne ke tirindi: «Anken ni ko renme yi? Wuyira wa kiten'an faaban kaara, sere ga ra wa wuyini no ba?» 24 A t'a da: «Nke ni Betuyeli renyaxaren ya yi, Milika do Nahooro kisimaare. 25 Yabo, wuyiran w'in faaba kaara, daaban yiganden gaben xa w'a maxa.»

26 Ken di, golliɲaŋaanan da sujudinqenundi Tunka duumanten da, 27 nan ti: «Tiigayen wa Tunka duumanten da, n kamanyugo Ibirahiima Alla, an d'an siroyen d'an saxuraaxun koy'in kamanyugon ŋa. An d'in geesu n terende ke di, m'an ga w'in wall'in kamanyugon soron kaara.»

28 Rebeqa wuru dagan'i ma noqun ŋa, fi be ga ɲa n'a su laxam'a da. 29-30 Gidanyugo ɲ'a maxa, a toxon ni Labani. A ga da nuxundunkanŋen do ginbanun war'i xoxone yaxaren kitten ŋa, a do a ga da yugon fi ɲanton mugu, a d'a jewondi nan daga do golliɲaŋaanan batte gedillaqen ŋa, a d'a d'i ɲogomun ɲi no. 31 A d'a kuuɲi nan t'a da: «O n daga, Tunka duumanten ga da sere be barikandi, an wa mani mundunu sellan ŋa yere? Nke baati na wuyira moxo sirond'an da, na noqu dabar'an ɲogomun xa da.»

32 Ken di, yugon daga d'a yi kan di. I da ɲogomun likken yanqandi, na biraadon kin'i ya, na jin kini yugo ke n'i taanun yanqi, a d'a do fi beenu ga ɲi doome. 33 Ken falle, i da yiganden kin'i ya, nxa, golliɲaŋaanan da sefen wutu nan ti: «Nke ra nta yigene n'a toxo fi be ga w'in maxa n m'a ko.» Labani t'a da: «A siro, a ko.» 34 A ti: «Nke ni Ibirahiima golliɲaŋaanan ya yi. 35 Tunka duumanten d'in kamanyugon barikandi moxo siri, n'a ɲa sere xoore yi, na tanmisun do naanun kin'a yi, a do godoxullen do kanŋe, a do komi yugun do komi yaxaru, do ɲogomun do faru. 36 Saaratu, ken ga n'in kamanyugo Ibirahiima kaagunyaxaren ŋa, a xaso falle, a saare ti renyugo yi, ken di, foofo ga ɲ'in kamanyugon maxa, a d'a su kin'a yi.

37 Ken di, n kamanyugon d'in kunandi nan ti: "Maxa yaxare kin'in renyugon ŋa Kanaananko renyaxarun di, kun be, n taaxunten ga w'i naxa, 38 nxa, an wa dagan'in yinme faabankan di, na yaxare mund'in renyugon da non ŋa." 39 N t'in kamanyugon da: "A ra wa ɲaana yaxaren nta duŋene n batunu riini yere." 40 Ken di, a t'in da: "N ga wa terene do Tunka duumanten be liŋun ŋa, a wa malikan walla d'an kaane, a w'an killen liŋondini, kuudo, an na yaxare kit'in renyugon da, n soron di, n faabankan di. 41 Anken ga na kiɲ'in soron ŋa, i nda bara yaxaren walla riini d'an batte, an kunaye ke nt'an ragana."

42 Ken di, nke ga kiɲe gedillaqe ke yi lenki, n duwa: "Tunka duumante, n yinmanke Ibirahiima Alla, gen'an ga w'in terende ke liŋondini, n ga faayi terende be di, 43 ayiwa, n siginten ya faayi gedillaqen ŋa, ken di, xusunne be nda bugu nan ri ji bugundi, n ga na t'a da: 'ji yogo kin'in ŋa n nan mini', 44 a nan ti, 'mini, ayiwa, n w'an ɲogomun xa minindini'. Ken na ɲa yaxare be Tunka duumanten ga da xerexere n kamanyugon renyugon da."

45 N ma hari dugut'in duwaawun ŋa, m'in yaaxen wa Rebeqa yi bakka, a ɲoŋo yokken w'a kunken ŋa. A yanqa gedillaqen ŋa, na jin bugundi. N t'a da: "Ji yogo kin'in ŋa n nan mini." 46 A d'a jewondi n'i yokken yanqandi nan ti: "Mini, ayiwa, n w'an ɲogomun xahana minindini." N mini, n ɲogomun xa mini. 47 Ken falle, n d'a tirindi nan ti: "Xusunne, anke ni ko renme yi?" A d'in jaabi ti: "Nke ni Betuyeli renyaxaren ya yi, Nahooro do Milika kisimaare." Ken biren ŋa, n da kanŋen r'a nuxunnen ŋa, na ginbanun r'a kitten ŋa. 48 Ken falle na sujudinqenundi Tunka duumanten da, na tiigayen saxund'a da, n kamanyugo Ibirahiima Alla, aken be ga d'in kanda killi siren kanma, n'in kamanyugon waaxin renyaxaren kit'a renyugon da. 49 Ayiwa saasa, gen'axa ga w'a munda na siroye do saxuraaxu sax'in kamanyugon kanma, xa d'in xibaari. Geni ken ga fe xa, xa d'a k'in da, n nan daga noqu tana.»

50 Labani do Betuyeli jaabindi nan ti: «Ke fi giri Tunka duumanten ya yi. Oku ra nta foofo konni ke di, a ɲayen kaf'a ɲayenbalaaxun ŋa. 51 Rebeqa faay'an kaane, a rag'an nan daga t'a yi, a nan ɲ'an kamanyugon renyugon yaqen ŋa xoyi Tunka duumanten ga d'a ko moxo be.» 52 Bire be Ibirahiima golliɲaŋaanan ga da ke sefe mugu, a da sujudinqenundi Tunka duumanten da.

53 Ken falle, a da godoxullen do kanmaxanyettun do yiraamun bugundi n'i kini Rebeqa yi, nan saage na ɲaxalifo nafanma kin'a gidanyugon d'a ma yi. 54 Ku fiinu dangi falle, a d'i terallenmun yige nan mini nan wuyi.

A yillankara, a ti Rebeqa gidanyugon do a ma da: «N wa killen mundunu nan saage dagan'in kamanyugon noqun ŋa.» 55 I ti: «O w'a munda xuson nan tox'o maxa bitonnu, ma bito tanmi me, ken falle, a na daga.» 56 A t'i da: «Xa max'in leelendi xadi, Tunka duumanten baati n'in kille liŋondi. Xa d'in laawara ke batte su di, n nan saage dagan'in kamanyugon noqun ŋa.» 57 I t'i na renyaxaren xiri, kuudo n'a tirind'i haqirilan ŋa. 58 I da Rebeqa xiri n'a tirindi: «An w'a munda nan daga do ke yugo batte lenki ba?» A t'i da: «Yabo.» 59 Ken biren ŋa, i da Rebeqa d'i xoorondaana yaxaren^r wara dagana do Ibirahiima golliɲaŋaanan d'i terallenmun batte. 60 I duwa Rebeqa da nan ti:

«O saaxanbaana yaxare,

yell'an ga na ɲa wujinen wujunun seren ma yi,

yell'an bonconŋun ga na ɲ'i xonnun maraanu yi.»

61 Rebeqa d'i komi yaxarun giri nan setu ɲogomun kanma nan daga do golliɲaŋaanan batte.

62 Ken d'a ɲi, Isaaxa giri bakka Lahayi-royi geden banŋen ŋa, a sabatinten ɲi Negeba. 63 Nelle yogo, Isaaxa baane ɲi ga dag'i taadunyaara gunnen di. A ga d'i yinmen wurewutu, a xusa na ɲogomu wari laatoyen di katt'i ya. 64 Rebeqa xa d'i yinmen wurewutu, a da Isaaxa wari, a xusa nan donbi bakka ɲogomen kanma. 65 A da golliɲaŋaanan tirindi: «Ke yugo ni ko yi, a ga wa riin'o gemu ke gunne di yere?» A d'a jaabi: «N kamanyugo Isaaxa ya ni.» Ken di, a d'i xufundon wutu n'i yaaxallaqen texe.

66 Ken di, foofo ga ɲa, golliɲaŋaanan d'a su laxami Isaaxa da. 67 Ken falle, Isaaxa da Rebeqa rond'i ma Saaratu tillisen wure, n'a wutu yaqe yi, a ɲ'a munda xa. Ke yan da Isaaxa yonkin laxahiyandi, a ma bonnen falle.

25

[Ibirahiima soxodu beenu ga bugu Qetura yi taarixun faayi]

1 Ayiwa, yaxare tana ɲi Ibirahiima maxa, a toxon ni Qetura. 2 A saar'a da ti: Simarani, Yaqasaani, Medaani, Madiyana, Yisibaqa, a do Suuha. 3 Yaqasaani ni Seeba do Dedaani faaba yi. Dedaani ken soxodun ni Asuurinu, a do Letusinun do Leyuminun ŋa. 4 Madiyana ken soxodun ni Eyifa do Eferu, a do Hanoxi do Abida do Elida. Kuunu ya ni Qetura soxodun ŋa.

5 Foofo ga ɲi Ibirahiima maranden di, a d'a su kini Isaaxa yi. 6 Yaxaru tananu be renmu ga ɲi Ibirahiima maxa, a d'i kittiranku, nxa, gill'a yinme ŋarintaaxun di, a d'i wara dagana taaxu kinbakkan ɲiiɲe tana di, nan bugu Isaaxa tatten ŋa.

[Ibirahiima faatiye]

7 Ibirahiima da kame do tanɲeere do siinu karagi bire. 8 Ken falle, a d'i neeguye lagaren ɲa. A faati ti wuyu barikante tinmante yi nan kaf'i soro fananun ŋa. 9 A renyugu, Isaaxa do Sumayila d'a rondi Maxapela gidinkunmen di, Heetinke, Cohaara renyugo Eferoona ten di, ken ga wa Mamere tatten ŋa, 10 te ke be Ibirahiima ga d'a xobo Heetinun maxa. Ibirahiima ro i yaqe Saaratu tatten ŋa. 11 Ibirahiima bono falle, Alla d'a renyugo Isaaxa barikandi, ken be ga taaxu Lahayi-royi geden tatten ŋa.

[Sumayila taarixu 25:12-18]

[Sumayila soxodun taarixu]

12 Sumayila soxodun taarixun faayi, Ibirahiima ga d'i renyugo be kita Haajara yi, Saaratu tunbaare yaxare, Misiranke. 13 Sumayila renmun toxonun faayi d'i saara moxonun ŋa: Nebayoti, Qedari, Adabiyeli, Mibasami, 14 Misima, Duuma, Maasa, 15 Hadadi, Teema, Yetuuru, Naafisa do Qedima. 16 Kuunu ya ni Sumayila renmun toxonun ŋa. I ya n ɲa yingumun tanmi do fillon ŋa, baane su toxon saxunten w'a debe maranten d'a xabiilan ŋa.

17 Sumayila da kame do tanjikke do siino ɲeeri ya bire. Ken falle, a d'i neeguye lagaren ɲa, nan faati nan kaf'i soro fananun ŋa. 18 A bonconŋun taaxu nan giri Haawila nan dag'a wara Suura be ga wa Misira tatten ŋa, Asuura killen di. I taaxunten ɲ'i waaxinun kuttun laatoyen di.

[Isaaxa taarixu 25.19-26.25]

[Isaaxa d'i kaadunkon taarixu]

19 Ibirahiima renme Isaaxa soxodun taarixun faayi. 20 Isaaxa ga ɲi Rebeqa yaxini, a wuyun ɲi tannaxate siine. Rebeqa ni Betuyeli renyaxaren ya yi, Labani xoxone. I su ni Araaminkon ya yi nan giri Mesopotami^s. 21 Rebeqa ɲi boroge yi. Isaaxa da Tunka duumanten ɲaag'a da. Tunka duumanten d'a duwaawun jaabi. Rebeqa warijaaxe ti funu yi. 22 I ɲi me yontono a noxonkan di, a ti: «Mani wa nan ɲ'in ke yi?» A d'a fi wurewutu katta Tunka duumanten ŋa. Ken d'a jaabi ti:

23 «Xabiilanu filli ya w'an noxon di,

jamanu filli ya wa riini bug'an di,

i nta riini gemu.

Baanen wa senbene diina baanen ŋa,

giden wa xaayene xoxonen da.»

24 Bire be, a saara haxatin ga kiɲe, danqanaaxu kanma funun ya ɲi. 25 Fana be ga bange, a dunben ɲi na faten su ɲa yinte yi, xoyi daaban moxo. I d'a toxora Esawu, [a wure ga ni: «yintinte»]. 26 Ken falle, a xoxonen bange, a wa na Esawu raga t'i tanjinqon ŋa, i d'a toxora Yaquba, [a wure ga ni: «tanjinqo» walima «janbante»]. Ken d'a ɲi Isaaxa wuyun wa tandunme siine.

[Esawu soomaaxun haqen faraaxuye Yaquba maxa]

27 Leminun filli xooro. Esawu, ken ɲa togaana kittilliŋe yi, a wa gunyaarayen munda. Yaquba, ken ɲa kaadunsere yi, sere laxahiyante. 28 Isaaxa ɲi Esawu ya munda, nan sababu guntiye nan liŋ'a da, nxa Rebeqa ɲi Yaquba ya munda.

29 Koota yogo, Yaquba da moxonji dabari, Esawu ri bakka gunnen di, a dullunte. 30 A ti Yaquba da: «N tanpi moxo buru, an moxonji dunbe ke yogo kin'in ŋa de.» Ken ya saabuda, a toxon xiri Edomu, [a wure ga ni: «dunbuye»]. 31 Yaquba t'a da: «An soomaaxun haqen faraax'in ŋa fina.» 32 Esawu d'a jaabi: «N wa riini kara dullen maxa, soomaaxun haqen wa mani siron'in da?» 33 Yaquba d'a xotondi nan ti: «Kun'in da fina.» Esawu kun'a da n'i soomaaxun haqen faraax'a yi. 34 Ken di, Yaquba da buurun kin'a yi, a do mollonmoxonji, Esawu d'i yiga nan mini nan giri nan daga. Ke moxo ya ni, Esawu ma xiima r'i soomaaxun haqen ŋa.

26

[Isaaxa do Garara tunkayugo Abimelexi xiisa]

1 Waxati be Isaaxa ga ɲi Lahayi-royi, dullen ro jamaanen di xoyi Ibirahiima haxatin xallen moxo. Ken di, Isaaxa yille Garara, Filisitinun tunkayugo Abimelexi noqun ŋa. 2 Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Maxa daga Misira! N ga wa riini noqu be k'an da, daga taaxu non ŋa. 3 Taaxu ke jamaane di yere, n wa ɲaana d'an batte, n w'an barikandini, n wa ke jamaane xa kinn'an d'an bonconŋun ya yi. Ayiwa! N ga da lahidu be wutu d'an faaba Ibirahiima batte, n w'a tinmandini. 4 N w'an bonconŋun gabondini xoyi saanun moxo, na ke jamaane su kin'i ya. Ɲiiɲen xabiilan su xa wa barikene d'i sababun ŋa, 5 bawo, Ibirahiima d'in daro, n'in sefun terinka, n'in ɲaamariyun batu, a d'in farilanun d'in sariyanu.» 6 Ke ya saabuda, Isaaxa taaxu Garara.

7 Bire su jamaane ke soron ga n'a tirindi Rebeqa xibaaren ŋa, a ɲi tin'i da, i maarenyaxaren ya ni. A ma ɲi tin'i yaqen ya ni, i n maxa r'i kari d'a batte, bawo, a faranparen ɲi moxo buru.

8 Bire be Isaaxa ga da wucce ɲa jamaane ke di, koota yogo, Filisitinun tunkayugo Abimelexi faayindinte do fulunboten ŋa, a xusa na Isaaxa wari kittiranqatene do Rebeqa batte. 9 A da faare wara n'a xiri nan t'a da: «Danqanaaxu kanma, an yaqen ya ni. Mann'an ga t'an maarenyaxaren ya ni?» Isaaxa t'a da: «N ɲi ken konni ya, yelli n nan maxa kara d'a sababun ŋa.» 10 Abimelexi t'a da: «An da mani ɲ'o ya ke yi? Fonne nke jama ke yogo ga ɲi kiɲen'an yaqe ke yi, an ma yi fi kiɲan'o yi?» 11 Ken di, Abimelexi t'i jaman su da, sere su nda kati ke yugo yi walam'a yaqen ŋa, a wa yanganqatene ti kallen ŋa.

[Isaaxa xataye Filisitinun maxa]

12 Xaaxon ga kiɲe, Isaaxa soxo n'i soxofon me kame kita, Tunka duumanten d'a barikandi. 13 A kittirafoonun toxo gabono m'a ga wa ɲaana banna xoore yi, nan ɲa sere senbente yi. 14 Tanmisun do naanun xatandira gabu ɲ'a maxa, a do komo gabu, ma Filisitinun ga w'a haasidaaxunu. 15 Ken saabuda, a faaba Ibirahiima komun ga ɲi ga da gedu beenu sox'a birantaaxun di, i d'i su buru ti seyen ŋa. 16 Ken di Abimelexi ti Isaaxa da: «Daga, an n'o jamaanen tox'o da, bawo, an y'an senbent'o yi.» 17 Isaaxa dag'i tillisen banba Garara warallaqen ŋa, nan sabati no.

18 N'a toxo non ŋa, gedu beenu ga ɲi ga sox'a faaba Ibirahiima birantaaxun di, a d'i jaaba, bawo, Filisitinun ɲi ga d'i buru Ibirahiima faati falle, nan saage na faaben toxo saxunten toxo gedu ku yi.

19 Koota yi, Isaaxa golliɲaŋaanun gedi soxonte bugu jin yaaxe xoore kanma. 20 Garara nagaananun do Isaaxa nagaananun gaje nan ti, ikun ya fo ni ji ke yi. Isaaxa da gede ke toxora Eseqa, [a wure ga ni ganjanŋe], bawo, i gaje d'a batte. 21 I da gede fillandi soxo, i gaje do ken xa batte. A da ken toxora Sitina, [a wure ga ni kutande]. 22 Ken di, a giri bakka no nan yille noqu tana, na gede sikkandi soxo no, nxa, i m'a gaje do ken ŋa. A d'a toxon saxu Rehoboto, [a wure ga ni feesente], a ti: «Tunka duumanten d'o bisimilla noqu feesente, ayiwa, o wa riini gabo xa.»

23 A d'i toxo no nan yille Beri-saba. 24 A kiɲe wuron ŋa no, Tunka duumanten bang'a da nan ti: «Nke ya n'an faaba Ibirahiima Alla yi, maxa kanu, bawo, n wa d'an batte, n w'an barikandini, na bonconŋu gabe kin'an ŋa, n kome Ibirahiima saabuda.» 25 Isaaxa da sadaaxindinoqu sigindi no, na Alla xiri t'i toxo, Tunka duumante. A d'i tillisen xa banba no. A golliɲaŋaanun daga gede tana soxo non ŋa.

[Isaaxa do Abimelexi lahidullenmaaxu]

26 Koota yogo, Abimelexi d'i gundallenma Ahusati d'i kuren yingume Pixoli bugu Garara nan ri Isaaxa noqun ŋa. 27 Isaaxa t'i da: «Mani saabuda, axa ga r'inke ni yere? Axa d'in xoni n'in xata bakk'axa jamaanen di.» 28 I d'a jaabi nan ti: «Oku d'a wari nan ti Tunka duumanten wa d'an batte. Oku ti ken di, o d'anken nan xawa kunana me da ya. O xoni w'a munda na lahidu sabatind'o d'an naxa. 29 Kuna! An na lahidu wut'o da nan t'an nta fo buren ɲaan'o yi xoy'o ga ma fo buren ɲ'an ŋa moxo be, bawo, o d'an ragamoxon sirondi, n'an wara dagan'an kisinte. Ayiwa saasa, a xura o da nan ti Tunka duumanten d'an barikandi.» 30 Ken di, Isaaxa da waliima xoore dabar'i da, i yige nan mini. 31 A yillankaran soxoba fana, i kuna me da na lahidun sabatind'i do me naxa. Ken di, Isaaxa d'i wara kille, i daga ti horoma yi.

32 Ken koota baane su yi, Isaaxa golliɲaŋaanun r'a k'a da ti, i ga ɲi kamana na gede be soxo, a ware jin ŋa. 33 Isaaxa xusa na gede ke toxon xiri Saba. Ken ya saabuda debe ke toxon wa xirini hari lenki Beri-saba, [a wure ga ni kunanden gede].

[Esawu yaxu]

34 Esawu wuyun ga kiɲe tannaxate siine, a da yaxaru filli yaxi: Yehuditi, Beeri Heetinke renyaxare, a do Basamata, Elona Heetinke renyaxare. 35 I filli su golliɲallenmaaxun xoto Isaaxa do Rebeqa kanma.

27

[Yaquba d'i kaadunkon taarixu 27.1-35.29]

[Isaaxa duwaye Yaquba da]

1 Isaaxa ga xirisaaxu, a yaaxun toxo laahunu m'i ga wa ragene. A d'i renyugo fana Esawu xiri nan t'a da: «N renme.» Esawu ti: «Naamu.» 2 «Ayiwa, a faayi ke yi, nke baat'in xaso, n nt'a tu n koota kutten toxo manime. 3 Ken di saasa, an tanmun d'an bundanŋun wutu, an nan daga togindi, n'in falla guntiye. 4 An na fo liŋe sor'in d'a di xoy'in ga w'a munda moxo be, n n'a yiga nan duw'an da katt'in ga wa faatini.» 5 Ken d'a ɲi, Rebeqa wa na Isaaxa sefe koninten terinka Esawu da. Esawu daga togi.

6 Ken biren ŋa, Rebeqa d'i renyugo Yaquba xiri nan t'a da: «N d'a mugu, an faaba wa tini Esawu da: 7 "Tiye fall'in ŋa bakka gunnen di, an n'a sor'in da yigande liŋe yi. N ga n'a yiga bire be, n n'a mundu Tunka duumanten maxa, a n'an barikandi, katt'in ga wa faatini." 8 Ken di saasa, n lenme, n terinka, n ga wa fi be konn'an da, an na ken dabari. 9 Daga tanmisungallen di, an na sugu siru filli raga riini, n wa fo liŋe soron'a di an faaba da xoy'a yinme ga w'a munda moxo be. 10 An wa dagana t'a y'a noqun ŋa, a n'a yiga, nan duw'an da katt'a ga wa faatini.» 11 Yaquba ti: «N ma, n gida Esawu faten su ni yinten ya yi, yinte xa nt'inke faten ŋa. 12 N faaba nda kat'in faten ŋa tanni, a w'a tuunu nan ti, n w'a munda n'i janba ya, n na maxa ri langaye kiɲ'in du yi duwaawu batten di.» 13 A ma ti: «An ga n'a ɲa ken moxo di, langayen nan xen'in kanm'an batten di. N ga da fi be k'an da, ken mundu riini tanni.» 14 Ken di, a daga sugun yogo raga riini katt'i ma yi, man d'i soro yigande liŋe yi xoyi faaben ga w'a munda moxo be. 15 Ken biren ŋa, n'i sooma Esawu yiraamen fo siren wutu i konpen di n'a r'i tanba Yaquba xannen ŋa. 16 A d'a kittun d'a xannen xa xufaari ti sugufaten ŋa. 17 Ken di, a ga ɲi ga da yiganden do buuru be dabari, a d'i kin'a yi.

18 Yaquba r'i faaba noqun ŋa nan ti: «N faaba.» Faaben t'a da: «Ko ni?» 19 Yaquba ti: «Nke Esawu ya ni, an sooma, an ga da fi be mund'in ŋa, n d'a ri. N w'an ɲaagana, an nan giri nan taaxu, an n'in tiye ke yiga, nan duw'in da.» 20 Isaaxa d'a tirindi: «An da mani ɲa na tiyen kita tawuye di kundu?» Yaquba ti: «Tunka duumante, an Alla yan d'a r'in warijaaxen di.» 21 Isaaxa t'a da: «Tint'in ŋa fonne, n renme, n n'an moomo, geni tonŋun ŋa, an ga n'in renme Esawu yi.» 22 Yaquba tint'i faaba yi, faaben d'a moomo nan t'i noxon di: «Sefexannen ni Yaquba sefexannen ŋa, nxa, kittun ni Esawu kittun ŋa.» 23 Yaquba kittun xufunten ɲi ti yintun ŋa xoy'i gida Esawu moxo, faaben ma katta ken tuunu, a d'i duwaawun ɲ'a da, 24 nxa, a d'a tirindi fina: «Tonŋun ŋa, anken ya n'in renme Esawu yi?» Yaquba t'a da: «Yabo, nke ya ni.» 25 Ken di Isaaxa ti: «N renme, an togindifon kiɲand'in ŋa, n n'a yiga nan duw'an da.» Yaquba d'a do xoncin kiɲand'a yi, a d'a yiga nan mini. 26 Ken falle Isaaxa ti: «Tint'in ŋa n'in sunbu-sunbu, n renme.» 27 Yaquba tinto n'a sunbu-sunbu. Isaaxa ga d'a doroken timen raga, a duw'a da nan ti: «Tonŋun ŋa, nke renmen timen wa xoyi Tunka duumanten ga da te be barikandi.

28 Yelli Kamanen ga na kanjin kin'an ŋa,

n'an ɲiiɲen ɲa soxoɲiiɲe yi,

na soxofon do resenjin gaben kin'an ŋa.

29 Yelli xabiilan su nan xaay'an da,

jamanun nan sujud'an da,

an nan ɲ'an waaxinun yingumen ŋa,

an maarenmun su nan sujud'an da.

Sere nan lange, sere be ga d'an langa,

sere nan barike, sere be ga duw'an da.»

[Esawu tagaxanne]

30 Bire be, Isaaxa ga duguta duwayen ŋa Yaquba da, Yaquba daga. A gida Esawu xa ri bakka togiran ŋa, 31 na yigande liŋe dabari katt'i faaba yi nan ti: «N faaba, n w'an ɲaagana, an nan giri n'in guntiyen yiga, nan duw'in da.» 32 Isaaxa t'a da: «Anken ni ko yi?» A ti: «Nke n'an sooma Esawu ya yi.» 33 Ken batte su di, Isaaxa saralle sarallaye xote yi nan ti: «Ko n bugu yere ti tiyen ŋa, n ga d'a yiga nan duw'a da katt'anke ga wa riini? Saasa ke, a ya wa riini barike de.» 34 Esawu ga d'i faaba sefexannen mugu, a butu nan xaaru nan ti: «N faaba, duw'in xa da.» 35 Isaaxa t'a da: «An waaxi d'an duwaawun raga ti janban ŋa.» 36 Esawu ti: «Baatara fe, a ga toxore Yaquba, bawo janbanten ya ni, a d'in janba ta fillo? Ta fana, a d'in soomaaxun haqen rag'in ŋa, nan saage n'in duwaawun xa rag'in ŋa. Ken di saasa, duwaawu sawunte nta no nke da ba?» 37 Isaaxa ti: «Nke baat'in d'a ɲ'an yingumen ŋa, n'a maarenmun su kin'a yi golliɲaŋaanu yi, na soxofon do resenjin kin'a yi, nke ra wa mani tana kinn'anke ŋa, n renme?» 38 Esawu t'a da: «Ee n faaba! Fo tana nt'anken maxa duwaawu baane falle? Duw'in xahana da.» A xusa wu nan sonqo. 39 Isaaxa da wucce kuuru, ken falle nan ti:

«Ayiwa, anken nta riini soxoɲiiɲe sire kita,

an nta riini kanji gabe xa kita.

40 An kaafan nafan ya wa riin'an birandi.

An wa ɲaan'an maarenmen da kome yi.

Nxa, an daganansaagaye do noqunun ŋa,

a wa riin'an hooraaxu, n'a komonkaccen kutu bakk'an xannen ŋa.»

[Yaquba wuruye dagan'i neega Labani kaara]

41 A faayi, Esawu da Yaquba xoni n'a sababu ɲa, a ga da duwaawu be kit'i faaba yi. A t'i du da: «N faaba kallen ntaxa laato, a faati falle, n w'in maarenme Yaquba kalli.» 42 I da Rebeqa sooma Esawu xibaaren laxam'a da, a d'i tanba Yaquba xiri nan ti: «Ayiwa, an gida Esawu w'a munda n'an kari de, yell'i n'i tanbon tug'an di. 43 Ken di, n renme, n terinka, n ga wa fi be konn'an da, an n'a batu. Wuru bakka yere, an nan dag'in gida Labani noqun ŋa Haraana. 44 An nan toxo non ŋa wucce, m'an gida butten ga yanqa. 45 Bire be, a butten ga na yanqa, nan mung'an ga da fi be ɲ'a yi, n wa sere xiyin'an da, an nan li. Mani maxa, n wa bonn'axa filli su di koota baane?»

46 Ken falle, Rebeqa dag'a ko Isaaxa da ti: «Birayen tu su ntax'inke yi n'a sababun ɲa, Esawu heetinkanyaxaru ku filli yi. Ayiwa, Yaquba xa nda ri ke jamaane yaxare yaxi, nafa ntaxa ɲaan'inke birayen ŋa xadi.»

28

1 Ken falle, Isaaxa da Yaquba xiri nan duw'a da, na ɲaamariyen kin'a yi ti: «Maxa kanaananyaxare yaxi. 2 Killen raga, an nan dag'an kisima Betuyeli noqun ŋa, Mesopotami^t, an na yaxare wut'an du da, an neega Labani renyaxarun di. 3 Alla Katudanken wa riin'an barikandi, a wa riini lenmun kin'an ŋa, a w'an soxodun gabondini, an wa riini ɲa jamanu xooxa yi. 4 A wa Ibirahiima bariken kin'an d'an soxodun ŋa, yell'an na jamaane ke wutu xiye yi, an ga faayi mukkaaxun ŋa no, Alla ga d'a kini Ibirahiima yi.» 5 Yaquba xiyi falle i faaba maxa, a daga Mesopotami, Betuyeli renyugo Labani noqun ŋa, Araaminke, Yaquba do Esawu neega ga ɲi.

6 Esawu d'a tu, Isaaxa duwa Yaquba da, n'a wara dagana Mesopotami, yell'a na yaqe kita non ŋa, a duwanten xa na ɲaamariyen kin'a yi, a nan maxa kanaananyaxare yaxi. 7 Yaquba d'i faaba d'i ma sefexannen batu nan daga Mesopotami. 8 Esawu d'a faamu ti, kanaananyaxaru nta liŋ'i faaba da, 9 ken ya saabuda, a daga Ibirahiima renme Sumayila noqun ŋa, n'a renyaxare Mahaleti yaxi kafun'i yaqun ŋa, ken ga ni Nebayoti xoxone yaxaren ŋa.

[Yaquba kuyuye segesegemaaden ŋa]

10 Yaquba ɲi ga bugu Beri-saba, nan daga katta Haraana banŋen ŋa. 11 Wuron ga ro, a da gide yogo wutu n'a ɲa talla yi, nan xenqe no. 12 A kuyi na segesegemaaden wari bakka ɲiiɲen ŋa ma kanqotten ŋa. Alla malikanun wa segene, i wa yanqana do segesegemaade ke yi. 13 Tunka duumanten yinme xusa na du tox'a kanma nan t'a da: «Nke ya ni Tunka duumanten ŋa, an kisima Ibirahiima Alla do Isaaxa Alla. An ga faayi tuumana ɲiiɲe ke be kanma, n w'a kinn'an d'an soxodun ya yi, 14 i wa riini gabo xoyi seyijuran moxo. I ɲiiɲe ke wa feesene do tatten su yi, kinbakkan do kinqennan do saahilin do fankitte. Ɲiiɲen xabiilan su wa riini barike d'anken d'an soxodun sababun ŋa. 15 Nke yinme faayi d'an batte, n w'an korosini an dagaran su yi, n w'an saagandini riini ke jamaane di, n nta bakka d'an ŋa abada, n ga da fi be lahidun wut'an da, m'in ga da ken tinmandi.»

16 Yaquba xusa haqire nan ti: «Tonŋun ŋa, Tunka duumanten wa yere ya, nxa, nke ma ɲ'a tu.» 17 A kanu nan ti: «Ke noqu ni kanufo yi, a ra nta ɲaana foofo tana yi Alla yinme kan falle. Yere ya ni kanmun laqen ŋa.»

18 A yillankaran soxoba fana, a yinmen saxunten ga ɲi gide be kanma, a d'a sigindi xoyi gondanma, na ten jox'a kanma. 19 A da noqu ke xiri Beteli, [a wure ga ni «Alla ka»], na ke saama, noqu ke ɲi xilli Luusa. 20 Ken falle, Yaquba da takken wutu Alla da nan ti: «Geni Alla ga wa d'inke batte, n'in tanga ke terende di, n'in yigandi, n'in feetofata, 21 n ga na saage riin'in faaba kaara, n kisinte, n wa Tunka duumanten ragan'in Kaman ŋa. 22 N ga faayi ga da ke gide be sigindi xoyi gondanman moxo, a wa riini ɲa Alla ka yi, ayiwa, an ga na naabure foofo xa kin'in ŋa, n w'a taxandi tanmundin sadaaxan'an da.»

29

[Yaquba dagaye Labani kaara]

1 Yaquba giri nan jokki d'i neegankan dagayen ŋa kinbakkan di. 2 Koota yi, a da gede wari gunnen di, tanmisu xatandiraanu sikki ɲi saq'a raqen ŋa. Gede ke texenten ɲi ti fata dere yi. 3 Xatandiraanun su ga na me ɲi gedillaqen ŋa, i wa fatan girindini bakk'a yi, i nda duguta mininden ŋa, i w'a saagan'i batten di. 4 Yaquba da nagaananun tirindi: «N maarenmu, axakun wa bakka minna?» I t'ikun wa bakka Haraana ya. 5 A saage n'i tirindi yell'i wa Labani tu ba, Nahooro kisimaare? I t'i w'a tu. 6 A t'i da: «A na kan moxo?» I ti: «Baasi su nt'a yi. Tonŋu, a renyaxare Raheli faayi, a wa kamana nan ri t'a tanmisun ŋa.» 7 Yaquba ti: «Saasa xoni fenti daabanun kafuma haxati yi, kiyen nan tawu, mann'axa ga nta tanmisun minindini n'i wara dagana nagaaniran ŋa xadi?» 8 I t'a da: «O nta foofo ɲaana n'a toxo xatandiraanun su ma kafuma me yi, ken di, o wa fata ke girindini bakka gedillaqen ŋa na tanmisun minindi.» 9 Na Yaquba toxo sefene do nagaananun ŋa, Raheli d'i faaba tanmisun kiɲe, a xa ɲi nagaana ya yi.

10 Bire be Yaquba ga d'i neega Labani renyaxare Raheli wari, a d'a tanmisu, a tinto na fatan girindi bakka gedillaqen ŋa, na tanmisu ku minindi. 11 Ken di, a da Raheli sunbu-sunbu nan wu. 12 A t'a da: «Nke n'an kallungoran ya yi, Rebeqa renyugon ya n'in ŋa.» Ken di, Raheli xusa nan wuru dagan'i faaba xibaari.

13 Gelli Labani ga da Yaquba koninten mugu, a gidanyaxaren renme, a d'a jewondi nan dag'a gemu n'a sunbu-sunbu, ken falle nan ri t'a yi kan di. Foofo ga dangi, Yaquba d'a su laxam'a da. 14 Labani t'a da: «Tonŋun ya ni, an bug'inke yi, o su ni xabiila baane ya yi.» Yaquba da xaso baane ɲ'a noqun ŋa.

[Yaquba yaxu]

15 Ken falle, koota yi Labani ti Yaquba da: «An nta xawa gollin'inke noqun ŋa xafu, bar'in maarenmen ya n'an ŋa? Tugaadu be ga liŋ'an da, a k'in da.»

16 Lenyaxaru filli yan ɲi Labani maxa, siran toxon ɲi Leeya, xunban toxon ɲi Raheli. 17 Leeya waritiyaxen ma ɲi sere fakka, nxa Raheli faranparen ɲi, a tagakitten siren ɲi. 18 Yaquba ɲi ga jaarab'a yi. A ti Labani da: «N wa siino ɲeeri gollin'an da, an na Raheli kin'in ŋa yaqe yi, an renyaxare fillandi.» 19 Labani t'a da: «N n'a kin'anke ŋa, n wa ken fasono n'a kini sere tana yi. An ga da fi be ko, n duŋe ken ŋa.» 20 Ken di, Yaquba da siino ɲeeri golli yell'i na Raheli kita. Siino ku ɲeeri ɲ'a maxa xoyi bito dantanu, bawo, a ɲi Raheli munda.

21 Ken falle, a ti Labani da: «Saasa, n yaqen kin'in ŋa, n duguta haxati koninten gollen ŋa, ayiwa, n w'a munda n'a yaxi xa.» 22 Ken biren ŋa, Labani da waliima dabari na taaxallenmun su xiri. 23 Wuron ga ro, a d'i renyaxare Leeya wara dagana Yaquba noqun ŋa, a saxu d'a yi. 24 Labani d'i komi yaxare Silipa kin'i renyaxare Leeya yi. 25 Ken yillankaran soxoba, Yaquba xusa n'a tu ti Leeya ya ni. A ti Labani da: «An da mani ɲ'in ŋa ke yi? N t'inke goll'an da do Raheli ya batte? An xa d'in janba mani ya?» 26 Labani t'a da: «O ku laadan di, xoxonen nta yaxini giden kaane, 27 nxa, koyenkonpen tinmandi do ke batte, ken falle, o wa riini baanen xa kin'an ŋa ti siinu ɲeeri tana gollen ŋ'o maxa.» 28 Yaquba duŋe. A da koyenkonpen tinmandi ti Leeya yi, ken biren ŋa, Labani d'i renyaxare Raheli kin'a yi yaqe yi. 29 A d'i komi yaxare Biliha kini Raheli xahana yi. 30 Yaquba ro ti Raheli xa yi, a ɲi ken ya munda diina Leeya yi. A da siino ɲeeri tana golli Labani noqun ŋa.

[Yaquba renmu]

31 Tunka duumanten d'a wari nan ti Leeya ma ɲi sere baxatenma yi, i kiina maxa, a da renmun kin'a yi, nxa Raheli ɲi boroge yi. 32 Leeya ri noxo wutu nan saare ti renyugo yi, a d'a toxora Rubeni [a wure ga ni: «renyugon faayi»], baw'a ti: «Tunka duumanten d'in baxatalloxaaxun wari, saasa, n kiina wa riin'in xanu.» 33 Ken falle, a da noxo wutu xadi, ken xa ɲa renyugo yi. A ti: «Tunka duumanten d'a mugu nan t'inke fenti sere xanunte yi. A saage ken xa kinn'in ŋa.» A d'a toxora Simonu, [a wure ga ni: «a wa mugundini»]. 34 A da noxo wutu xadi na renyugo saara. A ti: «Keeta, n kiina wa riini fanam'in di, bawo, n da renyugu sikki saar'a da.» Ken ya saabuda, a ɲ'a xilli Leewi, [a wure ga ni: «a wa fanamene»]. 35 A da noxo wutu xadi nan saare ti renyugo yi. A ti: «Keeta, nke wa Tunka duumanten tiigana.» Ken ɲa saabuda, a d'a toxora Yahuuda, [a wure ga ni: «a wa tiigandini»]. Ken falle, a saarayen sigi.

30

1 Waxati yi Raheli saarayenballaaxun sig'a yaaxun kaane, a suux'i gidanyaxaren di, a t'i kiina da: «An ga ma renmu kin'in ŋa, n wa kalla de!» 2 Yaquba sun'a wure nan t'a da: «Nke ra wa Alla golle ɲaana ba? Alla ya wa n'an kaba renmen kitana.» 3 Ken di, a ti Yaquba da: «N komi yaxare Biliha faayi, an ra w'a yaxini, yell'a na saare, n xa na soxoden kita d'a sababun ŋa.» 4 A d'i komi yaxaren kini Yaquba yi taara yi, a ro t'a yi. 5 Biliha da noxo wutu na renyugo saara Yaquba da. 6 Raheli ti: «Alla da tonŋun kin'in ŋa, a d'in terinka na renyugo kin'in ŋa.» Ken ya saabuda, i d'a toxora Daani, [a wure ga ni: «faasandaana»]. 7 Ken falle, Biliha ri noxo wutu xadi nan saare ti renyugo fillandi yi Yaquba da. 8 Raheli ti: «N da gajan xooren kut'in gidanyaxaren ŋa, ayiwa, n niyind'a di.» A da renme ke toxora Nafutali, [a wure ga ni: «n gaja»].

9 Leeya ga d'a wari nan t'i saarayen sigi, a d'i komi yaxare Silipa wutu n'a kini Yaquba yi taara yi. 10 Silipa da renyugo saara Yaquba da. 11 Leeya ti ken di: «Nke xeerin faayi.» A d'a toxora Gaadi, [a wure ga ni: «xeeri»]. 12 Ken falle Silipa da renyugo fillandi kini Yaquba yi. 13 Leeya ti: «Nke yinmaralliŋoye faayi, yaxarun wa riini t'inke yinmaralliŋen ni.» A d'a toxora Aseeri, [a wure ga ni: «yinmaralliŋe»].

14 Yillifata haxati, Rubeni bugu nan daga teenun di. A da saarayen yittirenmen kita n'a fall'i ma yi. Raheli ti Leeya da: «An renyugon ga da saarayen yittirenme be fall'an ŋa, fo kin'in ŋ'a di de.» 15 Leeya t'a da: «An d'in kiina rag'in ŋa, ken nt'an sirono? M'an ga d'in renme yittirenmen xa rag'in ŋa?» Raheli t'a da: «A siro, Yaquba wa wuyini d'an batte wuro ke, an renmen yittirenmen batten di.»

16 Nellen ŋa, Yaquba ga ri bakka teenun di, Leeya bugu n'a gemu nan t'a da: «An wa riin'inke ya noqun ŋa wuro ke, bawo, n d'an wuyillemaaxun xob'in renmen yittirenmen ŋa.» Yaquba saxu d'a batte ken wuro yi. 17 Alla da Leeya terinka, a da noxo wutu nan saare ti renyugo karagandi yi Yaquba da. 18 A ti: «Alla d'in tuga, n ga d'in komi yaxaren kin'in kiina yi.» A da renyugo ke toxora Yisakari, [a wure ga ni: «tugaadu»]. 19 A saage na noxo wutu xadi nan saare ti renyugo tunmundi yi Yaquba da. 20 A ti: «Saasa ke, Alla da kuyinde kin'in ŋa, n kiina wa riin'in yinmarawutu, bawo, n da renyugu tunmi saar'a da.» A da renyugo ke xiri Sebulunu, [a wure ga ni: «yinmarawutuye»]. 21 Wucce dangi falle, a ri saare ti yaxare yi n'a toxora Diina.

22 Waxati falle, Alla sinme Raheli yi n'a natafiinun terinka n'a saarankan wuɲi. 23 A da noxo wutu nan saare ti renyugo yi nan ti: «Alla d'in saxamun girindi.» 24 A d'a toxora Yusufu, [a wure ga ni: «jiidiye»], nan duwa: «Yelli Tunka duumanten ga n'in jiidi renyugo tana yi.»

[Yaquba bannaaxu]

25 Yusufu saara falle, Yaquba ti Labani da: «N neega, n w'a mund'an n'in laawara, n nan dag'in jamaanen di. 26 N ga goll'an da yaxaru be saabuda, i kini, n nan daga t'i d'i renmun ŋa, an yinme w'a tu, n ga da golle haqe be ɲ'an da.» 27 Labani t'a da: «An ga w'in do xeeri munda, toxo yere, bawo faayindaanun d'a k'in da, nan t'anken ya saabuda ni, Tunka duumanten d'in barikandi. 28 Ken di, tugaadu sabatinte k'in da, n nan toxo ken kinn'an ŋa.» 29 Yaquba t'a da: «Anken yinmen w'a tu, n ga da golle haqe be ɲ'an da, a d'an daabanun ga lagari moxo be nke saabuda. 30 Nke ri haxati, naabure fonne yan ɲ'an maxa, nxa, an naaburen soobenkugu. Gell'inke ga r'an noqun ŋa, Tunka duumanten d'an barikandi, nxa saasa, n w'a munda nan goll'in yinmen da.» 31 Labani d'a tirindi: «Mani n xawa ɲaana n'an tuga?» Yaquba t'a da: «An nta riini foofo kita n'in tuga t'a yi, nxa, n ga na fi be k'an da, an ga na duŋe ken ŋa, n wa toqo yere n'an tanmisun nagaani: 32 n wa lenki su ɲaan'an tanmisun faayini, tanmise su faten tonbinten ga ni, a do jaxallenme su faten binnen ga ni, n wa kun walla tatte yi, ken wa ɲaan'in tugaadun ŋa. 33 Ken di, n hooraaxun jaateragayen wa newunu, xunbane ma xunbane falle, an wa riin'in tugaadun segesege: an ga na tanmisun ɲ'in maxa, i faten tonbinten ga fe, walima jaxallenmu, i faten binne ga fe, an ra wa ken jaatene fo fayinte yi.» 34 Labani t'a da: «A siro, an ga d'a ko moxo be, a ɲa kundun ŋa.»

35 Ken koota su yi, Labani yinme da sugundigun do sugu yaxaru xiiriyimanun do tonbinmanu, a do jaxa binnen su kafu me yi n'i kin'i renyugun ŋa. 36 Ken falle, na bitosikkinterende haqe war'i do Yaquba naxa, ken be ga jokki d'a tanmisun nagaaniyen ŋa.

37 Ken di, Yaquba da yittikitti xayen noonu sikki wutu, n'i jago, n'i noqu jagonten wara sellan ŋa. 38 A da gumanu ku wara waaron di tanmisun jon di, bawo, i nda ri mini ya ni, digun ga wa katundini. 39 Tanmisu yaxaru ku ɲi katini gumanu ku tatten ŋa, i ga na saare, i renmun wa ɲaana xiiriyinmanun do toppimanun ŋa. 40 Yaquba ɲ'i jon koyini xa Labani tanmisun ŋa, i nda ɲi katindini, ken di, a ɲ'i ren xiiriyimanun do fo binnun wall'i dura n'i ɲ'i yinme da xatandira yi. 41 Bire su, tanmisun hakkanun ga na yi katundini waaron tatten ŋa Yaquba ɲi gumanun saxundin'a di, 42 nxa, tanmisun xuumantun ga na yi katundini, a ma ɲ'i saxundin'a di: ken saabuda, tanmisu xuumantun ɲi Labani xallen ŋa, fo derun ɲi Yaquba xallen ŋa. 43 Ke moxo ya ni, Yaquba ɲa banna xoore yi, na tanmisun gaben kita do komi yaxarun do komi yugun do ɲogomun do faru.

31

[Yaquba wuruye bakka Labani kaara]

1 Koota yi, Yaquba d'a mugu ti Labani renyugun w'a yi nan ti: «Yaquba d'o faaba naaburen su ɲ'i yinme xalle yi n'i du bannaaxundi ti ken ŋa.» 2 Nan kafu ken ŋa, a d'a korosi ti Labani diinan nta katt'i ya xoyi fana moxo. 3 Ken falle, Tunka duumanten t'a da: «Saage dagan'an faabankan di, an soron tatten ŋa, n wa ɲaana d'an batte.»

4 Ken di, Yaquba da Raheli do Leeya riti gunnen di, i nagaaniran ŋa. 5 A t'i da: «N yaaxe w'a yi, axa faaba diinan ntax'i moxon di katt'in ŋa, nxa, n faaba Alla wa d'in batte. 6 Axakun yinme w'a seedo, nan t'in golli axa faaba da, n fankan danman su yi, 7 n'a toxo, aken d'in janba, ta manime, a w'in tugaadun moxon yillana. Nan kafu ke su yi, n yinmaralliŋo, Alla ma duŋe, n ga wa saada bure xoorono. 8 Axa faaba ɲi, a ga na t'in tugaadun wa ɲaana tanmisu toppimanun ya yi, tanmisun su wa saarene ti toppimanun ŋa, a ga na t'in tugaadun wa ɲaana xiiriyimanun ŋa, tanmisun su wa saarene ti xiiriyimanun ŋa. 9 Alla yinme yan d'axa faaba naaburen rag'a yi n'a kin'inke yi. 10 Bire be tanmisun ga na yi katundini, n d'a wari kuyun di nan ti xiiriyimanun walima toppimanun walima fuusenun ya ni. 11 Alla malikan d'in gangu kuyu ke di nan t'in da: 12 "Yaquba, an yinmen wurewutu nan faayindi, digu beenu ga wa katundini, xiiriyimanun do toppimanun do fuusenun ya ni, bawo, Labani ga wa na foofo ɲ'an ŋa, n yaaxen w'a su yi. 13 Nke ya ni Beteli Alla yi, noqu be, an ga da ten joxu gidi siginten kanma, a d'an ga da takken wut'in da. Saasa, giri, an nan bugu yere, an nan dag'an saaranɲiiɲen di."»

14 Raheli do Leeya d'a jaabi ti: «Ee! Fo ya w'oku maxa xadi o faaba xiyen di? 15 A w'a yi n'o raga xoyi mukku, bawo, a d'o gaaga nan saage n'o jonkon yiga. 16 Ken di sa, Alla ga da naabure be kisindi bakk'o faaba maxa, ken n'oku d'o renmun ya xalle yi. Saasa ke, Alla ga da ke be mund'anken maxa, ken dabari.»

17-18 Ken di, Yaquba d'i moxon sirondi nan dag'i faaba Isaaxa noqun ŋa Kanaana jamaanen di: a d'i renmun d'i yaqun setundi ɲogomun kanma, a ga da daabanu do naabure be kit'i yinme da, a d'i su riti d'i ya, a do a ga da foofo kita i taaxuyen wuccen di Mesopotami^u.

19 Labani, ken ɲi ga dag'i jaxun xesu. A daga falle, Raheli d'a boorinun fayi. 20 Yaquba fuxuntandaga, n'a ɲi Labani, Araaminke, a nt'a seedo, a m'a xibaari t'i dagayen ŋa. 21 Foofo ga ɲ'a xalle yi, a wuru t'a su yi, na Furaata fanŋen kuta, ken falle nan daga do Gilaadi giden banŋen ŋa.

[Labani ɲoroye Yaquba di]

22 Bito sikkandin koota, i da Labani xibaari ti Yaquba wuru. 23 A d'i kan yugun su wutu d'i ya, n'a batu bito ɲeeri nan ɲor'a di Gilaadi giden kanma. 24 Nxa, ken d'a ɲi wuron di, Alla sefe do Labani batte kuyun di nan t'a da: «An moxo tu: an nan maxa fo ko Yaquba da, a fo sire kaf'a fo bure yi.»

25 Bire be Labani ga wa ɲorono Yaquba di, a d'a ɲi, a wa yi n'i tillisen banba Gilaadi giden di. Labani xa d'i yugun taaxu non ŋa. 26 A ti Yaquba da: «Man d'an kita? An ga d'in janba nan ri t'in renyaxarun ŋa xoyi gajanŋe kittiransere. 27 Mann'an ga fuxuntanwuru n'in janba? An ma fo k'in da, ken falle, n y'an sunsini ti ɲaxaliye xoore yi, suugen do dinmen do ganbare, 28 har'an m'a toxo n'in lenmun d'in kisimaarun sunbu-sunbu. Tonŋun ŋa, an da ke golle tuuruntan ɲa. 29 Se w'in da na fo buren ɲ'axa yi, nxa, an faaba Alla d'in sefellemaaxu wuri nan ti, n n'in moxo tu, n nan maxa fo k'an da, fo sire kafu fo bure yi. 30 Saasa, gen'an ga ri ya, bawo, an nta katta toq'an faabankan falle, an xa d'inke allanun fayi mani yi?» 31 A d'a jaabi nan ti: «N kanu ya nan t'an nan max'an renyaxarun rag'in ŋa. 32 Ayiwa, fi be ga n'an allanun ŋa, an ga n'i ɲi sere be maxa nke noqun ŋa yere, ken kamane nta toqo biraye di. O soron su jon di, foofo ga w'in maxa, l'a su moomo, fi be ga na ɲ'an xalle yi, an n'a wutu bakk'a di.» Nxa, Yaquba ma ɲ'a seedo nan ti Raheli da boorinun fayi.

33 Ken di, Labani da Yaquba do Leeya do komi yaxarun filli tillisun wure moomo, a ma foofo wari no. A bugunte Leeya tillisen wure, a ro Raheli xa tillisen wure. 34 Na toxo Raheli yan ɲi ga da boorinu ku wutu, n'i fuxundi ɲogomen xirixen wure, nan taax'a kanma. Labani da tillisen wure moomo, a ma foofo wari no. 35 Raheli t'i faaba da: «N faaba, maxa butu de, nan t'in konto gilli nan sigi an jon di, bawo, n na yaxarun laadan ya di.» Nan kafu ke mundunde su yi, Labani ma boorinun wari.

36 Ken ga ɲa, Yaquba butu na Labani jaragi moxo siri, nan t'a da: «Nke xa da mani bone ɲa, an ga wa d'in batte kundu? 37 An d'in yokkun su woloma, gen'an ga d'an xalle war'i di, a koy'inke soron d'an soron su jon di yere, i n kiit'o naxa. 38 Ke faayi, nke da tanpillen siinen ya ɲ'an maxa, ken wuccen su di, an tanmisu su noxo ma bono, n ma digu xa yiga abada. 39 N wucce, n ma ri ti tanmisefure y'an ŋa, ti gundufoonun d'a yiga, nke yinme yan ɲi ken su kasaaran wutunu, tanmise su ga ɲi fayini kiye walima wuro, an ɲ'a su tanbon'in ŋa. 40 Kiyen di, jeberen tooran ɲ'in kanma, wuron xa di, n ma ɲi xenqene mullen maxa. 41 A faayi, n ga da tanpille siine be ɲ'an maxa: siinu tanmi do naxato, n da ken ɲa gollini d'an renyaxarun filli batte, siinu tunmi na ken ɲa gollini an daabanun da, ta manime xa, an w'in tugaadun moxon yillana? 42 Gen'in faaba Alla do Ibirahiima Alla do Isaaxa sarallendaanan ya ga ma ɲi d'in batte, a d'a yaaxen ga ɲ'in tanpiyen ŋa, a d'in ga da golle xote be ɲa, ken di, a ga d'in deemanden lakutu wuri, an ɲ'in kitti duuron ya laawalla.»

[Yaquba do Labani lahidullenmaaxu]

43 Ken falle Labani ti Yaquba da: «Ku renyaxaru n'inke ya renmu yi, i renmun n'inke ya kisimaaru yi, ku daabanu n'inke ya fo yi. An yaaxen ga wa foofo yi, a su n'inke ya xalle yi, saasa, nke ra wa riini mani ɲa n renmu walima n kisimaaru ku yi lenki? 44 Li, o na lahidu sabatind'o naxa, o na tagumance toxo yere, ken na ɲ'o filli seedan ŋa.»

45 Ken di, Yaquba da gide wutu n'a teleŋondi xoyi gondanma, 46 nan t'i soron xa na giden gana riini. I da giden kafuma me yi n'a ɲa tintiŋa yi, nan yig'a tatten ŋa. 47 I da noqu ke xiri: «gidintintiŋan seedaaxu»: Labani xannen di «Yegari-sahaduta», Yaquba xannen di: «Galeedi». 48 Labani ti ken di: «Ke gidintintiŋa wa ɲaana seeda yi, nke d'anken naxa lenki, ken ya saabuda, a toxon ga ni Galeedi.» 49 I da non xiri xahana Micipa, a wure ni: «korosindinnoqu», bawo, Labani ti: «Yelli Tunka duumanten ga n'o korosi, o ga na tunu me yi. 50 An ga n'in renyaxarun ragamoxon bonondi, walima na yaxare tana kaf'i ya, an moxo tu de! Hadamarenme fent'o seeda yi, Alla yinme ya n'o seedan ŋa.» 51 Labani ti xadi: «Gidintintiŋan do gidingondanma be, n ga d'i barit'o naxa, i faayi, 52 i wa riini ɲ'o da seeda yi: n ntaxa jallin'i ya nan r'an gaccen di, an xa nta xaw'i jallini nan r'in gaccen di. 53 Yelli Ibirahiima do Nahooro Alla ga na kiit'o naxa, o lahidu sabatiyen di.» Ken ga ɲa, Yaquba da kunanden sabatindi ti Alla be ga d'a faaba Isaaxa sarallandi. 54 Ken falle, a da sadaaxa bugundi Gilaadi giden di, n'i soron xiri nan yige doome nan wuyi no.

32

1 Ken yillankaran soxoba, Labani d'i kisimaarun d'i renyaxarun sunbu-sunbu, nan duw'i da, ken falle nan saage dagan'i noqun ŋa.

[Yaquba moxosiroye na Esawu gemu]

2 Na Yaquba toxo d'i killen ŋa, Alla malikanun r'a gemu. 3 A ga d'i wari, a ti: «Alla kuren na yere ya!» A da non toxon xiri: Mahanayimu, [a wure ga ni: «kuru filli»].

4 Yaquba da faaru wara dagan'i kaane katt'i gida Esawu yi, Seyiri ɲiiɲen di Edomu maran di. 5 A t'i da: «Axa wa tin'in kamanyugo Esawu da: "An golliɲaŋaana Yaquba ti, o n'a k'an da, i ɲi ga daga Labani noqun ŋa, i toxo non ŋa ma ke haxati. 6 Saasa, i da naanun do farun do tanmisu, a do komi yaxarun do komi yugun kita, o n'a k'i kamanyugon da, yell'i na bisimillaye sire kit'a maxa."»

7 Bire be xiyifaarun ga saage riini, i ti Yaquba da: «O da faaren kiɲand'an gida Esawu yi, a yinme faayi killen di riini katt'an ŋa, a do kamu naxati yugo.» 8 Yaquba kanu moxo siri, soro beenu ga ɲi d'a batte, a d'i ɲa jamanu filli ya, tanmisun do naanun do ɲogomun xa taxandi ken moxo di. 9 A ɲi tin'i du da: «Hari Esawu nda xenu taxandi baanen ŋa, taxandi baanen na kisi.»

10 Ken falle, Yaquba da Alla ɲaaga: «Ee, n kisima Ibirahiima Alla, n faaba Isaaxa Alla, anken yan t'inke nan saage dagan'in faabankan di, n soron tatten ŋa, an wa riini fo sire ɲ'in da. 11 N Kama, an ga da ke xeeri xoore be ɲ'inke da t'an duntanŋaaxu yi, n sigiran nan lox'a di, bawo, n ga ɲi Yarade fanŋe ke kutunu, foofo ma ɲ'in maxa n guma ke falle. Nxa saasa, n do ku sappanu filli ri d'in ŋa. 12 N kisindi bakk'in gida Esawu yi, bawo, n wa kanna, a n maxa ri xen'in do yaxarun do leminun ŋa. 13 Sinme nan t'an t'in nan daga, xeeri wa d'in batte, an wa riin'in bonconŋun gabondi xoyi seyifuncen moxo fallaqen ŋa, i ga ra nta jaatene gaboyen maxa.»

14 Yaquba toxo no nan wuyi. Ken falle, naabure be ga ɲ'a maxa, a da ɲaxalindifo rag'a da i gida Esawu da: 15 kamu filli sugu yaxare do tanpille sugundige, a do kamu filli jaxa yaxare do tanpille jaxandige, 16 tanjikke ɲogon yaxare d'i renmu, tannaxate na yaxare do gunbu tanmi, a do tanpille fari yaxare do fari yugu tanmi. 17 A ɲi xatandiranu ku xarifana i golliɲaŋaanun ya yi nan t'i da: «Xa dangi dagana kaane, axa na bira wara xatandiranun do me naxa.» 18 Ken falle, a da ɲaamariyen kini golliɲaŋaana fanan ŋa nan ti: «N gida Esawu ga na r'an ŋa nan ti: "Anke ni ko fo yi? An wa dagana minna? Ke daaban jama ni ko fo yi?" 19 An nan t'a da: "An golliɲaŋaana Yaquba ya fo n'a su yi, a d'i ɲa ɲaxalindifo yi i kamanyugo Esawu da, a yinme wa falle riini."» 20 A da ke ɲaamariye me kini fillandin do sikkandin do foofo ga ɲi do xatandiranun ŋa. 21 A saage n'a xotond'i kanma, i nan t'a da: «An golliɲaŋaana Yaquba yinme wa falle riini.» Yaquba ɲi tin'i du da: «N da ɲaxalindifo wara katt'a yi n kaane, n sinmayen di, a w'in bisimillamoxon sirondini.» 22 A da ɲaxalindifo war'i kaane, aken yinme toxo non ŋa nan wuyi.

[Yaquba do Alla fanqallenmaaxu]

23 Yaquba giri do wurunnoxon ŋa, n'i yaqun filli d'i taarayaxarun filli d'i renmun tanmi do baanen wara dagana Yaboqo fanŋen falle. 24 Kaadunkon daga falle, a d'i naaburun su xa wara dagana. 25 Yaquba yinme baane toxo non ŋa.

Yugo yogo ri fanqe d'a yi non ɲa, ma fajiri. 26 Bire be, fanqallenman ga d'a tu, i nt'a niyini, a d'a kat'i feŋeɲen di n'a bug'i gollen di. 27 Ken di, yugon t'a da: «N wara dagana, fajirin faayi ga kiɲe.» Yaquba t'a da: «N nt'an walla dagana, an ga ma duw'in da.» 28 A tirindindi ti: «An toxo?» A t'a da: «Nke Yaquba ya ni.» 29 A t'a da: «An ntaxa xilli Yaquba, an toxon wa ɲaana Isirayila, [a wure ga ni: «Alla fanqallenma»], an da Alla gaja, na soron gaja, an niyind'a su di.» 30 Yaquba d'a tirind'i toxon ŋa. A ti Yaquba da: «An w'in tirindin'in toxon ŋa mani yi?» Ken di, a duw'a da. 31 Yaquba ti ken di: «N da Alla wari n yinme d'a yinme, n toxo birene xa.» Ken ya saabuda, a da noqu ke toxon xiri Penuyeli, [a wure ga ni: «Alla yaaxallaqe»]. 32 Kiyen bugu haxati, Yaquba da fanŋen kutu, nx'a ɲi jugumunu n'a sababun ɲ'i feŋeɲen ŋa. 33 Ken ya saabuda, hari lenki Banisirayilanke nta feŋeɲen tiyen yigana, bawo, Yaquba feŋeɲen joogi.

33

[Esawu do Yaquba meewariye]

1 Na Yaquba toxo killen di, a ga d'i yinmen wurenwutu, a xusa na Esawu wari riini ti kamun naxati yugon ŋa, a da leminun taxand'i maanu naxa. 2 A da taarayaxarun filli d'i renmun wara kaane, na Leeya d'i renmun wara kun falle, ken di na Raheli do Yusufu war'i falle. 3 Yaquba yinme fana daga na sujudinqenundi ta ɲeeru katt'a ga wa kiɲen'i gida yi, 4 nxa, Esawu wuru n'a gemu nan fanam'a di, n'a sunbu-sunbu. I filli su xusa nan wu. 5 Bire be Esawu ga da yaxarun do leminun wari, a ti: «Ku ni mani soro yi d'an batte?» Yaquba t'a da: «Ku ni leminu be Alla ga d'i r'an golliɲaŋaanan warijaaxen di.» 6 Taarayaxarun xa d'i leminun tinto nan sujudi. 7 Leeya xa d'i leminun tinto na ken me dabari, Yusufu do Raheli xa tinto nan sujudi. 8 Esawu t'a da: «Nke do daaba gabe be ga gemu, anken w'a munda na mani ɲa ken su yi?» A t'a da: «N kamanyugo, nke xoni d'a xanu n'anken ya sagon kita t'i ya.» 9 Esawu t'a da: «N waaxi, naaburen gaben w'inke yinme maxa, toxo t'an xallun ŋa.» 10 Yaquba ti: «N w'an ɲaagana ya, gen'in n ga w'an sagon kitana, n darontaaxu ke raga. Anken wariye ke ɲ'inke maxa xoyi Alla wariye ya, n'a sababun ɲ'an bisimillanden siroyen ŋa. 11 N w'an ɲaagana ya, n ga da kuye be xiy'an da, an n'a raga. Alla sir'in da, n ga wa foofo munda, a w'in maxa.» A d'a xotond'a kanma, Esawu lagari duŋene.

12 Ken falle, Esawu t'a da: «O n daga doome, nke na ware kaane.» 13 Yaquba t'a da: «N kamanyugo, an yinme yaaxe wa leminun ŋa, i teretan nan mura, tanmisun do naanu beenu ga wa sugundini, o n xaw'i sensene ya, o ga n'a jewondi t'i ya tanni, i su wa kalla. 14 N kama, anken nan dag'o kaane, an golliɲaŋaanan do daabanun do leminun wa dagana fonne-fonne, m'i ga kiɲ'i kamanyugon noqun ŋa, Seyiri jamaanen di.» 15 Esawu t'a da: «N do yugu beenu ga ri doome, n w'i yogo toq'an maxa.» Yaquba t'a da: «Mani saabuda? Nke ga da bisimillaye sire kit'an ŋa wase.» 16 Ken koota su yi, Esawu da Seyiri killen raga. 17 Yaquba, ken daga Sukkoti, na noqu dabar'i yinme da no, na biiru dabar'i daabanun da. Ken ya saabuda, non toxon wa xilli Sukkoti, [a wure ga ni: «biiru»].

[Yaquba saagaye riini Sixemu]

18 Yaquba saagante bakka Mesopotami, a ga giri bakka Sukkoti, a sire ga kiɲe Sixemu deben tatten ŋa Kanaana jamaanen di, a taaxu no. 19 A ga d'i tillisen banba ɲiiɲe be di, a d'a xobo Hamori soxodun maxa kame godongalanŋe, ken ga ni Sixemu faaba yi. 20 A da sadaaxindinoqu sigindi non ŋa n'a toxon xiri: Alla ni Isirayila Alla ya yi.

34

[Simonu do Leewi tanbo tugaye]

1 Koota yi, Diina, ken ga ni Yaquba do Leeya renyaxaren ŋa, a daga bugu Sixemu xusun ŋa deben noxon di. 2 Hiiwinun yingume Hamori renyugo Sixemu da Diina wari n'a raga nan daga xen'a yi. 3 A saage nan jaarab'a yi moxo buru, a ɲi xanuyen sefen konn'a da haxati su. 4 A t'i faaba Hamori da: «N w'a munda, an na ke xusunne mund'in da, n n'a yaxi.» 5 Yaquba d'i renyaxaren mexeyen mugu Sixemu maxa, nxa, a ma foofo ko, ma bire be, a renyugun ga ri bakka naagaaniran ŋa.

6 Sixemu faaba daga Yaquba noqun ŋa, na fin yaaxen k'a da. 7 Yaquba renyugun ga da xibaaren mugu, i saage riini bakka gunnen di, i yiti nan butu dangi haqe, bawo Sixemu ga xenu Yaquba renyaxaren ŋa, a da fi ŋariɲanŋen ɲa, fi be ga nta xawa ɲaana Isirayilanko yi. 8 Nxa Hamori ti Yaquba d'i renmun da: «N renyugo Sixemu jaarab'axa renyaxaren ŋa, n w'axa ɲaagana, axa n'a kin'a yi yaxu yi. 9 Xa da lahidun wut'o da, axa w'axa renyaxarun kinn'o yi yaxun ŋa, o xa w'o xallun kinn'axa yi. 10 Axa nan taax'o tatten ŋa, jamaanen wa laawall'axa da, axa wa taaxun'a di n'axa haajunun yaaxe bugundi, axa na noqunun yogo xa kamanaaxun kita.» 11 Sixemu yinme d'a ko renyaxaren faaba d'a waaxinun da: «N w'a mund'axa n yaaf'in maxa, axa ga wa foofo munda, n w'a tugan'axa yi. 12 Axa nda yaxintanaabure do ɲaxalindifo foofo mund'in ŋa, n w'a su ɲaan'axa da, kuudo, n na yaxare ke kita.» 13 Yaquba leminun da Sixemu d'i faaba jaabi ti gotintaaxu yi, bawo, Sixemu ɲi ga d'i saaxanbaanayaxaren maxayanqa. 14 I t'i da: «Oku ra nt'o saaxanbaanayaxaren kinni yugo sallinditanbali yi, ken ni maxayanqaye ya yi oku maxa. 15 O w'o xannen kinn'axa yi ti sarati baane ya yi: axa n'axa kaara yugun su sallindi xoy'o moxo. 16 Ken di, o w'o renyaxarun kinn'axa yi yaxun ŋa, o xa w'axa xallun wutunu, o wa taaxun'axa tatten ŋa nan ɲa jama baane yi, 17 nxa, axa ga ma duŋe sallinden ŋa, o w'o saaxanbaanayaxaren wutunu nan daga.»

18 Hamori d'i renyugon duŋe ke haqirila yi. 19 Sixemu maxa leele do fi ke yi, bawo, a ɲi yaxaren munda moxo buru, aken yan ɲi kan lelleri xa yi. 20 Hamori do Sixemu daga deben roraqen ŋa nan ti debellenmun da: 21 «Ku soro ŋanniyan siren ni katt'o yi, o t'i n taaxu yere n'i fiinun dabari, bawo jamaanen xooren ni, o renmun d'i renmun ra wa me yaxini xafana. 22 I duŋe taaxen ŋa kafun'o yi nan ɲa jama baane yi, nxa ti sarati baane yi: yugo su ga w'o maxa yere, a su n sallindi xoy'i yinme moxo. 23 O nda duŋe ken ŋa tanni, i wa riini taax'o tatten ŋa, ken di, i daabanu ku d'i naaburu ku su lagarun ɲaan'o xallen ya yi.» 24 Yugo su ga ɲi deben roraqen ŋa, i su duŋe ke haqirila yi, ken di, deben yugon su sallindi.

25 A bito sikkandi, na deben yugun toxo tooxen di, Yaquba renmu filli, Simonu do Leewi, Diina gidanyugu, i d'i kaafanun wutu nan ro deben noxon di, n'a toxo sere ma taaxu t'a yi, na yugun su kari. 26 Hamori d'i renmen ɲi sere karantun di, Simonu do Leewi bugunte Sixemu kaara, i da Diina wutu d'i batte. 27 Yaquba renmun kuttun ri furun yokku nafamaanun do deben xooro, bawo, i saaxanbaanayaxaren ɲi ga hayibe. 28 I da tanmisun do naanun do farun xaaxa, a do foofo ga ɲi deben noxon do gunnen su di. 29 I da deben naaburen su wutu, nan daga t'i leminun do yaxarun xa yi, na konpun noxodufoonun su xaaxa.

30 Ken ga ɲa, Yaquba ti Simonu do Leewi da: «Axa da fo bure ɲa de! Axa da taaxen xotond'in maxa jamaanen di Kanaanankon do Perisinun naxa. Ku soro wa riini kafu me yi n xanne maxa, nan katt'in da, bawo, yugo gabe nt'in maxa, n d'in kaadunkon wa riini halaki.» 31 I t'a da: «Ke yugunne xa ma ɲi gan xawa oku saaxanbaanayaxaren ragana xoyi sangaanayaxare.»

35

[Yaquba yillaye Beteli]

1 Koota yi Alla ti Yaquba da: «Giri nan daga Beteli, an nan toxo no, na sadaaxindinoqu tag'in da no. Non ya ni, n ga bang'an da, bire be, an ga ɲi wurun'an gida Esawu yi.» 2 Ken di, Yaquba t'i kaadunkon do soro beenu ga ɲi d'a batte da: «Xa da boori rinto ku sedi, axa n seno n'axa yiraamun faraaxu. 3 O n daga Beteli, n wa riini sadaaxindinoqu taga Alla da no, aken be ga d'in jaabi, bire be, n ga ɲi haxati xoten di, a ga ɲi d'in batte xa, n terenden wuccen su di.» 4 Boori su ga ɲ'i maxa, har'i tarundunkanŋu, i d'i su kini Yaquba yi, a d'i buru yitti xoore be ga ɲi Sixemu wure. 5 Ken falle, i d'i tillisenun girindi, Alla da kanuye xoore yanqand'i tattiran debun soron sondonmun di, i maxa saago na Yaquba renmun faabandi.

6 Yaquba do foofo ga ɲi doome, i su kiɲe Luusa, ken ga ni Beteli yi Kanaana jamaanen di. 7 A da sadaaxindinoqu taga non ŋa n'a toxon xiri: Beteli-alla, bawo Alla bang'a da non ya yi, bire be, a ga ɲi wurunu laatono bakk'i gidanyugon ŋa.

8 Non ŋa Rebeqa xoorondaana yaxare Debora faati. A buri Beteli tatten ŋa yitti xooren wure, gelli ken haxati non xiri: «yaaxanjin yitte».

9 Alla bange Yaquba da xadi, a saage falle bakka Mesopotami, nan duw'a da. 10 A t'a da: «An toxon ni Yaquba, nx'an ntaxa xilli ken ŋa xadi, an toqo xilli ya: Isirayila^v.» A d'a toxora Isirayila. 11 A t'a da xadi: «Nke ya ni Alla Katudanken ŋa, n w'an barikandini, an na bonconŋen gaben kita. An wa riini ɲa jama do xabiila gabe kisima yi, tunkayugun wa bakk'i di. 12 N ga da jamaane be kini Ibirahiima do Isaaxa yi, n w'a kinn'an ŋa, n'a kin'an bonconŋun ŋa, an dangi falle.» 13 Ken falle, Alla laato bakk'i do Yaquba sefe noqun ŋa. 14 Yaquba da gide sigindi no, na sadaaxanjin^w do ten jox'a kanma, yell'a n ɲa gidi senne yi. 15 A da non xiri: «Beteli», [a wure ga ni: «Alla ka»], non ya ni Alla ga sefe d'a batte.

[Lagaren saarayen do Raheli faatiye]

16 Bire be, Yaquba d'i kaadunkon ga bugu Beteli, i ga tinto Efarata yi, Raheli saare ti yugo yi, nx'a jaran xoto. 17 N'a toxo jaran di, saarandaana yaxaren ɲi tin'a da: «An du xoto, lenmen ni yugo ya yi.» 18 A faat'i guutumaye lagaren di, a da renmen toxora: Beni-oni, [a wure ga ni: «tooxen renme»], nxa faaben d'a toxora: Beniyamina, [a wure ga ni: «kitti taye lenme^x»]. 19 Raheli faati, a buri Efarata killen di, ken ga ni Betilahemi yi. 20 Yaquba da gide sigindi d'a xaburun ŋa, hari lenki ken gide wa no.

21 Ken falle, Isirayila da tillisun girindi, nan daga taaxu Migidali-ederi tatten ŋa. 22 N'a toxo non ŋa, koota yi, Rubeni daga kafu d'a taarayaxare Biliha yi. Isirayila ga da ken mugu, a d'a sunondi.

[Yaquba renmun tanmi do fillon toxonu]

Yaquba da renyugu tanmi do fillo ya kit'i birantaaxun di. 23 I toxonun faayi:

Leeya renyugun ni: Rubeni, ken ni Yaquba sooman ŋa, do Simonu, Leewi, Yahuuda, Yisakari, a do Sebulunu.

24 Raheli renyugun ni: Yusufu do Beniyamina.

25 Raheli komi yaxare Biliha renyugun ni: Daani do Nafutali.

26 Leeya komi yaxare Silipa renyugun ni: Gaadi do Aseeri.

Ku ya ni Yaquba renyugun ŋa, i ga saare Mesopotami.

[Isaaxa faatiye]

27 Yaquba dag'i faaba Isaaxa noqun ŋa Mamere, Qiriyata-araba, i ga wa tini non da lenki: Heberona, Ibirahiima do Isaaxa taaxunten ga ɲi no. 28 Isaaxa da kame do tancege siine bire. 29 Ken falle, a d'i neeguye lagaren ɲa nan faati, nan kaf'i soro fananun ŋa. A da wuyu barikante kita, a renyugu Esawu do Yaquba d'a furunpin yaaxe bugundi.

36

[Esawu taarixu 36:1-37:1]

[Esawu kaadunkon taarixu]

1 Esawu, i ga wa tin'a da Edomu, kaadunkon taarixun faayi. 2 Esawu da yaxaru sikki yaxi, kanaananyaxaru filli: Heetinke Elona renyaxare Ada, a do Anna renyaxare Oholibama, Ciboni Hiiwinken kisimaaren ga ni, 3 a do Sumayila renyaxare Basimati, Nebayoti xoxone yaxare.

4 Ada saar'a da ti Elifaasi, Basimati ken da Rewuyeli saar'a da. 5 Oholibama saar'a da ti Yewusi, Yalamu, a do Qora yi. Ku ya ni Esawu renyugu be ga saare Kanaana jamaanen di.

6 Esawu daga t'i yaqun d'i renmun d'i kan noxon seren su yi, a d'i tanmisun d'i daabanun kuttu, a do a ga da naabure foofo kita Kanaana jamaanen di, a d'i yille jamaane tana di laatono bakk'i xoxone Yaquba yi, 7 bawo, i daabanun ɲi ga n gaba, i n toxo doome, i ga ɲi jamaane be di, ken ma ɲi katt'i wure, i daabanun gaboyen saabuda. 8 Ken di, Esawu, ken ga ni Edomu yi, daga taaxu Seyiri giden di.

[Esawu soxodu]

9 Edomunun xooxa Esawu taarixun faayi, n'i toxo Seyiri giden di.

10 A renmun ni: Elifaasi, ken n'a yaqe Ada renyugon ŋa, do Rewuyeli, ken n'a yaqe Basimati renyugon ŋa.

11 Elifaasi renmun ni: Temani, Omari, Cefo, Gatama, a do Qenaji.

12 Elifaasi taarayaxare Timina renyugon ni Amaleqi yi. Ku ya ni Esawu yaqe Ada kisimaarun ŋa.

13 Rewuyeli renyugun ni: Nahati, Jerahi, Saama, a do Miisa. Ku ya ni Esawu yaqe Basimati kisimaarun ŋa.

14 Esawu yaqe Oholibama, Anna renyaxare, Ciboni kisimaare, a saar'a da ti: Yewusi, Yalamu, a do Qora.

15-16 Esawu soxodun xabiilan yingumun faayi: a sooma Elifaasi, a ma ga ni Ada yi, a renmu: Temani, Omari, Cefo, Qenaji, Qora^y, Gatama, a do Amaleqi. Ku ya n'a borollaqen yingumun ŋa Edomu jamaanen di.

17 Esawu renyugo Rewuyeli, a ma ga ni Basimati yi, a borollaqen yingumun ni: Nahati, Jerahi, Saama, a do Miisa ya yi, Edomu jamaanen di.

18 Esawu yaqe Oholibama, Anna renyaxaren ga ni, a borollaqen yingumun ni: Yewusi, Yalamu do Qora.

19 Ku ya ni Esawu soxodu be ga da yingumaaxun ɲa, Edomu jamaanen di.

[Seyiri soxodu]

20 Seyiri, Hoori soxodun taarixun faayi: Ikun ya ni Edomu taaxaana fananun ŋa, i toxonun ni: Lotani, Sobali, Ciboni, Anna, 21 Disoni, Eceri, Disani, ku ya ni Hoorinu borollaqen yingumun ŋa, Seyiri soxodu, Edomu jamaanen di. 22 Lotani renmun ni: Hoori do Hemami. Lotani saaxanbaana yaxaren toxon ɲi Timina. 23 Sobali renmun ni: Aliwaani, Manahati, Ebali, Sefo, a do Onami. 24 Ciboni renmun ni: Aya do Anna. Anna yan da jinyaaxen wari gunnen di, n'a tox'i faaba Ciboni farun xatana. 25 Anna renmun ni: yugo baane, ken ni Disoni yi do yaxare, ken ni Oholibama yi.

26 Disoni renyugun ni: Hemadaani, Esabaani, Yitiraani, a do Karaani. 27 Eceri renyugun ni: Bilihaani, Jawaani, a do Aqaani. 28 Disani renyugun ni: Ucci do Araani. 29 Hoorinu be ga da yingumaaxun ɲa Seyiri jamaanen di faayi: Lotani, Sobali, Ciboni, Anna, 30 Disoni, Eceri, a do Disani.

[Edomu tunkayugu]

31 Tunkayugu be ga marandi Edomu jamaanen di nan saame Isirayila tunkayugun kaane, i toxonun faayi: 32 Bewore renyugo Beela, a deben ga ni Diinaba, 33 a faati falle, Jerahi renyugo Yobaabi, Bacaranke ga ni marandi a batten di. 34 Yobaabi ga faati, Temaninke Husaami marandi a batten di. 35 Husaami faati falle, Bedaadi renyugo Hadaadi, Awitinke ga ni marandi a batten di, a da Madiyananko gaja Mowaba jamaanen di nan katt'i da. 36 Hadadi faati falle, Masareqanke Samala marandi a batten di. 37 Samala faati falle, Sawulu, Rehobotonke ga ni marandi a batten di, Rehoboto be ga wa fallaqen ŋa. 38 Sawulu faati falle, Akabooro renyugo Baali-hanaani marandi a batten di. 39 Akabooro renyugo Baali-hanaani faati falle, Pawunke Hadari marandi a batten di, a yaqen ɲi Mehetabayeli, Materedi renyaxare do Me-jahabi kisimaare.

40 Xabiilan yingumu be ga bugu Esawu di, i toxonun faayi: Timina, Alewa, Yeteti, 41 Oholibama, Ela, Pinooni, 42 Qenaji, Temani, Mibicaari, 43 Magadiyeli, a do Yirama. Ku ya ni Edomu yingumun ŋa, baane su d'i mara. Ke ya ni Edomunun xooxa Esawu taarixun ŋa.

37

1 Yaquba taaxu noqu be, a faaba ga ɲi no, Kanaana jamaanen di.

[Yusufu taarixu 37.2-50.26]

[Yusufu kuyu]

2 Yaquba kaadunkon taarixun faayi:

Yusufu ga ɲi siinu tanmi do ɲeeru, a ɲ'i faaba tanmisun nagaanini d'i gidanyugun batte, a faaba taarayaxaru, Biliha do Silipa renyugu. Gidanyugu ku ga ɲi foofo ɲaana, a ɲi riin'a su laxami faaben da. 3 Isirayila^z ɲi Yusufu munda diin'i renmun kuttun ŋa, bawo, a d'a kita i xirisaaxun ya di. A da doroki faranpare kin'a yi. 4 Yusufu gidanyugun d'a wari, faaben n'a ya munda diin'i su yi, ken saabuda, i d'a xoni, i ma ɲi katta sefene d'a batte ti horoma yi.

5-8 Wuro yogo Yusufu kuyi, a d'a laxam'i gidanyugun da nan ti: «N w'axa ɲaagana, axa n'in kuyun terinka: o ɲi yillisoppini ten di, nke yillinguman xusa giri nan teleŋo nan toxo sikki, axakun yillingumanun ri koor'a yi nan sujudi a da.» A gidanun t'a da: «An sinmayen di, an riini ɲa tunkayugo ya yi oku yinmen di n'o mara ba?» I xonnaaxun saage xotono a kanma, n'a sababun ɲa, a kuyun d'a sefexannun ŋa.

9 Yusufu kuyi xadi n'a laxami i gidanyugun da. A ti: «A faayi, n kuyi xadi, kiyen do xason do saanu tanmi do baane wa yi nan sujud'in da.» 10 A da kuyu ke laxami i faaba xa da, ken dox'a yi nan t'a da: «An do ke kuyu xa wure ni mani yi? Wall'an sinmayen di, nke d'an ma d'an gidanu ya n riini sujud'an da?» 11 A gidanun suux'a di, nxa faaben d'i haqiren toxo fi ke di.

[Yusufu gaagaye i gidanyugun maxa]

12 Waxati yi, Yusufu gidanu dag'i faaba tanmisun nagaani Sixemu maran di. 13 Wucce dangi falle, Isirayila ti Yusufu da: «N w'a munda n'an xiyi an gidanyugu da nagaaniran ŋa.» Yusufu duŋe faaben sefen ŋa. 14 Ken di, faaben t'a da: «Dag'an gidanyugun moxo faayi, i do tanmisu, an nan r'i xibaaren kon'in da.»

Ke moxo ya ni, a da Yusufu xiyi bakka Heberona folonŋen di. Bire be Yusufu ga kiɲe Sixemu gunnen di, 15 yugo yogo d'a wari yaare-yaarene. Yugon t'a da: «An na mani mundunu yere?» 16 A t'a da: «N w'in gidanu ya mundunu, an ra w'i nagaaniran koyin'in ŋa ba?» 17 Yugon t'a da: «I ga ɲi bakka yere, n taron ɲ'i di, i wa tini: "O n daga Dotani."» Yusufu jokki d'i gidanu munduyen ŋa m'a ga w'i ɲiini no.

18 I ga d'a wari laatoyen di, katt'a ga wa tinton'i ya, i da janban siiti t'i n'a kari. 19 I ti me da: «Kuyunxaranmoxon faayi riini. 20 Saasa, xa r'o n'a kari n'a sedi gedi xase yogo di, o wa tini gundufo yogo d'a yiga, ayiwa, a kuyun ga wa riini ke be sir'a da, o na ken wari.» 21 Rubeni ga da ken mugu, a da Yusufu kisindi bakk'i ya, nan ti: «O n max'a yonki bonondi. 22 Xa maxa fore joxu! Xa d'a sedi ke gedi xase di gunjuran di yere, xa max'axa kitten sax'a kanma.» A da ken ɲa na Yusufu kisindi ya, n'a saagandi katt'i faaba yi.

23 Bire be Yusufu ga kiɲ'i gidanu yi, i da doroki faranparen farati bakk'a xannen ŋa, 24 n'a sedi gedi xasen di. 25 Ken falle, i taaxu, i wa yigene, i d'i yinmun wurewutu, i xusa na Sumayilankon^a sette yogo wari bakka do Gilaadi banŋen ŋa, i ɲogomun tiŋanton wa ti kanbaren do futaaden do latikolon ŋa. I ɲi dagana t'i ya Misira jamaanen di. 26 Yahuuda t'i waaxinun da: «Mani nafa n'oku da, o xoxonen kallen di, n'a kallen fuxundi? 27 O n'a gaaga Sumayilankon ŋa, o n max'a yonkin bonondi, a nda ɲa moxo su, o maarenmen ya ni, o xatidunken ya ni.» I duŋe ke fo koninte yi.

28 I da Yusufu bugundi bakka geden di, n'a gaaga Madiyana^b julaanun danginten ŋa, tanpille godongalanŋe, kun d'a daga Misira.

29 Bire be Rubeni ga saage riini nan daga geden faayi, a d'a ɲi Yusufu ntax'a di. Rubeni jikken xose, a d'i yiraamun booxo-booxo, 30 nan t'i waaxinun da: «Yusufu ntaxa yere de, nke na mani ɲaana saasa?»

31 Ken falle, i da sugundige xurusi, na Yusufu doroken betex'a foren di. 32 I da doroki faranparen wara dagana katt'i faaba yi nan t'a da: «O da ke ya wari de, an d'a tu, an lenmen doroken ŋa ba?» 33 Yaquba da doroken tu nan boode nan ti: «N lenmen doroken ya ni! Gundufo yogo d'a booxo-booxo n'a yiga ba?» 34 Ken di, a d'i yiraamun booxo bakk'i xannen ŋa, na sunoyinyiraamun rondi, n'i renmen kallen hanmi, bito gabu. 35 A renyugun d'a renyaxarun su d'a neene nan konto, a t'i nt'i renmen kallen hanmiyen walla m'i yinme ga daga kaf'a yi. A ma duŋe wuuyen laqe walla.

36 Ken haxati baane yi, Madiyanankon daga ti Yusufu yi Misira, n'a gaaga Potifaari yi, ken ga ni Misira tunkayugon^c saxurantan sere yi, a d'a tangandaanun yingume.

38

[Yahuuda do Tamara xiisa]

1 Ke haxati yi, Yahuuda bug'i waaxinun noqun ŋa nan daga taaxu Adullaminke noqun ŋa, ken toxon ga ni Hiira. 2 Non ŋa, a da Kanaananke Suuwa renyaxaren wari. A d'a mundu yaqe yi n'a yaxi. 3 A da noxo wutu nan saare ti renyugo yi. Yahuuda d'a toxora Eri. 4 Yaxare ke da renyugo tana kita n'a toxora Onaani. 5 A da fo tana kita n'a toxora Seela. Ken ga ɲi saarene, a d'a ɲi, i wa Kesibu.

6 Yahuuda da yaxare kin'i sooma Eri yi, a toxon ni Tamara. 7 Eri jikkulloxaaxun saabuda, Tunka duumanten kiit'a kanma n'a faatindi. 8 Ken biren ŋa, Yahuuda ti Onaani da: «Anken be ga ni furen maaren tinten ŋa, an gollen ni ya n'a yaqen saagandi, yell'an na soxode toxo fure ke da.» 9 Onaani ɲ'a tu nan t'i ga na lenmu be kita yaxare ke yi, i nta jaaten'i renmu yi, ken saabuda, saxullenmaaxun noxon di, a ɲ'i laawajin joxunu seyen di, yell'i n maxa soxode tox'i gidanyugon da. 10 A do ke golli ɲante ma ɲi ga liŋi Tunka duumanten da, ken saabuda, a d'a xa faatindi. 11 Ken di, Yahuuda t'i kalliyaxare Tamara da: «Xoyi kiine ntax'an maxa fina, tox'an faaba kaara katt'in renyugo Seela ga wa xoorono.» Bawo, a ɲi tini du da: «N ga n'a kini ke xa yi, a xa wa kalla xoy'i gidanu moxo.» Tamara daga tox'i faaba kaara.

12 Waxati dangi falle, Yahuuda yaqe, ken ga ni Suuwa renyaxaren ŋa, a faati. Bire be kallen sunoyen ga dang'a yi, a d'i menjanŋe Hiira Adullaminken daga Timinata, i jaxayintixeesaanun noqun^d ŋa. 13 I da Tamara xibaari t'a kalliyugon dag'i jaxun yinten xeesu Timinata. 14 Ken ga ɲa, a d'i furujan yiraamun bugundi, na sangayiraamun rondi, na xufundo xuf'i ya, nan daga taaxu Enayimu roraqen ŋa, Timinata killen di. A ɲ'a tu xa ti Seela ɲa yaxanbaane yi, nxa, i ma ike kin'a yi yaqe yi.

15 Yahuuda d'a wari, nxa, a d'a sinma sangaanayaxare ya yi, bawo, a yaaxallaqen xufunten ɲi. 16 A tint'a yi killillaqen ŋa nan t'i w'a munda nan saxu d'a batte. A t'a da: «An wa mani kinn'in ŋa katt'an ga wa saqa d'in batte?» 17 A t'i wa sugullenme xiyin'a da. A t'i duŋe nx'a na toromoda kin'i ya katta ken ŋa. 18 Yahuuda ti: «Mani toromoda?» A t'a da: «An yingumaaxundoronman d'i kacce, do guma^e be faay'an maxa.» A d'i kin'a yi. A saxu d'a yi, a ɲa noxo yi. 19 A dag'i kaara na sangayiraamun bug'i ya n'i furujanyiraamun saag'i ya.

20 Ken dangi falle, Yahuuda d'i menjanŋe Adullaminken wara dagana sugon sunsi yell'a na saage ti toromodafoonun ŋa, nxa, a ma yaxare ke wari. 21 A da Enayimu taaxaanun tirindi yelli sangaanayaxare be ga ɲi killillaqen ŋa yere, a na minna? Kun t'a da, non taaxu wucce, sangaanayaxare fi ma tuyi no. 22 Menjanŋen saage riini katti Yahuuda yi nan t'i ma yaxaren wari, ayiwa, non taaxaanun xa d'a xurand'i da nan ti, non taaxu wucce, sangaanayaxare fi ma tuyi no. 23 Yahuuda t'a da: «Ayiwa, a n toxo ti toromodanu ku yi, oku ntaxa fi tana ɲaana, a n maxa ri ɲa saxamu yi, a nda ɲa moxo su, n da sugon wara dagana, aken ya ma wari.»

24 Xasu sikki me dangi falle, i r'a ko Yahuuda da t'a kalliyaxare Tamara da gacce kita sangen di. Ken ga ɲa, Yahuuda t'i n'a bugundi riini, a n buyi. 25 I ga d'a bugundi riini, a t'i n'a k'i kalliyugon da, ku yokku ga ni sere be xalle yi, i da noxon kita ken kamanen ya yi, i w'a ɲaagana, a n'i faayi, ke doronma d'i kaccen do guman ga ni fi be xalle yi. 26 Yahuuda sig'a yi nan ti: «Tonŋun ŋa, a da sariyan batu diin'inke yi, bawo, n ɲi gan xaw'a kinn'in renyugo Seela yi, nxa, n ma ken ɲa.» Yahuuda maxa kafu d'a yi xadi.

27 A saara haxati, a tuyi nan ti noxon ni funun ya yi. 28 A saarante, baane fana d'i kitten bugundi, saarandaanayaxaren d'a raga na gaari dunbe siit'a yi nan ti: «Ke fana yan saame.» 29 Nxa, a saage n'i kitten rondi, a funi baanen fana xusa nan bugu. Ken ga ɲa, saarandaanayaxaren ti: «Mani xa killi xatamanten wuɲ'an da?» I d'a toxora Pereci, [a wure ga ni: «xatamaye»]. 30 Ken falle, fillandin bugu, gaari dunben ga ɲi ke be kitten ŋa, i d'aken toxora Jerahi [a wure ga ni: «ŋalinte»].

39

[Yusufu gaagaye Potifaari yi]

1 Sumayilankon be ga daga ti Yusufu yi Misira, i d'a gaaga Potifaari yi, ken ga ni Misira tunkayugon saxurantan sere yi, a tangandaanun yingumen xa ga ni. 2 Tunka duumanten ɲi do Yusufu batte, ken saabuda, a ɲi wasayen kitan'i fiinun su di. A ɲi gollin'i kamanyugo Misiranken yinme ya kaara. 3 Ken xa d'a tu Tunka duumanten wa do Yusufu batte, a wa fi ɲanten su sirondin'a kitten di. 4 Potifaari ɲaxali t'a yi moxo siri, a d'a war'i yinme gollu xerexerentun ŋa, n'i kan noxon gollun d'i naaburen su xibaaren tox'a maxa. 5 Nan giri ken haxatin ŋa, Tunka duumanten da Misiranken fiinun su barikandi, a kan noxon foonun d'a ten noxon foonun su barike Yusufu saabuda. 6 Ken ya saabuda, Potifaari d'i marafon su toxo Yusufu kitten di, a yinme ma ɲi foofo ɲaana xadi, m'i yinme yigande.

[Yusufu d'i kamanyugon yaqen xibaare]

Yusufu ɲi yaxanban faranpare nooronte yi. 7 Wucce dangi falle, a kamanyugon yaqen jaarab'a yi, a t'a n ri saxu d'i ya. 8 Yusufu t'a da: «Ken nta ke ɲaana abada, a faayi ke yi, n kamanyugon da saxuraaxun sax'in kanma n'i naaburen su tox'in maxa, a yinme ntaxa katini foofo yi. 9 Fankamaaxun nta sere su maxa diin'in ŋa ka ke di, a da fon su laawar'in da m'anke, bawo, anken n'a yaqen ya yi. Ken di, nke ra wa ke fo bure ɲaana kan moxo nan saage na Alla yinme kuta?» 10 Koota su, a ɲi Yusufu laxarabugundini, nx'a ma duŋ'a maxa.

11 Koota yogo, Yusufu ro kan di yell'i n'i gollun ɲa, a d'a ɲi, sere su nta kan di. 12 Yaxare ke d'a raga t'i doroken ŋa nan t'a da: «Li saxu d'in batte!» Yusufu foosi bakka doroken di n'a tox'a maxa nan wuru dagana sellan ŋa. 13 A ga d'a wari, a wuru n'i doroken tox'i kitten di, 14 a xusa nan xaaru, na kan noxon golliɲaŋaanun xiri nan t'i da: «Ee, axa m'a war'in kiina ga da Abaraani yugunne be wara yere, a ɲ'a munda nan sang'o di de! A r'inke yi, a w'a munda nan saxu d'in batte, nxa, n xaaru moxo siri, 15 a ga da ken xaaruxanne mugu, a wuru dagana sellan ŋa n'i doroken tox'in kitten di.» 16 A da Yusufu doroken toxo saq'i tatten ŋa, ma kiinen ga wa riini. 17 Ken di, a da xiisan laxam'a da nan ti: «An ga da Abaraanin komi yugo be wara yere, a ɲi riini xen'in ŋa, 18 nxa, gell'in ga xaaru nan xirindi, a wuru n'i doroken tox'in maxa.» 19 Yusufu kamanyugon ga da fin laxaminten mugu yaxaren maxa, nan t'i komi yugon ɲi riini ke golle ɲa, a butu moxo siri. 20 A da Yusufu raga n'a raqen texe kason ŋa nan dalla, tunkayugon yinme sere ragantun ga ɲi noqu be.

21 Non xa yi Tunka duumanten ɲi do Yusufu batte, a d'a neemandi, n'a fin liŋondi kasonkonpen yingumen da. 22 Ken da kasorantun xibaaren su tox'a maxa. Kasorantun ga ɲi ga n xawa golle su ɲaana, a su yingumaaxu ɲ'a ken ya maxa. 23 Kasonkan yingumen ma ɲi katini golle foofo yi xadi, bawo Tunka duumanten ɲi do Yusufu batte, a w'a golli ɲanten su sirondin'a kitten di.

40

[Kasoranton kuyun fasariye Yusufu maxa]

1-3 Waxati dangi falle, Misira tunkayugon minifoonun yingumen d'a buurukataanan yingumen da golli buren ɲ'a yi. A butu ku golliɲaŋaanu xooru filli wure, n'i raqen texe tangandaanan yingumen kasonkan di, Yusufu ga ɲi noqu ke be. 4 Tangandaanan yingumen d'i fin xarifa Yusufu yi.

I ga da wucce ɲa kason ŋa, 5 wuro yogo, minifoonun yingumen do buurukataanan yingume, i filli su kuyi. Kuyu ke baane su d'i wure ya ɲi. 6 A soxoba, Yusufu ga r'i duxura, a d'a tu nan t'i hanminten wa ti fo yogo yi. 7 A d'i tirindi nan ti: «Axa hanminten wa ti mani yi kundu lenki?» 8 I t'a da: «O baane be su kuyi ya de, ayiwa, sere xa nta yere, fi be ga ra w'a wure konn'o da.» Yusufu t'i da: «Alla ya ni kuyun wure tuwaanan ŋa, xa d'axa kuyun k'in da, n n'a mugu.»

9 Minifoonun yingumen d'i kuyun laxam'a da nan ti: «Nke kuyi resentiŋe ya yi. 10 Resentiŋe ke, kittu sikki ɲ'a yi, gell'i ga dari baane, i fuugu na konbo moyintun bugundi. 11 Ken d'a ɲi tunkayugon miniqollen w'in kitten di, n xusa na resen yogo fata, n'a bolli miniqolle ke di, n'a kini tunkayugon ŋa.»

12 Yusufu t'a da: «An kuyun wure faayi: kittun sikki wa bito sikki ya koyini. 13 Bito sikki, tunkayugon wa riin'an bugundi bakka kason ŋa, a w'an saagan'an gollen ŋa, an w'a minindini xoy'an ga ɲ'a ɲaana moxo be. 14 Ayiwa, fiinun moxon ga na siro, maxa mung'in ŋa de, an n'in fi ko tunkayugon da, n ga wa bakka ke kaso yi moxo be. 15 N xatamanten yan ri bakka Abaraaninun jamaanen di, ayiwa, yere xa, n ma fo ɲa, a ga wa kasoroye kiɲandin'in ŋa.»

16 Bire be buurukataanan yingumen ga d'a wari, Yusufu da kuyu ke wure ko n'a liŋondi, a xa ti: «N xahana kuyi, kuyu ke di, tufullinkandun sikki yan ɲ'in yinmen di. 17 Kande kanmuranken hakkan ɲi tufulle be tunkayugon ga w'a munda moxo siri, nxa yeliŋun ɲi kamana n ri jobindi kande ke di, n yinmen di.» 18 Yusufu t'a da: «An kuyun wure faayi: kandun sikki wure ni ya bito sikki. 19 Bito sikki, tunkayugon wa riin'an bugundi bakka kason ŋa n'an jongi yitte yi, yeliŋun w'an tiyen yigana.»

20 A bito sikkandi, tunkayugon da waliima xoore dabari, i saarayen siinanyillan saabuda, n'i sere tinten su xir'a yi. I jon di, a da minifoonun yingumen do buurukataanan yingumen bugundi bakka kason ŋa. 21 A da fanan saag'i gollen ŋa, a n tox'i minindini, 22 nxa, a da fillandin jongintankari. Fiinu ku su ɲa xoyi Yusufu ga d'i kuyunun fasari moxo be. 23 Nan kafu ke su yi, minifoonun yingumen mungu Yusufu yi pewu.

41

[Misira tunkayugon kuyu]

1 Siinu filli dangi falle, Misira tunkayugon kuyi nan t'i wa Niili^f fallaqen ŋa, 2 n'a toxo non ŋa, na katu siru ɲeeri xusa nan bugu fanŋe ke di, i w'a yi na fallaqen sokken yiga. 3 Ken falle, naanu ɲeeru tana bugu fanŋen di, i xuumantun ŋariɲanŋu, nan sigi baanu ku tatten ŋa fallaqen ŋa. 4 Na xuumantun ŋariɲanŋu ku da fo katu siru ku ɲeeri yiga. Tunkayugon xusa nan wundi.

5 A saage nan xenqe nan kuyi xadi: a xusa n'a wari, jogodu ɲeeri w'a yi nan funti bakka tiika baane yi, i hakkanun faranparu. 6 Ken falle, jogode misu ɲeeri tana funti, fanka tayen w'a yi n'i kaawandi. 7 Jogodi misu kaawantu ku da fo siru hakkanu ku toni. Ken biren ŋa, tunkayugon wundi, a d'a tu, tonŋun ŋa, i kuyi.

8 Tunkayugon kanu kuyu ke wure, a yillankaran soxoba, a da Misira koretendaanun d'a fontuwaanan su kafu me yi, n'i kuyun laxam'i da, nxa sere su ma katta kuyu ke fasarin'a da. 9 Ken ga ɲa, minifoonun yingumen da sefen wutu nan ti tunkayugon da: «N yinmanke, lenki ya ni, nke ga sinme n fo buren ŋa. 10 Koota yogo, an ɲi ga butu nke do buurukataana yingumen wure, n'o raqen texe tangandaanan yingumen kasonkan di, 11 o filli su kuyi wuru baane noxon di, kuyu ke baane be su d'i wure ya ɲi. 12 Abaraanin yaxanbaanen yogo ɲi d'o batte kasonkan di, tangandaana yingumen komen ya ɲi, o d'o kuyun laxami ken da, a da baane be su xallen fasar'a da. 13 A ga d'i fasari moxo be, i su ɲa ken moxonne di: i d'inke saag'in gollen di, na buurukataana yingumen jongintankari.»

[Tunkayugon kuyun fasariye Yusufu maxa]

14 Tunkayugon da faare wara dagana do Yusufu yi. I d'a bugundi kason ŋa fane, a d'i yintun siyi n'i yiraamun faraaxu, nan daga tunkayugon noqun ŋa. 15 Tunkayugon ti Yusufu da: «N da kuyu yogo wari, sere su ma katta n'a wure k'in da, nxa, n d'a mugu nan t'anken ga na kuyun mugu baane, an w'a wure tuunu.» 16 Yusufu ti tunkayugon da: «N yinmanke, nke fenti kuyun wure konnaanan ŋa, Alla ya wa riin'an kuyun wure haxiixan k'an da.» 17 Tunkayugon t'a da: «N kuyu ke di, n ɲi sikki Niili laqen ya yi, 18 na katu siru ɲeeri xusa nan bugu fanŋen di, i w'a yi na fallaqen sokken yiga. 19 Ken falle, naanu ɲeeri tana ri d'i falle yi, i xuumantun ŋariɲanŋu, n ma domi n'i me lahaara bure wari Misira jamaanen di. 20 I xusa na fana katu ku yiga. 21 I d'i toni dagan'i kuusenun di, ayiwa, o m'a tu nan ti, i da fo yinme yiga, a ma foofo bugu i xuumayen ŋa, ken ga ɲa, n haqire.

22 «Ken dangi falle, n saage na kuyu tana ɲa: jogodu ɲeeri funti bakka tiika baane yi, i hakkanun faranparu, 23 ken falle jogodu ɲeeri tana funti kun falle, i misu, fanka tayen wa n'i kaawandi. 24 Jogodu misu ku ɲeeri da hakka sirun ɲeeri yiga. N da kuyu ke laxami koretendaanun da, sere su ma katta n'a wure k'in da.»

25 Yusufu ti tunkayugon da: «N yinmanke, an kuyu ku filli su wure ni baane ya yi, Alla ga wa riini fi be ɲa, a da ken ya tagumanc'an da. 26 Na katun ɲeeri do jogodu hakkanun ɲeeri wa siinu ɲeeri ya koyini, wure baane ya ni. 27 Na xuumantun ɲeeri do jogodu misun ɲeeri, kun wa dullen siinu ɲeeri ya koyini. 28 N ga wa ke be konn'an da, haxiixan ya ni: Alla ga wa riini ke be ɲa, a da ken ya koy'an ŋa. 29 Ku siinu ɲeeri be faayi riini, i wa ɲaana jin siinu yi Misira jamaanen su di. 30 Ken falle, dullen siinun ɲeeri wa riini, foofo ga kite siino danginto ku di, a su wa yigene nan ɲeme, dullen wa jamaanen bonondini. 31 Dulle ke wa xotono, o ntaxa hari jin siinun neeman tagumance walli xadi. 32 Alla fanqe fi ke ɲaayen kanma, ken ya saabuda, a da kuyu ke koy'an ŋa ta fillo.

33 «Ken di saasa, an na sere haqirante, fontuwaana ya mundunu n'a ɲa yingume yi Misira, 34 nan saage na golliɲaŋaanu wutu, naxafa be nda kite kitayen siinun di, i na ken taxandi karagandin wutu, 35 i na kitayen siinun ɲeeri naxafanun su kafu me yi debu xoorun di, na yillen kafu me yi n'a ɲa silafanda yi t'anken ɲaamariyen ŋa. 36 Dullen siinun ɲeeri n'a ɲi biraadon gaben sawunten wa Misira, a na kisi dullen bononden ŋa.»

[Yusufu ɲaaye Misira yinmanken ŋa]

37 Yusufu haqirilan liŋo tunkayugon d'i wuretaaxaanun su da, 38 a t'i wuretaaxaanun da: «A ko, oku ra wa sere tana kitana, Alla ga da haqire sire kin'a yi xoyi ke yugo moxo?» 39 Ken falle, a ti Yusufu da: «Xo Alla d'an ken sondontuyindi ke su yi, ken di, sere su nta no fi be ga n haqirant'anken ŋa, wall'a ga n fontuyint'an ŋa. 40 Anken ya wa ɲaan'in fankan fi su yaaxabugundaanan ŋa, jamaanen lenmen su maranden wa kinn'an ŋa, m'a gant'in tunkayugaaxun xiiman ŋa, ken w'inke wall'an kaane. 41 Saasa, n wa Misira jamaanen su maranden kinn'an ŋa.» 42 A da tunkayugundoronman^g bug'i kitten ŋa n'a ro Yusufu kitten ŋa, n'a parindi soyiyiraamun di, na kanqaɲe r'a xannen ŋa. 43 A d'a setundi wotoro xerexerente fillandin di, na wuraanun wara d'a batte, i wa fentini nan ti: «Xa da killen wara! Xa da killen wara!»

Ken moxo ya di, tunkayugon da ke ɲa Misira su yingumen ŋa. 44 A saage nan ti Yusufu da: «Nke ya ni tunkayugon ŋa, ken darontaaxun wa toq'in kanma, nxa jamaanen kutten sere su ra nta sibire saxundini, a ga ma ɲa t'anken ɲaamariyen ŋa.» 45-46 Tunkayugon da misirantoxo sax'a yi Cofinati-paneha, na Osinati kin'a yi yaqe yi, diinanyingume Poti-feera renyaxaren ga ni, bakka Oni deben di. Yusufu ga ɲi riini Misira tunkayugon banŋen ŋa, a wuyun ɲi tanjikke siine. A bugu tunkayugon noqun ŋa, na jamaanen su wuru. 47 Kitayen siinun ɲeeri noxon di, ɲiiɲen ɲi soxofoonun gaben bugundini. 48 Ku siinu ɲeeri noxon di, Yusufu ɲi biraadon kafumana me yi, a ɲi soxoguppun xallun ritini debe xoore be ga n tinta, n'i sawu mangaasanun di non ŋa. 49 A da yillen gaben kafu me yi xoyi seyijuran moxo, a ma ɲi katta nan jaate gaboyen maxa.

50 Katta dullen ga wa joppene, Yusufu yaqe Osinati saar'a da ti renyugu filli yi. 51 Yusufu da sooman toxora Menaase, [a wure ga ni: «nan mungu»], bawo a ti: «Alla d'in mungundi n tooranun d'in faabankan su yi.» 52 A da fillandin toxora: Efarayimu, [a wure ga ni: «nan jiidi»] nan ti: «Alla d'in jiidi jamaane be n ga liix'a di».

53 Bire be kitayen siinun ɲeeri ga tinme, 54 kaawayen siinun ɲeeri joŋe xoyi Yusufu ga d'a ko moxo be. Dullen ro jamaanun su di, nxa, biraadon sawunten ɲi Misira jamaanen di. 55 Dullen ga joŋe Misirankon ragana, i ɲi dagana laxaduxaasa tunkayugon ŋa, a ɲi tin'i da: «Xa daga katti Yusufu yi, a ga na fi be kon'axa da, axa na ken dabari.» 56 Dullen ga looge jamaanen su di bire be, Yusufu da mangaasanun laqen wuɲi, na yillen gaaga Misirankon ŋa. Ken falle, dullen ri xoto dagana d'a yi. 57 Soron ɲi bakka do banŋen su yi, nan ri yillen xobo Yusufu maxa, bawo, dullen ɲi ga ro jamaanun su di.

42

[Yaquba renmun xiye dagana Misira]

1-2 Yaquba d'a tu biraadon wa Misira. Ken di, a t'i renyugun da: «Axakun xa toxo yinme yere mefaayiyen ŋa? Xa daga fo xob'o da no, o n'a yiga nan toxo biraye di xoni.» 3 Ken di, Yusufu gidanyugun tanmi daga biraadoxobe Misira. 4 Nxa, Yaquba ma duŋe Yusufu yaxido Beniyamina walla dagana, a ɲi kanna fo bure n maxa r'a kita.

5 Isirayila renmun do yillixobaanu tananun kiɲe doome Misira, bawo dullen ɲi Kanaana ɲiiɲen su di. 6 Yusufu ya ɲi jamaanen yinmanken ŋa, a yan ɲi biraadon gaagana jamaanallenmen su yi. A waaxinun ga kiɲe, i sujud'a da seyen di. 7 Yusufu ga d'i waaxinun wari, a d'i tu, nxa, a ma duŋe tuyillenmaaxun dangindn'i do me naxa. A d'i tirindi ti xotoye yi: «Axakun bugu minna?» I d'a jaabi: «O yinmanke, oku ri bakka Kanaana jamaanen ya di, o ri biraadoxobe ya.» 8 Yusufu d'i waaxinu ku tu, nxa, ikun m'aken tu. 9 Ken ga ɲa, Yusufu haqiren yanqa, i ga da kuyu be war'i kanma. A t'i da xadi: «Axakun ni fiyaaxamundaanun ya yi, axa ri yere n'o jamaanen gundonun ya yaaxen mundu.» 10 I t'a da: «O yinmanke, o ma ri ken ŋa, o ri biraadoxobe ya tanni. 11 Oku su ni yugo baanen renmun ya yi, o ni sere soobu ya yi, o fenti fiyaaxamundaanu yi.» 12 Yusufu t'i da: «Ke fenti tonŋu yi, axa ri jamaanen gundonun ya yaaxen mundu.» 13 I ti: «O yinmanke, ken fe de, oku su ni yugo baanen renmun ya yi, o wa bakka Kanaana ya, o ni yugu tanmi do fillo ya yi, nxa, fo tugunnen tox'o faaba wure, baane tana ɲi no, ken ntaxa no.» 14 Yusufu t'i da: «N ga da ke be ko ya ni haxiixan ŋa, axa ni fiyaaxamundaanun ya yi, 15 nxa, n wa riin'axa segesege: n kuna ti tunkayugon birantaaxun ŋa, axa nta bakka yere, na tox'axa xoxone tugunne ke ma ri. 16 Xa da baane wara d'a batte, kuttun wa toqo kason ŋa yere. Ken noxon di, n w'axa sefun segesegene, gen'axa ga wa fi beenu konni, tonŋu ga ni. Fin ga ma ɲa kundu ya, n wa kunana nan t'axa ni fiyaaxamundaanun ya yi.» 17 Ken di, Yusufu d'i raqen texe kason ŋa bito sikki.

18 Bito sikkandin koota, a t'i da: «Nke ni allankannaana ya yi, n ga wa riini haqirila be k'axa da, xa d'a golli, axa na kisi. 19 Gen'axa ga ni sere xullu yi, baane nan tox'axa di kasonkan di, kuttun nan daga biraadon sunsi kan di, bawo dullen haxatin ya ni, 20 nan saage riini t'axa xoxone tugunnen ŋa, ken di, n wa saq'axa digaamun ŋa, axa wa kisini kallen xa yi.» I duŋe ke haqirila yi.

21 Ken falle, i ti me da: «O faayi ga yanganqate ya, o ga da fi be ɲ'o xoxonen ŋa, a ga ɲi tooran di, a ga laxaruxaasa katt'o yi, o m'a terinka, saasa, oku yinme faayi ken toora ya di.» 22 Rubeni saage nan t'i da: «N m'a k'axa da, axa n maxa fo bure ɲa Yusufu yi? Nxa, axa m'in terinka, ayiw'a faayi lenki, a kallen tugaadun faayi ga waajib'o yi.» 23 I ma ɲ'a tu, Yusufu w'i sefun faamunu, bawo sefekiɲandaanan yan ɲ'i naxa. 24 Yusufu laato bakk'i ya nan wu, nan saage riini sefe d'i batte, na Simonu wutu i di n'a raqen texe i yinme jon di.

[Yaquba renmun saagaye riini Kanaana]

25 Yusufu da ɲaamariyen kini, i n'i bootonun faga yillen ŋa, na baane su xaalisin saag'a yi, n'a r'i bootonun di, na silafandan xa kin'i ya. I da golle ke ɲa ken moxo di. 26 A gidanu d'i farun tiŋandi i yillinbootonun ŋa nan daga.

27 Bire be, i ga ɲi tuumana wuron di, baane d'i booton laqen wuɲi, a w'a munda na yille kin'i faren ŋa, a xusa n'i xaalisin wari saq'i booton noxon di. 28 A t'i waaxinun da: «Ee! I d'inke xaalisin saag'in ŋa de, a faay'in booton di yere.» Ken ga ɲa, i kanu nan saralle nan ti me da: «Alla da mani ɲ'o ya ke yi?»

29 I ga kiɲe Kanaana bire be, i faaba Yaquba noqun ŋa, foofo ga ɲa, i d'a su laxam'a da nan ti: 30 «Yugo be ga ni jamaanen yinmanken ŋa, a d'o ragamoxon xotondi, a d'o sinma fiyaaxamundaanu ya yi i jamaanen di. 31 Oku d'a jaabi nan ti: "Oku ni soro soobu ya yi, o fenti fiyaaxamundaanu yi. 32 O ni renyugu tanmi do fillo ya yi, o su wa faaba baane ya yi, baane ntaxa no, fo tugunnen xa tox'o faaba wure Kanaana." 33 Yugo ke d'o jaabi nan ti, i w'a munda n'a tu, gen'o ga ni tonŋuntu yi, ken di, o na sere baane toxo no, kuttun nan ri biraadon sunsi kaadunkon ŋa. 34 I nan saage dagana t'o xoxone tugunnen ŋa, ken ga na ɲa, i wa saq'a yi nan t'o fenti fiyaaxamundaanu yi, o ni tonŋuntu ya yi, i w'o waaxi Simonu xa saagan'o yi, o ra wa yaarene jamaanen di xa, n'o haajunun yaaxe bugundi.»

35 Ken falle, i ga da yillen yilla, baane su d'i xaalisin ɲi booton di, i d'i faaba ga da xaalisi ku wari, i su kanu. 36 Yaquba t'i da: «Ken di, axa w'a munda n'inke renmun su rag'in ŋa ya ba? Yusufu, ken sanku, Simonu xa ntaxa yere, axa w'a munda na Beniyamina xa rag'in ŋa ba? Ken toora su wa saagene katt'inke ya yi.» 37 Rubeni t'a da: «A xarif'inke yi, n wa saagene riini t'a yi katt'an ŋa, ken ga ma ɲa, an n'in renyugun filli su kari.» 38 Yaquba ti: «Ayi, n lenmen nta dagana d'axa yi, a gida, ken bono, aken baane yan tox'in maxa, fo bure nda r'a kita killen di, nke wuyun ga kiɲe noqu be, axa na r'in kari ti kunpan ŋa.»

43

[Beniyamina d'i gidanu dagaye Misira]

1 Dullen ɲi kamana n xoto Kanaana jamaanen di. 2 Bire be Yaquba kaadunkon ga duguta biraadon yigayen ŋa bakka Misira, a t'i renyugun da: «Xa saage dagana biraado tana xobo riini.» 3 Yahuuda t'a da: «N faaba, Misira yinmanken d'a xurand'o da, nan t'o ga na daga, o xoxonen ga nta d'o batte, i nt'o bisimillana. 4 An ga na duŋe Beniyamina walla d'o batte, o wa dagana biraadon xobo riini. 5 An ga ma duŋe xa, o ra nta dagana de, bawo yugon t'o da, i ntax'o bisimillana, o xoxonen ga nta d'o batte.»

6 Faaben t'i da: «Axakun xa da ke golli bure ɲ'inke yi mani yi, nan ti yugon da, xoxone tana w'axa maxa?» 7 I t'a da: «Yugon yinme yan segesegendi oku d'o kaadunkon kanma nan ti: "Axa faaba wa birene? Xoxone tana w'axa maxa no?" A ga d'o tirindi ku beenu yi, o da kun ya jaabin kin'a yi. Oku ma ɲi katt'a tuunu nan t'a wa riini t'o n li t'o xoxonen ŋa.»

8 Yahuuda saage tin'a da: «N faaba, o xoxonen wara riini d'o yi, o n daga, anken d'oku d'o leminu, o na toxo birene, ken falle, kalle tu nt'oku yi de. 9 Nke w'in yinmen roon'a wure, an w'a fi tirindin'inke ya yi, n ga ma saage riini t'a yi katt'an ŋa, n wuyun wuccen su, an nan kut'in di. 10 Ayiwa, a faayi, gen'o ga ntaxa leele, o ɲi katta ta fillo ɲaana.» 11 Faaben t'i da: «Xoyi dagayen waajibi, ken di, xa d'o jamaanen fo siru yogo falla yugo ke yi, xoyi futaade fonne do kanbaren do latikolon do yaage fonne, a do pisitasin do amandi, [kun ga ni yittirenmu yogo yi]. 12 Axa do xaalisi haqe be gan xawa dagana, xa d'a fillo wutu, axa ga da xaalisi be ɲ'axa bootonun di, xa saage t'a yi, a ra wa ɲaana, i ga samu ya. 13 Xa d'axa xoxonen wutu, axa nan saage katti ke yugo yi. 14 Yelli Alla Katudanken ga na ke yugo hinnand'axa yi, axa n saage riini ti Simonu do Beniyamina ya. Fi be ga n'inke xibaaren ŋa: n na rentanŋaaxu, ken ni Alla rakutun ŋa.»

15 Yusufu gidanu d'i sanbanun wutu, a do yilli jonkon me fillo. I d'i xoxone Beniyamina daga d'i batte Misira, Yusufu noqun ŋa. 16 Yusufu ga da Beniyamina wari d'i batte, a t'i kan fiyaaxabugundaanan da: «Daga ti kuunu yi n noqun ŋa, an na daaba xurusi, na yigande dabari, kuunu wa yiraxatana d'in batte lenki.» 17 Yugo ke da Yusufu ɲaamariyen ɲ'i moxon di, nan daga yugu ku suns'i kamanyugon kaara.

18 Bire be, i ga ro Yusufu kan di, i kanu, i d'a sinma t'i ga da xaalisi be ɲ'i bootonun di terende fanan ŋa, ken ya saabuda, i d'i riti yere, i w'a munda nan xen'i ya na fo bure ɲ'i ya, n'i farun wutu n'i ɲa komu yi. 19 I ronte kan di, i tinto golliɲaŋaanan ŋa nan t'a da: 20 «Ee! O yinmanke, oku ri biraadoxobe yere ta fana, 21 o saagante, wuron ga ro, o ga yanqa, o ga d'o bootonun wuɲi, baane su xus'i xaalisin haqen ɲ'i booton di, nxa, o d'a ri d'o yi saasa, 22 o do xaalisi tana ri d'o yi na biraadon xobo, o m'a tu, kon da xaalisi ke war'o bootonun di.» 23 A t'i da: «Xa d'axa haqirun taaxundi, xa maxa kanu foofo yi. Axa Alla d'axa faaba Alla yinme yan da xaalisin war'axa bootonun di, ken ga fe, nke yinme yan d'axa yillijonkonun sawu.»

Ken falle, a da Simonu laawara nan li t'a yi kuttun noqun ŋa. 24 A ri ti waaxinu ku su yi Yusufu kan di, na jin kin'i ya, i n'i taanun yanqi, nan saage na sokke war'i farun wure. 25 I da sanbanun moxon sirondi na Yusufu riyen dugu kincigan ŋa, bawo, i ɲi ga d'a mugu nan t'i wa yiraxatana d'a yi non ŋa.

26 Gelli Yusufu ga r'i noqun ŋa baane, i da sanbanun kin'a yi, na sujudinqenund'a da seyen di. 27 Yusufu d'i kuuɲi, n'i tirindi: «Axa yugo xasen wa no, axa ga da ke be xibaaren k'in da, a wa birene?» 28 I t'a da: «O yinmanke, o faaba, an xidimindaana, a wa no, toora su nt'a yi.» I saage nan sujud'a da xadi. 29 A ga da Beniyamina wari, i yaxido, a t'i da: «Ke ya n'axa xoxone tugunne be axa ga d'a fi ko ba?» A t'a da: «Ari n'an deema, n lenme.»

30 Yusufu ga d'i xoxonen wari, hinnayen xusa nan yanq'a sondonmen di, n'a yaaxanjin yanqandi, a d'a jewondi dagan'i konpen di nan wu no. 31 A ga d'i yaaxanjin yanqi, a saage riini, n'i wuyen fuxundi, na ɲaamariyen kini, yiganden nan taxandi. 32 I da Yusufu yiganden kin'a y'i dura, n'a waaxinun xa war'i dura, Misiranko beenu xirinten ga ɲi, na kun xa yiganden kin'i ya, i dura, i do Abaraaninun ma ɲi katta yigene doome, bawo, ken kabanten n'i diinan di. 33 Yusufu waaxinun ga ɲ'a jon di, i taaxunten ɲi ti meerabatuye yi, nan giri sooman ŋa nan dag'a wara lagaren ŋa. I yinmenu ɲi kamana me faayi, i kaawafintu. 34 Yusufu d'i yiganden yogo kin'i ya, na ken me karago kini Beniyamina ya, i toxo no, nan mini do Yusufu yi m'i ga wa moonakini.

44

[Jiranqollen wariye Beniyamina booton di]

1 Ke falle, Yusufu da ɲaamariyen kini i kan fiyaaxabugundaanan ŋa nan ti: «Xa da ku soro bootonun faga biraado haqe be, i ga ra w'a wure dagana, axa na baane su xaalisin saag'a yi i booton di. 2 I su fo tugunne, an n'a xaalisin saag'a yi nan saage n'in godoxullinjiranqollen war'a booton di.» Yusufu golliɲaŋaanan da ɲaamariyen ɲ'i moxon di.

3 A yillankaran soxuba fana, i d'i d'i farun laawara dagana. 4 I ga bugu deben di na wuccinne ɲa, Yusufu t'i golliɲaŋaanan da: «Giri fane, an na ɲoro ku di, an nan t'i da: "Axakun xa da mani ɲa ke yi, na fo siren tuga ti fo buren ŋa, 5 n'o kamanyugon godoxullinjiranqollen fayi? A ga wa minni ti ke be yi, a d'a ga wa i fiinun faayini t'a yi. Axa da fo bure xoore ɲa de!"»

6 Golliɲaŋaanan ɲor'i di na sefe ke saagand'i da. 7 I t'a da: «O yinmanken xa w'oku jaragini kundu kan moxo? Ari n'o tanga ken ŋa. 8 O ga da xaalisinu be ɲ'o bootonun di Kanaana, o d'i saage riini. Oku ra wa hinna xaalisi walima kanŋe fayini an kamanyugon kan di xadi kan moxo? 9 O ga na jiranqolle ke ɲi sere su yokken di, o wa ken kaman kalli, o kuttun wa ɲaana anken da komu yi.» 10 Golliɲaŋaanan t'i da: «A siro, jiranqollen ga na wari fi be maxa, ken wa ɲaan'in kome yi, kuttun wa walle.» 11 I xusa n'i likkun yanqandi tawuye di, baane su d'i booton laqen wuɲi. 12 Golliɲaŋaanan da bootonun su faayi, n'a raqe raga fo xooren xallen ŋa, n'a lagarindi fo tugunnen xallen ŋa. Jiranqollen wari Beniyamina booton di. 13 Ken ga ɲa, i su d'i yiraamun booxo-booxo, nan saage na likkun setundi nan daga deben noxon di.

[Yahuuda moxonkonne Yusufu da]

14 Yahuuda d'i waaxinun daga Yusufu kan di, i d'a yinme ɲi no, i sujud'a da seyen di. 15 Yusufu t'i da: «Axa da mani ɲa ke yi? Axakun nt'a tu nan ti, sere be wa xoy'inke moxo, fi ra nta fuq'a yi ba?» 16 Yahuuda jaabindi nan ti: «O kamanyugo, sefe ntax'oku maxa n'a ko, foofo ntax'o maxa n'o du xurandi t'a yi, Alla yinme ya n d'o fo buren farasa. Ken di saasa, o su n'an komun ya yi, o do jiranqollen ga wari fi be booton di.» 17 Yusufu t'i da: «Ari n'in kisindi ken ŋa, fin ra nta kiitini kundu, ken ni tooɲande ya yi. Jiranqollen ga wari fi be maxa, ken ya wa toqo yere kome yi, axa kuttun na kisi nan saage dagan'axa faaba noqun ŋa.»

18 Yahuuda tinto Yusufu yi nan t'a da: «N yinmanke, anken sigira yere lenki, an do Misira tunkayugon su ni baane yi. Ken saabuda, n nt'a munda nan l'an gaccen di, haqu tox'in da, sefu w'in maxa n'i ko. 19 Ta fanan ŋa, an d'o tirindi, gen'o faaba ga wa birene, a do geni xoxone tana ga w'o maxa. 20 O d'an jaabi nan ti: "O faaba wa birene, nxa a xirisaaxu, xoxone xa w'o maxa, a da ken kit'i xirisaaxun ya di. A wa ken ya munda moxo siri, bawo, ken baane yan tox'a maxa i baatayaxaren renmun di, renyugo baanen bono. 21 An ti, o n li t'a yi, an w'a munda n'a wari. 22 O t'an da: "O yinmanke, lemine ke ra nta bakk'i faaba wure, ken ga na ɲa tanni, faaben wa kalla." 23 An ti, o d'o xoxone ke ga ma ri, an nt'o bisimillana. 24 Ken ga ɲa, o saage dagan'o faaba noqun ŋa, an xidimindaana, an ga da fi be ko, n yinmanke, na ken laxam'a da. 25 Bire be, a ga t'o n saage riini biraadoxobe, 26 o t'a da: "O ra nta riini, o xoxonen ga nta d'o yi, ken falle, jamaanen yinmanken nt'o bisimillana." 27 Faaben t'o da: "Axa w'a seedo, n kaagunyaxare Raheli da renyugu filli baane ya kin'in ŋa. 28 Baane sanku kun di, n sinmayen di, gundufo yogo yan d'a yiga, bawo, n m'a wari xadi abada. 29 Axa w'a munda nan daga ti ke xa yi! Fo bure nda r'a kita killen di, nke wuyun ga kiɲe noqu be, axa w'in kalli ti kunpan ŋa de!"

30 Ken di saasa, n yinmanke, nke ra wa saagene kan moxo katt'in faaba yi, leminen ga nta d'o yi? Faaben xa yonkin jonginten wa ke lemine ya yi. 31 A ga ma r'a wari d'o yi, a wa kalla, ayiwa, a ra nta bakka oku yinmen di, i wa tin'o da ke me yintinqulle kari ti buttinqaasan ŋa. 32 Nan kafu ke su yi, n yinmanke, nke yan d'in yinmen ro lemine ke xarifan wure n faaba jon di, nan t'a da: "N ga ma saage riini ti lemine ke yi, an nan kutindi n wuyu wuccen su." 33 Saasa, n yinmanke, nke xoni w'anken ɲaagana, nke wa toqo yere komaaxun ŋa, lemine ke n saage dagana d'i gidanu yi. 34 N ra nta saagene moxo su di dagan'in faaba noqun ŋa, n'a toxo lemine ke nta d'in ŋa. Buttinqaasa be ga wa riini sax'in faaba kanma, n ra nta riini katta ken muɲini.»

45

[Yusufu du koyiye i waaxinun ŋa]

1 Yahuuda ga duguta sefen ŋa, Yusufu ma katt'i du ragana moxo su di hinnayen ŋa i golliɲaŋaanon jon di, a da ɲaamariyen kini, i n bugu. A yinme baane toxo d'i waaxinun ŋa no, ken di, a d'i du koy'i ya. 2 Nxa, a ɲi kamana n wu moxo siri, ma Misirankon ga w'a mugunu, na xibaaren kiɲandi tunkayugon noqun ŋa. 3 Yusufu t'i waaxinun da: «Nke ya ni Yusufu yi! N faaba wa hinne birene?» I siginton toxo, i ma katt'a jaabini. 4 A t'i da: «Xa tint'in ŋa!» I tint'a yi, a t'i da: «Nke ya ni Yusufu yi, axa waaxi, axa ga da ke be gaaga Misira banŋen ŋa. 5 Xa maxa kanu, xa max'axa du jaragi, t'axa d'inke gaaga ke moxo di. Alla yinme yan d'inke wara riin'axa kaane yere, yelli nan kisindindi. 6 A siinun filli ya ni ke yi, dullen ro jamaanen di, siinu karagi tana wa riini, tifinde nt'a di, fatande nt'a di. 7 Ken ya ni, Alla d'inke wara riin'axa kaane yere, n'axa kisindi dullen ŋa, axa na soxoden gaben kita ke jamaane di. 8 Axakun m'inke riti yere de, Alla yinme yan d'in riti yere, n'in ɲa tunkayugon sere tintun yinmanken ŋa, n'in ɲ'a kan xibaaren fiyaaxabugundaanan ŋa, n'in ɲa Misira su yinmanken ŋa.

9 Saasa, xa d'a jewondi, axa n daga xibaaren kiɲand'in faaba yi nan ti: "An lenme Yusufu ti: 'Alla d'i ɲa Misira su yinmanken ŋa, an n'a jewondi nan r'in noqun ŋa. 10 An wa taaxunu Goseni maran di, nke yinme tintoyen di, an d'an renmun d'an kisimaaru, a d'an tanmisun do naanu, a do naabure su ga w'an maxa. 11 Non ŋa, n n'an hanmiranpon su kiɲand'an ŋa, an d'an kaadunkon d'an daabanu, foofo lafi nt'axa ragana, bawo, kaawayen siinu karagi tana wa falle.' "»

12 Yusufu ti xadi: «Axa yaaxen w'in ŋa, n xoxone Beniyamina xa yaaxen w'in ŋa, nke yinme Yusufu ya wa nan sefe d'axa yi. 13 Ken di, xa dag'in faaba ne, sigira xoore be ga w'in maxa Misira yere, a d'axa yinme ga da fi be wari, n'a su laxam'a da, axa n'a jewondi nan li t'a yinme yi yere.» 14 Yusufu fanam'i xoxone Beniyamina di, i filli su wa na me sunbu-sunbu nan wu. 15 Yusufu wunten d'i waaxinun kuttun sunbu-sunbu, ken falle, i d'a sefellenmaaxu.

[Yaquba riye Misira]

16 Ayiwa, xibaaren kiɲe tunkayugon kan di nan ti Yusufu waaxinun li Misira. Tunkayugon yinme d'i wuretaaxaanun ɲaxali ti xibaare ke yi moxo siri. 17 A ti Yusufu da: «A k'an waaxinun da, i n'i daabanun tiŋandi nan saage dagana Kanaana, 18 kuudo, nan li t'i faaba d'i kaadunkon su yi yere. N w'i taaxundini jamaanen noqu neemanten di, i na bire a soxofoonun fo siren ŋa, 19 i na sinwotoronun wutu dagana, i d'i yaqun d'i renmun d'i faaba nan li. 20 I n maxa nimisi do fo toxonte yi no, bawo, i riini taaxu Misira noqu neemanten ya di.»

21 Isirayila renmun daga xoy'a ga k'i da moxo be, Yusufu da sinwotoronun do silafandanun kin'i ya ti tunkayugon ɲaamariyen ŋa. 22 A da yiran kurunba kin'i baane be su yi, xa Beniyamina, a da ken xallen ɲa karago yi, na kamu sikki godongalanŋe xa kin'a yi. 23 A xiyind'i faaba xa da: faru tanmi tiŋanten wa ti Misira fo sirun ŋa, faru tanmi tana, kun tiŋanten wa yillen do buurun do biraado tananun ŋa terende ke saabuda. 24 A d'i waaxinun wara dagana nan t'i n maxa manqanŋen ɲa killen di.

25 I bugu Misira nan kiɲe Kanaana jamaanen di, i faaba Yaquba noqun ŋa. 26 I t'a da: «Yusufu wa hinna birene, a yinme ya ni Misira su yinmanken ŋa.» Yaquba kuurunten toxo, bawo, a saxunte ma ɲ'a yi. 27 Nxa, Yusufu ga da fi be k'i da, i ga d'a su laxam'a da bire be, a do a yinme ga da sinwotoronun wari i wutuyen xannen maxa dagana Misira, a yonkin saage. 28 A ti: «Ke wase, n ntaxa foofo tirinde ɲaana xadi, n renme Yusufu wa birene. Yell'in ga n'a wari n'in kallen saama.»

46

[Yaquba dagaye Misira]

1 Isirayila^h da killen raga, a do foofo ga ɲ'a maranden di. I ga kiɲe Beri-saba, a xurusind'i faaba Isaaxa Alla da. 2 Wuron di, Alla sefe d'a yi wundiye di. A d'a gangu: «Yaquba! Yaquba!» Yaquba d'a jaabi: «Naamu.» 3 A t'a da: «Nke ya ni Alla yi, an faaba Alla. Maxa kanu dagana Misira, n wa riini xabiila xoore bug'an di no. 4 Nke yinme wa dagan'an sunsi Misira, n'an soxodun xa saagandi riini, an faatiyen di, Yusufu yinme ya w'an yaaxun texene.»

5 Yaquba ga bugu Beri-saba, a renmun d'a rondi sinwotoronu beenu ga bugu Misira tunkayugon banŋen ŋa, kafun'i yaqun d'i renmun ŋa. 6-7 I d'i daabanun do naabure foofo ga ɲ'i maxa Kanaana jamaanen di, i d'i daga Misira. Ken moxo di, a d'i soxodun su daga d'i ya: a renyugun d'a renyaxarun d'a kisimaaru.

[Yaquba kaadunko]

8 Isirayilanko be ga daga Misira, kun ga ni Yaquba d'i renmun d'i kisimaarun ŋa, i toxonun faayi:

Sooman ni Rubeni yi. 9 Rubeni renyugun ni: Hanoxi, Paalu, Heceroni a do Karimi.

10 Simonu renyugun ni: Yemuyeli, Yamina, Ohadi, Yaxini, Cohaari a do Sawulu, ken ma ni Kanaananke yi.

11 Leewi renyugun ni: Geresooni, Qehati, a do Merari.

12 Yahuuda renyugun ni: Eri, Onaani, Seela, Pereci, a do Jerahi. Eri do Onaani, kun faati n'i toxo Kanaana jamaanen di. Pereci renyugun ni: Heceroni do Hamuuli.

13 Yisakari renyugun ni: Toola, Puuwa, Yoba, a do Simerooni,

14 Sebulunu renyugun ni: Seredi, Elooni, a do Yahaleeli.

15 Ku ya ni Yaquba soxodu beenu ga bugu Leeya yi, i ga saare Mesopotamiⁱ, renyugun d'i renmu, kafunu a renyaxare Diina yi, i su kafumante tanjikke do soro sikki.

16 Gaadi renyugun ni: Cifoni, Haagi, Suuni, Eceboni, Eeri, Arodi, a do Arayeli.

17 Aseeri renyugun ni: Yemina, Yisewa, Yisiwi, Bariya, a d'i saaxanbaanayaxare Serahi. Renyugu filli ɲi Bariya maxa, kun ni: Heberi do Malikiyeli.

18 Ku ya ni soxodu tanmi do tunmu be Yaquba ga d'i kita Silipa yi, ken ga ni Labani ga d'i komi yaxare be kin'i renyaxare Leeya yi.

19 Yaquba yaqe Raheli renyugun ni: Yusufu do Beniyamina. 20 Yusufu, ken ɲi Misira, a da renyugu filli kit'i yaqe Osinati yi, ken ga ni Poti-feera renyaxaren ŋa, Oni diinanyingume. Kun renyugu filli ni: Menaase do Efarayimu.

21 Beniyamina renyugun ni: Beela, Bexera, Asebeli, Geera, Nayamani, Eehi, Roosi, Mupiimi, Hupiimi, a do Aredi.

22 Ku ya ni Yaquba ga da soxodu tanmi do naxato be kit'i yaqe Raheli yi.

23 Daani renyugon ni Husimu. 24 Nafutali renyugun ni: Yahaceli, Guuni, Yeceri, a do Silemu. 25 Ku ya ni soxodu ɲeeri be Yaquba ga d'i kita Biliha yi, ken ga ni Labani ga da komi yaxare be kin'i renyaxare Raheli yi.

26 Yaquba soxodu be ga daga d'a batte Misira, i su kafumanten ɲi tandunme do soro tunmi, kafun'a kalliyaxarun ŋa. 27 Ken di Yaquba koren jaate Misira, nan kafu Yusufu d'i renyugun filli be ga saare no: tanɲeere sere.

[Yaquba taaxuye Misira]

28 Bire be, Yaquba d'i koren ga ɲi killen di, a da Yahuuda wara dagan'i kaane, a n'a ko Yusufu da, o w'a killen di riini Goseni. 29 Yusufu xus'i wotoron moxon sirondi, nan dag'i faaba gemu Goseni. Gell'a ga d'a wari baane, a fanam'a di na wucce laate wu. 30 Isirayila t'a da: «Saasa xoni, n ra wa kalla, bawo, n d'an wari, n danqanaaxu a kanma, an wa birene.»

31 Ken falle, Yusufu t'i waaxinun d'i faaba koren kutten da: «N wa dagan'axa riyen ko tunkayugon da, nan t'axa ri kaf'in ŋa yere bakka Kanaana. 32 N w'a xibaarini xa nan t'axa ni daabamaraanun ya yi, axa d'axa tanmisun d'axa naanu, do foofo ga w'axa maxa, axa d'i su ri. 33 Tunkayugon ga n'axa tirindi: "Axa golle ni mani yi?" 34 Axa n t'a da: "O yinmanke, oku ni daabamaraanu ya yi, gell'o tugunnu ma saasa, xoyi o soro fananun moxo." Ken ya di, ɲaamariyen wa kinn'axa n taaxu Goseni maran di, bawo Misirankon nta nagaana munda.»

47

[Yusufu soron koyiye tunkayugon ŋa]

1 Yusufu daga tunkayugon xibaari ti: «N faaba d'in gidanu ri bakka Kanaana, i d'i tanmisun d'i naanun d'i naaburen su, saasa, n xaw'i ɲiini Goseni maran di.» 2 Ken falle, Yusufu d'i waaxinu karagi koyi tunkayugon ŋa. 3 Tunkayugon t'i da: «Axakun xa gollen ni kan xa yi?» I ti: «O yinmanke, oku gollen ni tanmisimarayen ya yi, xoyi o soro fananun moxo. 4 Kaawayen xot'o jamaanen di, Kanaana, sokke ntaxa no daabanun ga w'a yigana, ken ya n'o ga ferego riini yere, ken di, o w'a mundun'axa maxa ti darontaaxu yi, o n taaxu Goseni maran di.» 5 Tunkayugon ti Yusufu da: «A k'an faaba d'an waaxinun da, i n bisimilla. 6 Misira w'an sagon di, i taaxund'a noqu neemante di. A ga liŋ'i da, i n daga taaxu Goseni maran di. Gen'an ga golliɲaŋaana siru tu i di, kun beesindi nke yinme daabanun xibaaren ŋa.»

7 Yusufu d'i faaba xa koyi tunkayugon ŋa. Yaquba d'a kuuɲi ti darontaaxu yi. 8 Tunkayugon d'a tirindi: «An wa siinu manime?» 9 Yaquba ti: «N wuyun ni kame do tanjikke siine. Feregoyen gab'in birantaaxun di do noqunun ŋa, jaarabun gab'inke kanma moxo buru, n ra nt'in soro fananun wuyun me kitana.» 10 Ken di, Yaquba da tunkayugon nawaari nan duw'a da, nan daga.

11 Yusufu d'i faaba d'i waaxinun taaxundi Misira noqu neemanten di, Rameseesi deben tatten ŋa, na ɲiiɲe ke halaalaaxun kin'i ya xoyi tunkayugon ga da ɲaamariyen kini moxo be. 12 A da biraadon kin'i faaba yi, haqe be ga w'a d'i kaadunkon su sirono.

[Yusufu golliɲanmoxo kaawayen haxati]

13 Dulle ke ɲi ga xoto, foofo ma ɲi n'a yiga xadi, Misira do Kanaana jamaanen su, soron ɲi ga joŋe laahunu. 14 Yusufu da Misira do Kanaana xaalisin su kafu me yi ti yillen gaagayen ŋa soron ŋa, nan dag'a wara tunkayugon kan di. 15 Bire be xaalisin ga ɲeme Misira do Kanaana su di, Misirankon daga Yusufu noqun ŋa nan ti: «Yinmanke, o xaalisin su ɲeme de, an nta fo kinn'o yi n'a yiga, walima an w'o toxono, o n kara ya?» 16 Yusufu ti: «Xaalisi ga ntax'axa maxa, xa ri t'axa daabanun ŋa, o n'i faraaxu biraadon ŋa.»

17 I d'i daabanun ri Yusufu noqun ŋa, a da biraadon faraax'i ya siinun do faru, tanmisun do naanu. I da ken siine biraadon kita, i daabanun faraaxen ŋa. 18 Ken siinanyilla, i ri Yusufu ni xadi nan ti: «Yinmanke, o ra ntax'o foofo fuxindin'an ŋa, o xaalisin ɲeme, o daabanun su xa ɲ'an xalle yi, foofo ntax'o maxa saasa m'o yinmenu yinkollanqottun d'o ɲiiɲanqottu. 19 An w'o toxon'o n kara, o ɲiiɲun xa wa bonno? Biraadon faraax'o yi ɲiiɲanqotten ŋa, oku yinme d'o ɲiiɲanqotten su na ɲa tunkayugon xalle yi. Yillinsoxode kin'o yi, o n bire, n'o teenun xa bugu sokken di.»

20 Yusufu da Misira ɲiiɲanqotten su xobo tunkayugon da, bawo dullen saabuda, Misiranko d'i su faraaxu biraadon ŋa. Ke moxo di jamaanen su ɲa tunkayugon xallen ŋa, 21 na be su ɲ'a da kome yi, nan giri jamaanen yinme m'a yinbaane. 22 Yusufu ma ɲi diinanyingumun baane ya ɲiiɲanqottun xobono, n'a sababun ɲa, tunkayugon sariya wutunte y'i da, a yinme yan ɲi kun birandini, ken ya saabuda, i m'i teenun gaaga.

23 Yusufu da jamaanallenmun xiri nan t'i da: «Saasa, nke d'axakun d'axa teenun xobo tunkayugon da, n wa yillinsoxoden kinn'axa yi na teenu ku soxo, 24 nxa fatandibiren ŋa, axa w'axa soxofoonun taxandi karagandin kinni tunkayugon ŋa, a kutte n'axa yinme xallen ŋa. Axa w'axa d'axa kaadunkon biraadon bakk'a di, na yillinsoxoden xa bug'a di.» 25 I t'a da: «O yinmanke, anken yan d'o kisindi bakka kallen ŋa, ken di, o duŋe tunkayugon komaaxun ŋa.» 26 Ke moxo ya ni, Yusufu ga da sagallen sariyan taaxundi Misira jamaanen di, a ga wa taadi hari lenki: soxofoonun taxandi karagandin wa kinni tunkayugon ŋa, m'a ga nta diinanyingumun baane yi, kun teenun fenti tunkayugon xalle yi.

[Yaquba fiinun lagaru]

27 Isirayilankon taaxu Misira jamaanen di, Goseni maran di, na ken mara noqu yogonu halaalaaxundi, na renmun kita no, nan gabo moxo siri. 28 Yaquba da siinu tanmi do ɲeeru ya ɲa Misira, nxa, a wuyun kafumanten ni: kame do tannaxate do siinu ɲeeri.

29 Bire be Isirayila ga d'a tu nan ti, i faati haxatin kiɲe, a d'i renyugo Yusufu xiri nan t'a da: «N w'a munda gen'in darontaaxu ga w'an maxa, an n'an kitten sax'in kitten di^j, na lahidun wut'in da, nan t'an nt'in burunu Misira yere. 30 N ga na faati, an nan dag'in rondi n sere fananun xaburun di.» Yusufu t'a da: «N faaba, n wa ken ɲaana.» 31 Isirayila d'a xotondi a kanma, a n kuna, Yusufu kun'a da. Ken ga ɲa, Isirayila da sujudinqenund'i texen yinmun ŋa.

48

[Yaquba duwaye Yusufu renmun da]

1 Ku fiinu dangi falle, a koni Yusufu da t'a faaba ma saha. A d'i renyugun filli xusa nan dag'a noqun ŋa, Menaase do Efarayimu. 2 A ga ko Yaquba da t'a renyugo Yusufu r'a duxura, a d'i du xoto nan giri nan taaxu texen di. 3 A ti Yusufu da: «Alla Katudanken bang'in da Luusa, Kanaana jamaanen di, nan duw'in da. 4 A ti: "N wa riini bonconŋen gaben kin'an ŋa, n'an ɲa xabiila gabe kisima yi. N wa ke jamaane kamanaaxun kinn'an soxodun ŋa, i w'a marana badaa." 5 Ayiwa, an ga d'an renyugu filli be kita yere, katt'in ga wa riini, Efarayimu do Menaase, an renmu fet'i ya de, nke ya renmun n'i ya, n w'i ragana xoyi Rubeni do Simonu moxo. 6 Nxa, renyugu be tana nda saar'an da kun falle, kun wa toq'an xallaaxun di. I d'i gidanyugu fananu ku renmun ya wa ɲaana xiyentalenbaanu yi. 7 N da ke ɲa an ma Raheli saabu da, bawo, n riyinte bakka Mesopotami, n ga tinto Efarata yi Kanaana jamaanen di, a faat'in maxa. N d'a rondi killintatten ŋa no. I wa tini non da lenki: Betilahemi.»

8 N'a toxo sefen ŋa, a da Yusufu renyugun wari, a tirindindi: «Ku ni ko yi?» 9 Yusufu t'a da: «Ku ni Alla ga da renyugu be kin'in ŋa yere.» Yaquba t'a da: «I tintond'in ŋa, n nan duw'i da.»

10 Isirayila ɲi ga xaso n'a yaaxun laahundi moxo siri, a ma ɲi fo soobe walli xadi. Yusufu d'i renmun tintond'a yi, a d'i sunbu-sunbu n'i bolli katt'i du yi, 11 ken di, nan ti Yusufu da: «Nke ma ɲ'a jikkini, n w'anken walli xadi, a faayi, Alla da har'an renmun koy'in ŋa.» 12 Ken di Yusufu d'i renmun yanqandi bakk'a taanun kanma, nan sujudi seyen di. 13 Ken falle, a d'i filli raga t'i kittun ŋa: na Efarayimu raga t'i tayen ŋa, n'a gemundi Isirayila^k noogen banŋen ŋa, na Menaase raga t'i noogen ŋa, n'a gemundi Isirayila tayen banŋen ŋa, n'i tintond'i kisima yi xadi. 14 Nxa, Isirayila d'i kittun barati me di, n'i tayen gemundi Efarayimu yinmen ŋa, ken be ga ni fo tugunnen ŋa, n'i noogen gemundi Menaase yinmen ŋa ken be ga ni sooman ŋa. 15 Ken di, a duwa, nan ti:

«N wa Kamanen ɲaagana, aken be, n kisima Ibirahiima d'in faaba Isaaxa ga d'i birantaaxun ɲ'a maranden di,

na Kamanen ɲaaga, aken be ga d'in tanga, gell'in saaraye ma lenki,

16 yelli malika be ga d'in tanga fo buren su yi,

a na ku renyugu filli barikandi,

i saabuda soron nan toxo sinmen'in ŋa,

i n toxo sinmen'in kisima Ibirahiima d'in faaba Isaaxa yi,

i n barike na soxoden gaben kita ɲiiɲen kanma.»

17 Yusufu ga d'a wari, faaben w'a yi n'i tayen saxu Efarayimu ya yinmen di, ken ma liŋ'a da, a da faaben tayen raga t'i w'a yillana Menaase yinmen di nan t'a da: 18 «N faaba, an samu de, ke ya ni sooman ŋa, an tayen sax'a yinmen di.» 19 Nxa faaben bara nan ti: «N w'a tu, n w'a tu n renme, Menaase yinme soxodun wa riini gabo, nxa, a yaxido ke ya soxodun wa riini gabo diin'aken ŋa, nan ɲa xabiila gabe yi.»

20 Ken kootan ŋa, a duw'i filli su da nan ti: «Banisirayilankon wa riini duwaawun mundu Alla maxa t'axa toxonun ŋa nan ti:

"Ari n'an barikandi xoyi Efarayimu do Menaase moxo."»

Ke moxo di, Isirayila da Efarayimu wara Menaase kaane.

21 Ken falle, a ti Yusufu da: «N faatiyen ntaxa laato, nxa, Alla wa d'an batte, a wa riin'an saagandi dagan'an sere fananun ɲiiɲen di. 22 Fi be ga n'inke yi, n wa riini taqe kin'an ŋa, a ga n gab'an waaxinun xallen ŋa, ken ga ni Sixemu ɲiiɲen ŋa, n da non raga Amorinun ŋa t'in kaafan d'in bundanŋun ŋa.»

49

[Yaquba renmun xibaariye t'i tagaxannen ŋa]

1 Ken falle, Yaquba d'i renmun taaxundi nan t'i da:

«Xa d'in terinka, axa ga wa riini ɲa ke be yi, n n'a kon'axa da.

2 Xa d'in terinka, Yaquba renmu,

xa d'axa faaba Isirayila^l terinka.

3 «Anken Rubeni n'in sooman ya yi^m,

n d'an fana ya kita n'in toxo honnanqayaaxun di,

n hakkan tinmante,

an d'an maarenmun su firi hooraaxun do fankan di.

4 An senbenten ni xoyi ŋame,

nxa, an ntaxa ɲaana kaananke yi,

bawo, an duŋe saq'an faaba saxuran ŋa,

nan kafu d'a yaqen yogo yiⁿ.

5 «Simonu do Leewi ni kappallenmun ya yi,

i kappen wa fo buren ya kanma,

6 nxa, yell'in taqe ga nta ron'i kappen di,

a ga nta ron'i janban di,

bawo, i butuyen da, i da soron ɲa lunjuranto yi,

i yonkilliŋon da, na soron kari xoyi daabanu^o.

7 Alla nt'i barikandin'i butuye buren saabuda,

a nt'i barikandin'i fitinaye buren saabuda.

I soxodun wa riini taxandi Yaquba renmun naxa,

nan sanqi-sanqi do Isirayila jamaanen ŋa.

8 «Yahuuda, anken waaxinun wa riin'anken ya tiiga^p,

an taanun wa riini sigi an xonnun kofen di,

an faabanbaananun wa sujudin'an da.

9 N renme Yahuuda senben na xoyi jarinten ya,

a ga bugu tiye yigene,

nan li sax'i digan di,

ko ra wa katin'a yi?

10 Yingumaaxun guman toqo Yahuuda ya borollaqen ŋa,

guma ke wa toq'a soxodun kitten di,

m'a ga kiɲ'i kaman haxiixan^q ŋa,

soron wa riini xaaye ken da.

11 A wa ɲaana sere neemante yi ti resentiŋen gaboyen ŋa,

m'a wa foonu ɲaana farintonte yi,

a yiraamen wa yanqini resenjin ya di,

n'a boll'a noonon di.

12 A yaaxun wa riini dunbu ti resenqonjin ŋa,

n'a kanbun xurandi ti xatin ŋa.

13 «Sebulunu, anken taaxuran ɲaana geejillaqen ya yi,

jidunteraanun yanqaran ŋa,

an maran wa fuutini ma Cidoni tatten ŋa.

14 «Yisakari, anken gollini ya xoyi fare,

a wa saq'i gallen di.

15 An ga na jamaane sire be wari,

a noqun neemanten ga ni,

an wa komingollini kun kamanun da,

yell'an nan toxo no.

16 «Daani, anken w'an soron faasana,

xoyi Isirayila xabiilan kuttun moxo.

17 Har'an ga n loxo, an ra wa faasandini,

xoyi kosooso muxunte jarijallen di,

xonne be nda tint'an ŋa,

an n'a xiɲi i sin fallanɲiimen di,

n'a yinme fallansedi seyen di.

18 «Yaah! N Kama Alla,

n jikken w'a yi, an w'in kisindini.

19 «Gaadi, xennaanun yan xenn'anke ŋa,

nxa, an wa katta n'an du bug'i maxa, n'i faraxatu.

20 «Aseeri, anken soxofoonun wa sirono dangi haqe,

i fatandifoonun ya wa ɲaana tunkayugun yiganden ŋa.

21 «Nafutali, anken ni laawarante ya yi xoyi siinen moxo,

ayiwa, an nta fo saarana len sire falle.

22 «Yusufu, anken na xoyi yitti nafanma xoore ya jinqannen ŋa,

an kittun wa fon su kanma^r.

23 Bundanseraanun d'an janba,

n'i bundanŋun sed'an ŋa ti sondonkaawantaaxu yi^s,

24 nxa, an d'an bundanŋun raga ti soobe yi,

an kitten liŋo,

bawo, Yaquba Alla senbente,

Isirayila tangandaanan d'a faasandaanan ɲi d'an batte.

25 Yell'an faaba Alla ga n'an faabandi,

Yell'an Alla Katudanken ga n'an barikandi:

n'an barikandi ti kanmun jin gaboyen ŋa,

n'an barikandi ti ɲiiɲen wure jin gaboyen ŋa,

n'an barikandi t'an soxodun do daabanun gaboyen ŋa.

26 An faaba bariken be ga n gaba sere fananun xallen ŋa,

i ga n gaba gidinsiŋanun xallun ŋa,

yelli Kamanen ga na kun bariken surund'an kanma Yusufu,

anken be ga ni waaxinun yingumen ŋa.

27 «Beniyamina, anken ɲaana xoyi kanbanten ya,

soxuban ŋa, an w'an tiye raganten yigana,

nellen ŋa, n'a taxandi.»

28 Ku ya ni Isirayila borollaqun tanmi do fillon ŋa, a d'a ga da tagaxanne be ko baane be su kanma.

[Yaquba faatiyen d'a janaasa]

29 Ke falle, Yaquba da ɲaamariye tana kin'i renmun ŋa nan ti: «N ga na faati, xa r'in rond'in sere fananun tatten ŋa, gidinkunme be ga wa Eferoona Heetinken ten di, 30 Maxapela, Mamere tatten ŋa, Kanaana jamaanen di. Ibirahiima da te ke xobo Eferoona maxa, yelli xaburu ke na ɲ'i halaale yi. 31 A yinme d'i yaqe Saaratu rondi non ya yi, do Isaaxa d'i yaqe Rebeqa, nke yinme xa da Leeya rondi non ya yi. 32 Te ke do gidinkunme be ga w'a di, i xobe Heetinkon ya maxa.»

33 Yaquba ga dugut'i ɲaamariyu lagarun kinn'i renmun ŋa, a saxu n'i neeguye lagaren ɲa, nan kaf'i soro fananun ŋa.

50

1 Yusufu xus'i du sedi i faaba kanma nan wu, n'a sunbu-sunbu. 2 Ken falle, a ti doxotoronun da: «Xa d'in faaba furen moxon gemundi, n'a faten daari ti te timeliŋen ŋa.» 3 Doxotoronun da tannaxate koota ɲa ken gollen ŋa, xoy'i laadan moxo, yell'a n katta marene. Misirankon da tanɲeere koota ya ɲa Yusufu faaba wuunu.

4 Bire be Isirayila faatiyen sunoyen ga ɲeme, Yusufu ti tunkayugon soro tintun da: «Gen'in fin ga xoor'axa maxa, xa da ke xiyinde kiɲandi tunkayugon ŋa n da: 5 "Katt'in faaba ga wa faatini, a d'in kunandi, n'i rondi Kanaana jamaanen di, i xaburu dabarinten di no, a na ɲaamariyen kin'in ŋa, nan dag'a rondi no, n nan saage riini."» 6 Tunkayugon da ɲaamariyen kin'a yi, a n dag'i faaba rondi no, n'i lahidun tinmandi.

7 Yusufu daga kafunu tunkayugon golliran sere xooren su yi, a do Misira xirisen su, 8 kafun'i yinme kaadunkon ŋa, d'i waaxinun d'i faaben yinme koren kutten su yi. Foofo ma toxo Goseni ma leminun do daabanu. 9 Wotoronun xa ɲi furen sunsindaanun di, a do sigumu, n'a ɲa fi darajante xoore yi.

10-11 I ga kiɲe Atadi genden ŋa, Yarade fanŋen tatten ŋa, i da furinyaaxaraxuraye xoore ɲa non ŋa, Yusufu saage n'i faaba wu no, bito ɲeeri. Kanaananko be ga ɲi ken mara di, i ga da ke yaaxaraxuraye xoore wari, i ti: «Ke wa ɲiini Misira sere xoore furunpi yi.» Ken ya saabuda, noqu ke toxon ga xiri Abeli-misira, [a wure ga ni Misira furunpi].

12 Ke moxo ya ni Yaquba renmun d'a ɲaamariyen batu, 13 nan daga t'a furen ŋa Kanaana jamaanen di, n'a suturi Maxapela ten gidinkunmen di, Mamere tatten ŋa, te be, Ibirahiima ga d'a xobo Eferoona maxa, Heetinke, n'a xaburu halaalaaxu. 14 I ga dugut'i faaba suturayen ŋa, Yusufu saage dagana Misira, a d'i waaxinun do foofo ga ɲi ga dag'a sunsi.

[Yusufu waaxinun yaafayi munduye, faaben faatiyen falle]

15 Isirayila faati falle, Yusufu waaxinun ɲi tini me da: «Ayiwa, o faaba faayi ga bono, Yusufu n maxa r'o xonnan raga de, o ga da fo buru be ɲ'a yi, na kun tanbon tug'o di.» 16 Ken di, i da faare xiyi Yusufu da nan ti: «Katt'o faaba ga wa faatini, a d'o ɲaamari nan ti: 17 "Xa d'a ko Yusufu da t'inke t'a n hinn'axa yi, axa ga da fo buru be ɲ'a yi, a n yaaf'i su di, axa d'a faaba su na Alla baanen ya batunu."» Yusufu ga da ke xibaare mugu, a xusa nan wu.

18 Ken falle, waaxinun yinme ri Yusufu noqun ŋa, n'i du sed'a taanun wure, nan t'a da: «O faayi, o ɲ'an da komu yi.» 19 Nxa Yusufu t'i da: «Xa maxa kanu, nke ra w'in yinme walla allansigiran ŋa ba? 20 Axa d'a xanu na fo buren ɲ'inke yi, nxa, Alla yinme d'a yilla fo sire yi, na ke jama su kisindi xoy'axa yaaxen ga faay'a yi moxo be. 21 Ken di saasa, xa maxa kanu, foofo nt'axa kitana, nke wa sikki t'axa d'axa kaadunkonpin su yi.» A d'i neene, na sefe sire gabe k'i da.

22 Ke moxo ya ni, Yusufu d'i faaba koren ga taaxu Misira. A yinme da kame do siinu tanmi ya bire. 23 A da Efarayimu soxodun wari m'i yillaye sikkandi, nan saage n'i kisimaare Maxiiri renmun xoorondi, ken ga ni Menaase renyugon ŋa.

[Yusufu faatiye]

24 Koota yogo, Yusufu t'i waaxinun da: «N faati haxatin ntaxa laato, nxa, Alla wa riin'axa faabandi, n'axa bugundi Misira, n'axa geesu dagana jamaane be, a ga d'a lahidun wutu Ibirahiima do Isaaxa do Yaquba da. 25 Ken di, xa da lahidun wut'in da, nan ti Alla ga n'axa faabandi, axa w'in furen wutunu d'axa batte dagana.»

26 Yusufu faati n'a wuyun toxo kame do siinu tanmi. I d'a faten daari ti te timeliŋen ŋa, yell'a n katta marene, n'a sawu furinwaxanden di Misira.

---

^a2.7 Dooren wa xilli «adama» Abaraaninqannen di.

^b2.14 Hidekeli, ken ga ni Tigiriti fanŋen ŋa lenki, a ga wa Iraqi jamaanen di.

^c2.23 Abaraaninqannen di, yugon do yaxaren toxonun nan tinta siri. I wa tini yugon da «is» nan ti yaxaren da «isa», n'a koyi ti yaxaren bugu yugon ya yi.

^d3.24xeribunu ni malika tangadaanu ya yi.

^e4.1 Xaabila: Abaraaninqannen di Kayina.

^f4.16 Nodi wure ni: «badaanyaaraana».

^g4.22 Jaxawalle: Abaraaninqannen di boroncin ya ni, ken ga ni jaxawallen do mexen ɲaxaminte.

^h6.2 Kanmun taaxaanu: Alla tagafon ŋarintu beenu ga ɲi kanmun di, i ga jaarabi hadamarenyaxarun ŋa. Lasilinkitaaben di, i wa tin'i da «Alla renmu».

ⁱ6.4 sere dinku gillun: Lasilin kitaaben di, i wa tin'i da Nefilinu.

^jGen 8.4 Ararati wa Turuki ɲiiɲen kanma lenki. Ararati maran ni gidinnoqun ya yi.

^k9.21resentiŋe: O maxa yere, a renmen do benbenrenmen yan xawa, m'a ganta benben ni yittinman ya yi, resen ken wa neenunu ya.

^l10.21 Abaraaninun bugu Abaraani ya yi, ken ga ni «Eberi» yi Abaraaninqannen di.

^m12.15 Misira tunkayugo: Lasilinkitaabu, a safanten ni: «Firawuna». Firawuna ma ɲi seren toxo yi, Misira tunkayugun daronditoxon ya ɲi.

ⁿ13:10 Luutigankon halakiyen faayi, Joppaye soora 19

^o21.31 Beri-saba: a wure ni Abaraaninqannen di: «gedu ɲeeri» ma «kunanden gede».

^p24.2 An kitten sax'in kitten di: A wa lasilinkitaaben di, «an kitten sax'in togen wure».

^q24.10 Mesopotami: Lasilinkitaaben di «Araama-naharimi» ya safanten ni, a wure ni: «Araama fanŋun filli naxa», lenki non ni Mesopotami saahilin ŋa.

^r24.59 xoorondaana yaxare: Ke ni komi yaxare be ga ɲ'i haqiren toqo leminen di, a w'a yigandini, n'a senondi, n'a neene.

^s25.20 Mesopotami: Lasilinkitaaben di «Padana-araama» ya safanten ni, a wure ni: «Araama folonŋe». Joppaye 24.10 a safanten ni: «Araama-naharimi», a wure ni: «Araama fanŋun filli naxa». I su ni Mesopotami jamaanen toxonu tana ya yi.

^t28.2 Mesopotami: Joppaye 25.20 wuredu fatanpanciyen faayi.

^u31.18 Mesopotami: Joppaye 25.20 wuredu fatanpanciyen faayi.

^v35.10 Joppaye 32.29 faayi.

^w35.14 sadaaxanjin ɲi xoncin ya yi, walima jinmanfo tana, i ɲ'a joxonu foonun kanma n'i senondi t'a yi.

^x35.18 «kitti taye lenme» ken fatanpanciye ni len wulalliŋinte ma lagare.

^y36.16 Qora fenti Elifaasi renme yi, Esaawu ya renmen ni.

^z37.3 Isirayila do Yaquba su ni sere baana ya toxo yi.

^a37.25 Sumayilankon: Ken haxati, kun ya ɲi jaagunden ɲaana debun do me naxa.

^b37.28 Madiyana: Madiyanankon do Sumayilankon su ɲi soron xabiila baanun ya yi. Xa da aaya 25ndi fatanpanciyen faayi.

^c37.36 Misira tunkayugo: Joppaye 12.15 wuredu fatanpanciyen faayi.

^d38.12 jaxayintixeesaanun noqu: Ken biren ŋa, jaxayintixeesuyen ɲi Isirayilanko laadan ya yi. I maxa, yaaxaraxuraye xooren xa ya ɲi.

^e38.18 doronma ke d'i kaccen do guma: Doronman ɲi ɲaana na tagumancen ro safandun wure xoyi tanpon moxo saasa, a do kaccen ɲi roon'a yi n'a tanga, a n maxa sanku. A do guman su ɲi toqo kaagumen ya maxa.

^f41.1 Niili: Ken ni Misira fan xooren ya yi.

^g41.42 tunkayugundoronma: i ga ɲi tagumancen roono safandun wure ti fi be yi xoyi tanpon moxo saasa.

^h46.1 Isirayila: Isirayila do Yaquba su ni sere baane ya toxo yi.

ⁱ46.15 Mesopotami: Joppaye 25.20 wuredu fatanpanciyen faayi.

^j47.29 an n'an kitten sax'in kitten di: Joppaye 24.2 wuredu fantanpanciyen faayi.

^k48.13 Isirayila: Isirayila do Yaquba su ni sere baane ya toxo yi.

^l49.2 Isirayila: Isirayila do Yaquba su ni sere baane ya toxo yi.

^m49.3 Joppaye 10.15 faayi

ⁿ49.4 Joppaye 35.22 faayi

^o49.6 Joppaye 34.26 faayi

^p49.8 Yahuuda wure ni: «a wa tiigandini» Joppaye 20.35 faayi.

^q49.10 kaman haxiixa: Abaraaninqannen di, a safanten ni «Silo», nx'a wure ma xura.

^r49.22 Fasara tana ti: Yusufu, an ken na xoyi gundunfaren ya.

^s49.23 Joppaye 37.18.. faayi

XXA - Alla Kitaabi Sennen Est Glossaire pour la Genèse

Fatanpanciye

Abaraaninu

Ibirahiima soxodu be ga bugu Isaaxa di, kun ya danbe ɲi xilli Abaraani. A lasilin ni Ibrahiima kisima be toxo ga ni Abaraani, ken ga ni «Eberi» yi Abaraaninqannen di. (Joppaye 10.21, 39.14)

Adeni naaxo

Adeni ni jamaane ya yi, Alla ga da naaxo war'a kinbakkan di, o ga wa tin'a da Adeni naaxo, na Adama do Hawa war'a noxon di. (Joppaye 2.8-17, 3.20-24, 4.16)

Alla Katudanke

A wure ni «Alla kattaana, Alla niyindaana», Alla be ga ra wa fon su da. Abaraaninqannen di ke ni «El Sadayi». (Joppaye 17.1, 28.3, 35.11, 43.14, 48.3, 49.25)

deben roraqe

Ken haxatin ŋa deben koorinten ɲi ti tagayen ŋa. A roraqen ni deben yugun batuɲaaran ya yi a d'i jaaguɲaara, golli mundaanu xa ɲi dagana sigi no. (Joppaye 19.1, 23.10, 23.18, 34.20)

Firawuna

Firawuna ma ɲi seren toxo yi, Misira tunkayugun darondintoxon ya ɲi. Ken ya saabuda, o yillanden di, o ga d‘a safa «Misira tunkayugo» dere wuredan di nan ti, i w'a tin'a da Firawuna. (Joppaye 12.15)

Misira tunkayugo

Firawuna  faayi. (Joppaye 12.15, 37.36, 39-41, 44.18, 46.5)

Negeba

Negeba ni gunjura ya yi Kanaana fankitten di, ken ya saabuda, a ɲi koorondini katta Kanaana fankitten ŋa. (Joppaye 12.9, 13.1, 20.1, 24.62)

resentiŋe (Joppaye 9.20, 40.9, 49.11), rese (40.11), resenji  (27.28, 27.37, 49.11), resenqonci  (9.21, 49.12)

Resen ni yittirenme ya yi, a wa xo benbe, nxa, aken yitten wa neenunu ya. A liŋen ni, a wa bollini n'a jin bugundi n'a ɲa minifo liŋe yi (resenji). Resenji ga na mare nan dalla, a wa ɲaana xoncin ŋa (resenqonci).

sadaaxakiɲandaana  Banisirayilanko ɲi sadaxanun bagandin'i junuubunun xafariyen saabuda. Sadaxakiɲandaanon yan ɲi kun sadaxanu buyini, na Alla ɲaaga sadaxanu ku nan rage. Sadaxakiɲandaanon ɲi bakka Haaruna fonlaqen ya yi. I bonsonŋen bogu Leewi ya yi. Siine wo siine, baane ɲi ɲaana sadaxakiɲandaana yinmanken ŋ'i ya. Ke be xa ga na ɲa sadaxakiɲandaana yinmanken ŋa, toxo ke ntaxa bakk'a kaman ŋa xadi. (Jaatu 16.10, Laayidu fillanten 31.9)

sadaaxindinoqu

Noqu siginte ya ɲi ti gidun ŋa xoyi dibinkan moxo, i ɲi sadaaxanun biyin'a kanma. (Joppaye 8.20, 12.7, 13.4, 22.9, 26.25, 33.20, 35.1)

Tunka duumante

Alla toxon xerexerente ya ni, a wure ga ni: a wa haxatin su. A koninten ni aaye gabe di, nxa, a safe ke fana ya di (Joppaye 2.4), nxa soron joŋe xirindini t'a yi ke ya di. (Joppaye 4.26)

xeribunu

Xeribunun ni Alla tagafoonu ya yi, i golle ni korosinden ŋa. I sawuran wa xoyi daabanu, seren yinkollan w'i ya, a do kanpu. (Joppaye 3.24)

---

[1] Fatanpanciye safanten ni yere.