Gori_Xiisa

Gori Xiisa

Gori taaxumoxo, Tamaaro Dukkure ɲi taaxunu Xuura Xase ya, a giri ti i wa telle taaxuramuuri. A ga ri Tanbaxaara, Tere Masire ti: “O n daga, n nta a mulla an ga taaxunu noqu n ga nta noqu be tu.” A do Tere Masire kira terene. I ga ri Maxanna gide ke ne, fongotten da a tirindi, a ti: “Tamaaro,” a ti: “Goroben ga da an kufunen gorobi bakka an yinmen ŋa noqu be,” a ti: “An sirono non ya yi, yille katti an falle.” A ti Tere Masire da a ti: “O n yille.” A ga ri, a ti Tere da: “In taaxuran ni yere ya yi, ke kufune.” I da songan katu no, i dangi. Tere Masire ken ro Tanbaxaara, a dangi katti Xuura Xase. A ga gilli Xuura Xase, a do kaanu ɲeeri bogu, i ri Gori.

Tamaaro yinme renyugu, renyugu ɲeeri ya na a maxa: Anmedi Njoŋe a do Yaate Njoŋe a do Wakkari Njoŋe, kun wa saaxe yi; Karadige Siliman Simiina a do Jaabi Asa Xase, i xa wa saaxe yi; Matere Henda, a baane wa i ma yi; Bugari Seta, a xa baane wa i ma yi. Tamaaro renmun ni ku renyugu ɲeeri ya yi.

Xooraaxun ga ri Tamaaro yi, katti xooraaxun ga riini n ga ken koono fana, Tamaaro na Gori sigindi a do a kallen naxa tankarage a do xaaxu filli. Xooraaxun ga ri, a ti i ga na kara de, a ti fulaana ya nan taaxu. Anmedi Njoŋe ti, a ti: “In faaba, fure kara, ŋalinte wa i sagon di, fulaana ken nta o ku marana.” A ti: “An ken nta ɲaana tokkindaana yi, an ɲaana gurujandaana ya yi, n wa an yillifuncen karana guuxon ŋa.” Aa!, i ti: “An ga na a yillifuncen kara guuxon ŋa, a do Karadige Siliman Simiina, i yonkin teppe me yi ya,” a ti: “kun su nan kara.” A da a yillifuncen kara guuxon ŋa. Anmedi Njoŋe do Karadige Siliman Simiina, kun kara. Guuxo, a wa tubaabun maxa saasa, a da a boosi. A ga da sere su yillifuncen ro ken kanma a ga da a tappi tanni, an kalla ya.

Jaabi Asa Xase taaxu. Geserun ti kallen do watten da Jaabi Asa Xase ɲa sooma yi, xa sooma fe. A kutten ni Jaabi Janbu ya, siraqu da a katu Gurumaami. A ti i ke nta wurugene Dukkureyugo ga i wurugexannen mukku. A xa kara, a soxoodun ɲeme, i faxa da a ɲiiɲen ya taxandi Xuura naxa. Sere be soxoodun ga toxo saasa: Yaate Njoŋe, Wakkari Njoŋe, kun soxoodun wa Jonka, kun ɲa Jonkaaranko yi; Matere Henda, a ɲa Maadinkaanunke yi; Bugari Seta, ken ya ni Bugarikaara, a ɲa Bugarikaaranke yi. Ku renyugu naxati ya soxoodun na Gori. Na a wutu Masigala na a wara Bugarikaara, kun su ni Bugari Seta ya renmu yi. Maadinkaanu, Matere renmun ya ni. Jonkaara, Yaate Njoŋe do Wakkari Njoŋe, i filli ya soxoodun na non ŋa. Sixaali Yeli ka, ken ni Wakkari Njoŋe; Dankurunka ya ni Yaate Njoŋe. Ku soxoodu naxati ya n toxo Gori, i ya n taaxu yere. Ke ga na kara, ke na taaxu, fesonŋaaxu fe.

Tamaaro na Gori taaxundi a do a kallen naxa, tankarage a do xaaxu filli. Tere Yaate taaxu a batten di tanjikke a do xaaxu seegi, i filli kafu tankabe siine. Ka su ga Gori lenki, Yaxarinfede Jaaba Bugari da kun ya batu. Yaxarinfede Jaaba Bugari dangiyen falle ka su ga Gori, kaanu dantanto ga fe, sere taaxu i di. Taaxen xa, fesonŋaaxu fe de, wuyugumaaxun ya na a ɲaana. O ku Maadinkaanu, Matere Henda taaxu, Matere Henda da Tama Janbun saara, kamo karagi kome yan ɲi a da Gori. Na nanyeeren mara ma a ga saarene na i renmen tara, a nda an bonondi an ra nta jaxaseedini ma i ga tiini: “Yinmakitante xo Tama Janbun yeere.” Tama Janbu da Tere Goroko saara, Madi Isufu duwa a danŋa ti: “Hari na an falle ɲa fillo yi, fillo falle sikko, sikko falle naxato, naxato falle karago, karago falle tunmu.” A xusi renyugu tunmi saara: Tama Kanni, Yaate Kanni, Siliman Kanni, Yamadu Kanni, kun wa saaxe yi; Anmayaate Goroko do Hendamaxa Goroko xa wa saaxe yi, renyugu tunmi. Maadinkaanu ni ku yugu tunmi ya. Yaate Njoŋe, a da Anmayaate saara; Anmayaate da Ɲoŋaane Sanba Xanco Gillen saara; Ɲoŋaane Sanba Xanco Gillen da Dankuru Sooman saara; Dankuru Sooman da Madaha Dankuru saara; Madaha Dankuru, ken ya n jiidi. Madaha Dankuru, a da Tama Xaaɲi saara, a da Wakkari Xaaɲi saara. Wakkari Xaaɲi yan da Sinbala Wakkari saara. Fodiye faayindaanan ti Sinbala Wakkari: “An na ren baane ya saarana.” A ti an da gaare ko, a ti i ke na renmu naxati ya saarana. A daga fillandi ne, a ti Sinbala Wakkari, a ti: “ An ke de, Sinbala Wakkari, o da ren baane ya ŋari an di, an na ren baane ya saarana.” A ti: “ Tonŋu fe, n ke na renmu naxati ya saarana.” A daga sikkandi ne, sikkandin ti: “An na ren baane ya saarana.” A ti “An xa da gaare ko,” a ti i ke na renmu naxati ya saarana. A da Xaɲaagankayaxare yaxi, a da Wakkari Soxona saara. A da siranyaxare yaxi, a da Tamasa Juma saara. A da Tanbaxaarankayaxare yaxi, a da Kande Wuri saara. A da Tanahayaxare yaxi, a da Fuseeni Janga saara. Renyugun naxati tinme, baane su do i fune nta saaxe yi. A ti fodiye faayindaano, a ti: “Axa ma gaare ko, xa n xa ma gaara.” A ti: “Axa da ke baane baane ya ŋari, xa n ke na renmu naxati ya saarana.” Kun ya n ɲa Dankurunka yi.

Asa Njoŋe soxoodun faayi: Wakkari Njoŋe, a xa da Anmakari saara; Anmakari da Sanba Wakkari do Dunbiya Wakkari saara. Sanba Wakkari da Tere Labeli saara, a da Nalla saara, a da Siraqe saara, na Huura saara. Dunbiya Wakkari da Masirenun sikki saara. Xa ku fonlaqu su, Nalla fonlaqen baane ga fe, ken xa renyugu baane ya n toxo Nalla fonlaqen ŋa, Buune kisimaare. Masire Jereba fonlaqen ya n toxo. Masire Jereba yan da Yeli Masire saara; Yeli Masire da Sixaali Yeli saara; Sixaali da Yaate Gereme saara; Yaate Gereme da Banjugu Dalla saara. Sixaali yan da ke Yeli Masire saara xadi na Anmedi Masire saara, kun wa no. Bugari Seta, a da renyugu naxati saara. A da Jaabi Heliman saara, a da Yaate Heliman saara, i ma ni Heliman Tanja, a da Ɲoŋaane Sanba Loxoma saara, i ma ni Loxoma Kamara, a da Tama Dinde Tere saara, a ma ni Loxoma Kamara. Ɲoŋaane Sanba Loxoma ken ma tebe toxo. Tama Dinde Tere, i ti a da Tama Loxoma, a da Tere Jaabi Simiina saara; Tere Jaabi Simiina da Tama Kanni saara; Tama Kanni da Goroko Simiina saara; Goroko Simiina da Birante Jaaba saara; Birante Jaaba da Keena Wuri saara; Keena Wuri da Bamaaro saara; Bamaaro da Nenne saara.

Tama Henda do Masiga Henda, kun wa saaxe yi. Tama Henda ya n ɲa Siixu Fune ka ke yi, Masiga Henda ɲa Buune ka ke yi; ken ya n siro buru ma a toxon ga roono kundan kanma nan ti Masigala, ma a ga kunda booxono Bugarikaara yi na a ɲa duran kunda yi nan ti Masigala.

Gori taaxe, kamo seegi tansege a do siina seegundin ya ni yirigi ya (888 siine). Xa o da janmunu ɲeeri ɲi ɲiiɲe ke yi, kun da o saama ti tanɲeere siine: Kebe Tama Giden yan da o saama ɲiiɲe ke yi; Silla Jaxaame, i da o saama ɲiiɲe ke yi; Tuure Jaraha, a da o saama ɲiiɲe ke yi; Tuure Sisaaxo, a da o saama ɲiiɲe yi; Jikkinne, a da o saama ɲiiɲe ke yi; Gasanma Ganneera, a da o saama ɲiiɲe ke yi. Ku janmunu ɲeeri yan da o ku saama, i da o saama ɲiiɲe ke yi tanɲeere siine o ma ri.

O ku ga ri taaxu Gori, o da Tuure Sisaaxon do i tagayugo Tuure Jaraha, o da kun ɲi ɲiiɲe ke yi. Sere fana be na Tamaaro baasu, Tuure Sisaaxon ya ni. A da a baasu suurinyokke yi. Anmalaha ga da lafan bogu a yi, yinben ga ti: “Gabayi!” A da lafan saaga a yi. A ti: “Tamaaro,” a ti: “Naamu,” a ti: “An yinme na a faayi.” Tamaaro ga da lafan bogu a yi, yinben ga ti “Gabayi!” Tamaaro da i kitten ro a di, a da a toxo a yi, yinben kara, a ti: “O na a yiga.” I xusi bogu a wure, i ti: “Sere ra nta toqo ke kaaran ŋa.” I daga taaxu Yaaginne. Gasanma Ganneera yan da o ku saama, xa Gasanma Haabaxeesi ma o ku saama ɲiiɲe ke yi. Tuure Sisaaxon yan da o saama, kun da o saama ɲiiɲe ke yi.

Xanta Silla, Silla Jaxaame, a da tunka fana Jegira janba Dukkuren da ken yan sigi a ga toxo o maxa a ga kori dagana, gango nta xenne a yi ɲiiɲe ke yi. A ga na fo wo fo ɲa, o tiini xa da a wara ya baawo a da Xanta Silla janba o da. O do Xanta Silla da me kita xaso do bito tanmi, bunan ya ni koota su. Xanta Silla yan da a ko Dukkuren da ti i wa feera kutunu a yi xunbane axa wa a ɲiyini. A da a ko tunka fana Jegira da, a ti an na gangon gangu: i daga fodiye faayindaanan ne, a ti sere su n maxa futo soro an ɲiiɲe ke di suure ga fe, an ga na ken ɲa su an wa a niyini. A da gangon gangu ti sere su n maxa futo soro. A xa korotun su ɲaŋini benferefeten ya yi. A daga a ko Tamaaro da ti, a ti: “Xa xenu a yi lenki de,” a ti a nta benferefete kitana, a ti a su da suuren ya soro. O da i niyi. A kori telle do a yi, a toxo o maxa yere. An da a faamu de!

Ɲiiɲen wa Dukkuren maxa, Jaafunu su ɲiiɲen wa a maxa ma Siixumaru ga riini. Jaafunu ken ɲimini Dukkuren ya yi ta. Siixumaru ga ri, a ri sigi fodiye Madimaaro xabura ke yi, a da a juura. Siixu Xujeyi faaba ti, a ti: “Woli faayi xinxennan xa di de,” a ma a jaabi. A ti: “Woli faayi xinxennan di de,” a ma a jaabi. A ti: “Woli faayi xinxennan di,” a ti: “N ya na a tu diinanta an ŋa, woli su ga Gori, n do a su sefe me da saasa.”

A da Gori wuti ti saheelin ya, na Gori toxo banboxon di, i teyen di. Xa a ga dagana Yaaginne, a da Yaaginne wutu ti banboxon ya yi, a da Yaaginne toxo i noogen ya di, a daga yanqa Tuurulenfunun ŋa; a da faaren xeyi ti Jaafunu su na me ɲi. Jaafunu su da me ɲi Tuurunlenfunun ŋa, a ti: “Jaafunu, axa na kamo sikki yugo kini in ŋa, xunbane, Garan ga ma wuru su, n wa Yelimaane tagayen karana a kanma.” Ken bire Garan ya na kumandanŋaaxun di Yelimaane, Masasin kiyen di, ɲiiɲe ke marene Masala ya yi. “A ma wuru xunbane falle su, n wa tagayen karana a kanma, axa na kamo sikki yugo kini in ŋa.” A da Jaabi Muniina raga ti kitten ŋa, a ti ke yugo me kamo sikki. Janbere Jaxaame ti Siixu renme, a ti: “Ke me kamo sikki ra wa kitene o maxa senbe yi, ke me kamo sikki ra wa kitene o maxa jewoye di, ke me kamo sikki ra wa kitene o maxa saagoye di, xa ke me kamo sikki nta Jaafunu de.” A xeere, a da yaaxon faayi, a ti an da tonŋu ko, a ti hari jamaane be xeferin gan xoora Jaafunu ya, ke me kamo sikki nta kitene non ŋa. Ken bire, a ti i ke do tannaxate wujuune ya n ri, na a wutu i ke yugun ŋa na a wara Jaafunu ya, a koota Jaabi Muniina, a me nta i di faranfaroye di. Jaabi Muniina yan da Wakkari Kuta saara, Wakkari Kuta yan da Binta Silla saara, Yaaginne. A faayi Wakkari Gasanma maxa Yaaginne, a kisima ya ni; ke koni a ya da nan ti hari jamaane be xeferin gan xoora Jaafunu ya, ke me kamo sikki ra nta kitene.

Ayiwa, Haruuna Njaayi kisima ti a da, a ti: “N ke wa an tu de, xa n ke ma an tirindi ken ŋa de.” Jaman ga sanqi bire be, a da a xiri a do a daga fonkaaran ŋa, a ti: “An ga ti an wa in tu, an da tonŋu ko, an da in ŋari minna?” A ti: “An da tonŋun ya ko, an wa in tu, n do an gemu Gori do Yelimaane naxa, ken bire Junqulaanu ma taaxu, gujan wa in maxa, salliji kubulenmen wa in maxa, an xeere an da in faayi, n xa xeere, n da an faayi; an ma sefe in da, n xa ma sefe an da. A falle, n do an da me ɲi Jooguntoro, siigumu ɲeeri wa do in batten ŋa, debe su n wa waajundini no, an ya n ɲa in da xaanadiya yi in do Jooguntoronko naxa; an da a mugu de!” A ti “Yobo”, a ti xa “An wa wuyun kitana ma an ga lagarini wuron do kiyen tirindini soron ŋa.” I da kamo ku sikki yugon bereta. Tamasa Juma, ken daga kamo ku sikki yinmankaaxun di Yelimaane kareyen ŋa.

I ga ri Yelimaane, a da Sanbaru wara deben ŋa, i da Sanbaru niyi. A da Fuuta wara a yi, i da Fuuta yillandi. A da Xaɲaaga wara a yi, i da Xaɲaaga yillandi. A da Kingi wara a yi, i da Kingi yillandi. A da Soroma wara a yi, i da Soroma yillandi. A da Baaxunu wara a yi, i da Baaxunu yillandi. Tamasa Juma daga sigi, a ti Siixumaru, a ti: “O ku maanu do o faabanu da o riti ti o n ri gaja ya, xa i ma o riti ti o n ri yugun faayi, an ga ma bogu Jaafunu do Yelimaane naxa xunbane su, o ku wa yillene, o ku maanu do o faabanu da o riti ti o n ri gaja ya, i ma ti o n ri yugun faayi.” A ti: “Axa xeferin ya nan roxa mene, Jaafunu.” A ti: “An ken sefe feti ken.”

I da tanɲeere segensegemaade kutu, segensegemaade su, soro tanmi do fillo; i ga na ke xenundi, ke na segensegemaaden wutu ma i ga dagana na segensegemaaden senbendi Yelimaane tagayen ŋa. “N tan wutu! N tan wutu!”, Siixumaru ti “n tan wutu” wure ni mani ya fulanxannen di? I da a ko a da. A ti: «Jaafunu ko sagata» (Jaafunu ni yugon ya). Laxasaaran ga riini, i da Yelimaane kara. I da a tilenten soxundi Siixumaru jon di, i ti a naabure be ga kite, a faayi. A da Gidinme xiri, a koboncinden ga gemu sere be yi, a gemu Yaari Tunkara ya yi, jaaren ya ni. E! a ti: “Ke ken ni Yaari ya fedde.” A ti saasa, “N do Gidinme wa telle, n wa dagana i taaxundi Fuuta, jamaane be gan xawa Jaafunu fankanjan di, ken feti Gidinme.” Ayiwa Jaafunu ti: “An do Gidinme ga na daga, an da o ku kun ɲa gunne yi de; Gori yinme ma Kingi yinme, an da o ku feetondi de.” Ayiwa a ti: “Naabure be ga kite Yelimaane, a faayi; n ke fo ni taxandikaragandin ya, taxandu naxati su ni Jaafunu ya fo yi. Axa ga yanpana a di, n na axa taaxallenman toxo axa da, axa ga nta yanpana a di, n do a dagana ya, Gidinme nta toqo axa fankanjan di.” I ti: “O yanpa an maxa.” Ayiwa a ti n na nuxudunxullaaxu axa da. Jaafunanke, maxa daga yaxare yaxi Gidinme de! An ga na fo yaxi Gidinme su, ken ra nta riini taaxu faabanbaanon jon di, misiiden di a ga i moxon koono. I kun ya na fo yaxi axa da, Gidinmanken ya na fo yaxi Jaafunu, a na ɲa fi rakutaana yi Gidinme. Xa an ga na fo yaxi i da, a riini meenun ya faayi batun di de. Ken do saasa naxa an ga na a taagumansa, Dalla Nama ma na Jaafunu ya, Buubu Danbele ma na Jaafunu ya, Xanco Moriba ma na Jaafunu ya.

Ayiwa, a falle a ti Siixumaru, a ti Jaafunu, a ti: “Sere su ga na Jaafunu kara, hari na a kaman fin lagaren ɲa a yi.” A renme Laamudo Julube ti: “N faaba ma i nda bexu i be yi, ma i nda bexu i be yi.” A yille a yi, a ti: “Ma i nda bexu i be yi.” A yille a ti: “An ga na Gori kara su, hari na a ɲa an fi lagare yi.” Siixumaru da Gori kara, a maxa debe kara a falle. Gori kare ta naxatandin ya ni Arisinaari ga da Ɲooro kara a yinme kanma.

Rama ya faayi Italiye, i wa tiini a da Romeganko, o ku kori i toxon ŋa, o ti Rama. A da ɲiiɲe ke mara tannaxate siine. Mukken ga na yanqa an ŋa, an dagana kotollen ya muuru a ga saqa a di. Ken ga da i tubogu, i ti i ntaxa ken mulla, an nan saage a guruusini. Siigumen ra wa terene Jaafunu, kiyen muuman su a na yaxarun ɲiini guruusindini ya tanni, sere nta mukke yanqa koota tu. Ken ga da i tubogu, i ti an nan saage a xalana. Siigumen ra wa terene Jaafunu, bundanŋen ya na yaxarun kitten di i ga leppan katta; ken bire xalan ma bange. Ken ga da i tubogu, Jaafunu da me fuula, i ti: “Xa ri o n daga Soroma a na kure kini o yi o n ri xenu Raman ŋa!” I daga Soroma, i da Koyitan ɲi Maaruntara, a ti: “Taballen na in ya maxa, xa jama nta in maxa, jaman na Soroma Xoore ya, Jaafunu, xa daga Soroma Xoore!” I daga Soroma Xoore, Soroma Xoore ti yugusirun wa o maxa xa taballen na Koyitan ya maxa. I yille katti Koyitan ŋa, Koyitan ti: “O su na me ɲi Soroma Xoore!” I da me ɲi Soroma Xoore, i da kuren “siiɲe“ i wa riini Jaafunu deema Raman ŋa koota fulaana koota.

Fodiye faayindaanan wa taaxunu, a ti kure nda ɲi telle Jaafunu, i na sere kari kuren ga dangini a kanma. Sanba Jalu ti: “In renyaxaren faayi, bononten ya ni, xa da ke xurusi kuren nan dangi a kanma!” Fodiye faayindaanan ti: “Sere be ga na daga kuriyinmankaaxun di, ken ntaxa riini de, ken toqo ya.” Kurigume ke xa, Koyita ke xa, renyugu karagi ya na a maxa: Tumaani Soxona do Muusa Soxona wa saaxe yi, Kuusinke do Sanbu wa saaxe yi, Mahanmadu Haawa baane wa i ma yi, ken ya ni sooma. A ti: “Mahanmadu Haawa, an ken baane ya ni an ma yi, maxa daga ke yinmankaaxu di, i ti sere be nda daga a toqo ya, an xoxone yogo n daga baawo an ken baane ya na an ma yi, an ma konbon nan maxa kaawa.” A ti: “In ma konbon yan kaawana xa n dagana ya, in xoxone nta telle kuriyinmankaaxu di na in toxo.”

Ayiwa i ri yanqa Jaafunu, i ti Sanba Jalu na i renyaxaren kini i ya. I da a xurusi. Kuren dangi a kanma, i ri yanqa Jaafunu. Minan Kollo Dogoso ti: “Ke kagandaare faayi de, n faayi birigene a di saasa, n wa ɲaana faringije yi, yinmanko ku sikki ga tillisu ku beenu wure, fo wo fo ga a di, n wa a tillisinkaccen kutunu; n na Waali sagata, n ga na birige botoxan di. Axa ga na in do botoxan ŋari tanni, axa n xenu i ya. Axa ga ma in do botoxan ŋari, i ga na in kari killen di, xa maxa xenu i ya de!”

Minan Kollo Dogoso, a ga yillankuppe kagandaaren di, a ɲa faringije yi. Ken bire tillise wa tontene Tunkangaawa, Yaaginne kafallen ŋa, a da a kutu; tillisi wa tontene Gololoqu, a da a kutu; tillise wa tontene Juntu, Tanbaxaara do Jongaaga naxa, a da a kutu. A da Waali muuru, kuren wa do a yi, bunan wa sefene, a daga birige botoxan di, a do botoxan ri. A do botoxan ga ri, a ga yillankuppe xadi a ɲa seren ŋa. A ti: “Xa xenu i ya!” O do Raman da me kita. Jaafunu da Raman konko xo daaru. Tannaxate ke siine, a ga da naabure su raga, Jaafunu da a boosi. I ga da a boosi, i da a taxandi fillo yi: Soroma do ketten na daga, ketten na toxo Jaafunu. Soroma do i xallen ga bogu, Jaafunu da me kobonsi, i ti: “Axa da ke naabure xoore toxo wolonrondaanon ya maxa, o n daga kanme karandi i ya baraten ŋa o na a boosi i ya!” Jaafunu xusi Soroma fanpa. Pippu! O xenu Soroma yi. I da o konko. Soroma da o niyi. I ti Jaafunu, i ti: “O kuti axa di koyi!” Xa Jaafunu yinme bunnun yan da Mahanmadu Haawa kari, a ma toxo Raman gajanŋen di. I ti: “Raman gan da Mahanmadu Haawa kari, a tooxe nta o di, xa Jaafunu yinme yan da kurigumen kari, o kuti axa di de! Ayiwa axa naaburen faayi, o ku ri yugu ya bogu axa xannun di, o ku ma ri naabure muuru. I da naaburen kini o yi. Xa ri o n takki ke me gan ntaxa ɲaana.” Takkiyen ɲa a koota, Jaafunanken ga na Soromanken ɲi hari i yaqen ya ne, an ga da a girindi kallungooraaxu ya, a ga na ɲa soro beenu kiyen di, hari na kun bonondi! Soromanken xa nda Jaafunanken raga hari i yaqen jon di, an ga da a girindi kallungooraaxu ya, a nda ɲa soro beenu kiyen di, hari na i xa bonondi! An ga na xenu Soromanken ŋa Jaafunanke su jon di, a ga toxo taaxunu a ga ma giri nan kafi Soromanken ŋa, a nda ɲa soro beenu kiyen di, hari na kun bonondi! An ga na xenu Jaafunanken xa yi Soromanke su jon di, a ga na toxo taaxunu, a ga ma giri nan faasandi Jaafunanken da, a nda ɲa soro beenu kiyen di, hari na kun bonondi!

Ken dangiyen falle o da laada ro me naxa, laada be ga nta gurujene abada, sunpun ga solini ti a yi: ɲaxanna, ma ɲaxantanmise, ɲaxan ya ni de (yinsiyinde, ma royugu, ma fallande). Tanmise be nda kara Soroma ma na be nda kara, Jaafunanke ga no, falle ta a do xoqe, Jaafunanken ya fo ni. Fo be xa ga na kara Jaafunu a ga ɲa Soromanke jon di, kaane ta a do saxabanŋe, Soromanken ya fo ni. I su gemu a di na naabure ke toxo Jaafunu maxa.

I ga kiɲe Kanŋesaanu, tanɲeere kaagume xusi booxe, i ti: “O ku wa taaxunu yere.” Tanɲeere kaagume, Gaawa bogu ken ya di, ken ni Kanŋesaanu ya, Sanbankaanu bogu ken ya di, Junqulaanu (i ga tiini noqu be Soroma kaanu) a bogu ken ya di, Xooje bogu ken ya di. Soroma toxoyinmen faayi Jaafunu.

Ayiwa o do axa naxan ni ke ya yi. Fo be nda kara Soroma ɲaxan toxon ya ga a yi, Jaafunanken ga no: falle ta a do xoqe; fo be nda kara Jaafunu xa, Soromanken ya ga no: kaane ta a do saxabanŋe, a ya fo ni. Ke laada nta gurujene xa. N da an ka, ken nta o walla me yi. An ga na xenu Soromanken ŋa Jaafunanke su jon di, an xenu Jaafunanken xa yi de; an ga na xenu Jaafunanken xa yi Soromanken jon di, an xenu Soromanken ŋa. Iyo, o do Soroma ken moxon faayi. Xaɲaaga, ɲaxanfo be ga na kara, Jaafunanken ya ga no, xoqe, o ya fo ni; fo be nda kara Jaafunanken maxa, Xaɲaaganken ya ga no, a fo ni xoqen ya. Gidimaxa, fo be ga na kara (sallinde, ma yinsiyinde, ma royugu), o ga Gidimaxa ya, Jaafunanken ya fo ni xoqe; i xa ga na ɲi Jaafunu, Gidimaxanken ya fo ni xoqe. O do i naxa, xoqinsefe ya ni, xa tansefe ken, ken na o do Soroma ya naxa. O do Soroma ken kafimoxon ni ke ya yi.

Gidinme, Ɲaxatenun ya ni, Kingi muuman maranten ɲi i ya yi. Daaman Gille Jaawara giri Mande a ri yanqa Sooro, Maamudu Koyita ya na Sooro yinmankaaxun di. A ga yanqa Sooro, Maamudu Koyita yaqen ɲa, a ga na saare ta su, yaxare ya ni. Soron da a ko a danŋa ti: “An ga da yaxare be yaxi, sallaahu, a wa renyugo saarana.” A da a saara, a ɲa yaxare yi; a ga ɲa yaxare yi a ti: “N ke kori keeta.” ; i xusi a toxora Koriya Koyita yi. Koriya Koyita ke, a faranfaro diina Sooro yaxarun su yi ma i ga tiini a da Jinna Maxan Koyita. Daaman Gille xa giri Mande a ri yanqa Sooro, tugu buru yogonu bogu Koriya Koyita yi na fate ke su loogo. I ti Daaman Gille na a jaara, a ti: “N ra wa a jaarana xa n ga na a jaara axa na a kini in ŋa, n na a yaxi.” I ti hatte! A da a jaara, i da a janba. Daaman Gille daga, watten yille katti a yi. I daga a muuru i do a ri, i ti: “Saasa ken, a jaara o na a kini an ŋa.” A da a jaara, i da a janba. Daaman Gille daga, watten yille katti a yi. I daga a muuru, i ti: “Saasa ken, an ga na a jaara ke ta su o na a kini an ŋa, xa a sarati, an do a nta taaxunu Sooro ɲiiɲe ke yi de, an do a bakka ɲiiɲe ke yi ya; an ga da a ŋari o ga an janbana, ke yaxare, i ti a ga na renme saara, a ga da a saara yugo su da, a ga saare ɲiiɲe be yi, renme ke ya na ken ɲiiɲe marana, o ku xa nta a mulla o ɲiiɲe ke ga marene sere yi Koyita ga fe, ken ya ni o ga an janbana.”

A ga da a jaara, i da a kini a yi. A do a daga taaxu Tuurungunne, Kingi ɲiiɲen di. Daaman Gille deben ni Tuurungunne ya, xaɲaanan ya ni. Ken bire Kingi wa marene Ɲaxatenun ŋa.

Baanan sallen koota, tunkanyugo ke renme, a nda giri, a na i bunnun sedi teyen di, a na yogo xenundi; a na bunnun sedi noogen di, a na yogo xenundi, i na dinmun timi, i na ti dinmun liŋo saasa ya, ken da a ɲi a da soro filli xenundi.

A koota, sallen koota tunkanyugo ke yinme gidanyaxare, a toxon ya ni Juma Ɲaxate. Juma Ɲaxate renme, bunnun gemu ken ya yi, i da a joogi xa a ma kara. A ga ri a ko gidanyugon da, a ti: “An renmen ga da golle be ɲa in renmen ŋa,” a ti, “a faayi!” A ti: “Ke ni leminanfi ya yi.” A ti: “Iyo baasi fe, xa a wa riini ɲa xirisinfi ya!”

A toxo renme ke jaarana, i ti a do a n daga Daaman Gille ne. A da a ɲi Daaman Gille daga xaɲe, a da yaqen ya ɲi no. A ga da yaqen ɲi no, yaqe ke da kanjanbaren ya soro renme ke da, na futon filla na a kini i ya, i da a yiga. Daaman Gille ga giri xaɲeran ŋa, a ti: “Tuuritiyen wa yere, jerintatiyen wa yere, siinatiyun wa yere, kenmun wa yere, an daga kanjanbare (ɲiime duuro) ya soro.” Juma Ɲaxate ti: “Yobo,” a ti, “hari wuro ke o ku na a mulla o ɲaxamen nan ɲa kanjanbaren ya yi baawo ku wuru sikki lemine ke ma xenqe, xa gelli a ga da kanjanbare ke yiga a do saasa naxa a xenqene ya a ma wulli.”

Kun bito sikki, koota su i na kanjanbare ke sorono a da ya, leminen saha. A ti Daaman Gille da, a ti: “Ayiwa an jonkon ni mani?” A ti: “N xa ma tappe tafu, n ma tufa dabari, jonko nta a yi.” A ti: “Kanjanbare ke, sere yan da a kari gunnen di.” A ti: “Jonko nta a yi.” Ayiwa a ti: “Mani n liŋi an da?” A ti i na a mulla na Kingi ya mara. A ti: “Lenxotte fulaana, an nan daga Haasa xooren ne, maxa daga moodi su ne Haasan ga fe de! Haasa xoore na a safa a na kini an ŋa, an na a gooli na a ro faren xanlangon ŋa. An ga bogu do Ɲaxate su galaqen ŋa nellen ŋa, yille nta karene a yi deben di, a wa jokkini. An ga bogu do fo wo fo galaqen ŋa soxuban ŋa, wuro nta roono a yi.”

Daaman Gille setu faren ŋa, xanlangon wa a xannen ŋa; a da Kingi yaala. A nda ri sigi Ɲaxate su galaqen ŋa, gurubugaraba, na kun girindi ga fe! A da Kingi su xurandi. A da Kingi kara a ma tanmu do bunnu sedi. Jaawaran na Kingi mara, Ɲaxatenun nan wuru, a su sabaabu ke ya yi. I ri taaxu Gidinme. Daaman Gille da i gujan banba, a da Kingi mara.

A ga kara, a renmen da Kingi mara. Koriya Koyita da a renme ke toxora i faaba Maamudu Koyita ya yi. A da a toxora i faaba ya yi, ti Maamudu Jaawara. A da Kingi mara, a xa ga kara xoxonen taaxu, a murunte; Murunte Silamaxa. I ti: “Murunte ken nta o marana.” Yuguxase wa no, a ti: “Ke kisima demu Kingi karana a ma tanmu sedi, a ma bunnu sedi, hijaabugumun ya ni, o na a faayi o na a tirindi digaamu sikki ya, a ga na i ko, fitina nta a di fofo nta a di a na Kingi mara; a ga na kori i ya su, o na bara a da.

I ti: “Murunte Silamaxa, duna yugun do a yaxaru, kan nan fuŋa?” A ti: “Yaxarun ya ni: yugu baane yaxaru sikki, yugu baane yaxaru naxati, xa yaxarun ma konto yugun ŋa de. Yugo su ra ga nta marafan katta leminaaxu saabuda, an na yaxarun ya di. Yugo su ra ga nta marafan katta xooraaxu saabuda, an xa na yaxarun ya di.” I ti: “Iyo o da a mugu.” I ti: “Duna sikke bita manime ni ke yi?” A ti: “A sikken bita sikkan ya ni.” i ti: “Bito sikki?” A ti” “Yobo: Alla da duna taganden joppa alahaadin ya, tenenŋe, axa da in tirindi taratan ya yi; duna sikken bita sikkan ya ni.” I ti: “Duna fo wo fo ga a di mani n misa a su ya?”” A ti: “Tiiden ya n misa a su ya.” A ti: “Ji wurunten do i misoye moxo wo moxo, an ga na tiban dabari, kanme nta konpen noxon kitana de. Xa an ga na yinben ken kumu tiban noxon di, tiiden bakka sellan ŋa ya; o da a tu ti tiiden ya n misa.” I ti: “Ke feti lemine yi, xa da a gida gujan kini a yi.” Murunte Silamaxa, a da Kingi mara. Ken do saasa naxa Ɲaxate, a nta Juman toxo yaxini, a nta Juman toxo toxorana, Juman toxo xa nta wuyini a kan di. An ga ri tanni i na an xatana ya baawo tunkanyugo ke, a gidanyaxaren ya ni Juma. Juma yan da a ko Daaman Gille da ti a na ke safaye fulaana safa, ke lenxotte fulaana, Haasa xooren na a safa an danŋa na a ro faren ŋa xanlango yi an ga bogu ti Ɲaxate su galaqen ŋa, a dagana ya. A yan da ken feera koyi na Kingi boosi. I xa da a ko me da, sere su ntaxa Juman toxo toxorana, an nta a yaxini; Ɲaxatenun xosen ya ni ken ŋa.

O ku Jaafunu, o do Gidinme naxa: ɲaxanna ma ɲaxantanmise, a ga na kara Jaafunanken jon di, xoqen ya ni o fo; a ga na kara Gidinmanken xa jon di Jaafunu, a fon ni xoqen ya. Ayiwa Gidinme ken moxon ni ke ya yi.

Laamudo Julube (Amaadu Siixu) ga ri Gori raqen raga, xasu ɲeeri a da Gori yoori. A do tannaxate wujuune ya n ri. A do tannaxate wujuune da Gori raqen raga, a ga yillene a do wujuunu ɲeeri yugo ya n yille, a su faayi saqa Gori. Cerino Alifa ga ɲi Batama, a faaba ya n ti a da: “An faaba Siixumaru taalibe fanan ni ke ya yi.” A ti: “Fo be ra ga Gori niyini, ke fe de. An dagana taaxu Gori raqen ya yi an na i naxafan bonondi.” Ken bire yillen wa gunnen di, tigan wa gunnen ŋa a ma ro kaanun di, faren wa a yigana, hadamarenmen wa a yigana, sin wa a yigana, i yinmenu wa kaanun noxon di. Dullen baane yan ra na Gori bonondini. Xa hadamarenme, boorinxulle kataanon ya ni, hari boorinxullen ga yittiderun naxa, i ma a toxo a da sakkati sere siginte. A ri taaxu Gori raqen ŋa xasu ɲeeri. A ga jigidunkuti a ti i wa telle, yogo bogu Gori noxon ya yi na a ko a da ti araaba ke, Gori wa bakka; a taaxu. I da me kita araaban ŋa, alaxanmisan wuro, mesellen ga na yere Gori bedde su yi, an na a ŋalla ya baxasin ga da deben xurandi. I da alaxanmisan ɲa me yi, i da arijuman ɲa, i da sibitin ɲa, i da alahaadin ɲa, tenenŋe Gori bogu. Fo be ga ɲa ken di, ken nan gaba.

Gori ga yille taaxunu, Gori bakken do a taaxe fillandin naxa, xaaxu naxati. Gori ga yille taaxunu, ken da a ɲi Laamudo ti: “Gidinme, leminu beenu ga senbe axa yi, xa da i ɲa komo yi; Karatanko, fo beenu ga senbe axa yi, axa do i n daga; Xaɲaaga, fo beenu ga senbe axa yi, axa do i n daga axa na i ɲa komo yi!” Gori xa da me ɲi, i ti: “O leminu beenu ga Xaɲaaga, o n daga i na i kini o yi; o ga na xaaxi soxono, siinen yillen ga na kare o na daga i bagandifon kini a ya.” Jaaba Xaaɲi ti, a ti: “Banbella janbayen me nta ɲaana, kame sooma ya faayi saqa Banbella, o yuguxaso yan telle i ga na o kari leminu na daga o diminnan tuga; o ku ra ntaxa fi da, o ga na leminun deŋe i nda leminun kari, o ku ra nta i gollen me yi, xa o soro xooro yan dagana i nda o kari su leminu na daga o tanbon tuga.” Kame sere xoore bogu Jaafunu, i daga Xaɲaaga. I daga yanqa Kiranne, ken koota debigumen na non ya. Xaɲaaga su da me ɲi, Jaafunu dantaxi. Mansa Anmedi ti, a ti: “Xaɲaaganke gan ɲi axa yi, ke kame sere xoore, o da i xurusi; moro axa yi Jaafunu, o ku ga kuti axa di! O ku daga me ɲi gunnen ya di nan takki ti sere wo sere, Xaɲaaganken ya ga ni an ŋa an maxa mexenlenme ro an marafan di, suguburudon ga fe. Fankaman ya ni, o ra nta balla a da xa o ku na marafan katu Jaafunu yi, a nta ɲaana. Suguburudon ga fe sere su ga na mexenlenmen ya ro i marafan di, hari na a kaman kari! O su takki, axa kun ma ti axa na o ku koroosi axa da Xaɲaaga sere siren su tereje, ayiwa axa da Danko Tumaani fanqa na a raqen booxo na a wara toron ŋa, na a xurusi; Tanbaxaara koota tanɲeere tanme ya n toxo o ku da Tanbaxaara, o kuti axa di Jaafunu!” Jaafunu ti i wa sefene, Jaabi Xaaɲi ti: “Jaafunu, n ma axa saama sefene Jaafunu, xa sabari n na a jaabi!” A ti Mansa Anmedi, a ti, “An da gaare ko, an ken ra nta sere baane karini yere, an ga ti o da axa kari. O ku ma axa kari, axa xaaxantaaxun yan da axa kari, Laamudo Julube gan ti o ku ya da, Jaafunu, xa da o ku kure o wa telle Xaɲaaga raqen raga, o na ti xusi a joppa o ku yi. A gan da o ku ya xiri ti i wa telle Xaɲaaga raqen raga o tiini xusi a joppa o ku yi; o ku nta telle takki gunne yi, o tiini a joppa o ku yi. Xa axa duŋe a da, axa daga takki gunnen di, o ku nta axa takkiye tu Laamudo Julube ri o raqen raga: Soroma wa a di, Baaxunu wa a di, Karata wa a di, Kingi wa a di, Xaɲaaga wa a di, Gidinme wa a di, a su da o raqen raga. O ku ya na Xaɲaaganke bakka Gidinmanke di ma o wa Gidinmanke bakka Soromanke di ma o wa Soromanke bakka Karatanke di? I wa a katta katti o ya ta, o wa a katta katti i ya ta. Ken dangiyen falle axa ga takki, Xaɲaaga su takki; Danko Tumaani ti i ke nta takkini, i ga na Dukkureyugo su kita, mexen na ro ti a raqe nan bogu ti a falle, kafirinun ya ni i ga ti ma i ga na marafan katu silaaminun ŋa. A bara takkini, o ku nta no axa yan bogu a wure nan ri a ko o da ti Danko Tumaani da ke sefe ko, a bara takkini. Yaaxon ga taaxu me yi, yiraame be ga a yi, axa yan da a taagumansa o yi: ke yiraame ya na a yi, ke yiraame ya na a yi.” O ga da me kita soxuban ŋa, wullufan ga riini o da Danko Tumaani fanqa, o da a xurusi na a raqen booxo na a taaxu toron ŋa. An ken ga ma sefe ko, an raqen booxe ya? O ku ma axa kari, axa xaaxantaaxun yan da axa kari. O ku nta duŋene yugo su da, ti kure kini o yi o wa telle xenu Xaɲaaga yi; o tiini ya xusi a joppa o ku yi. Xa axa duŋe a da, axa daga takki gunnen di o ku nta a tu, axa yille axa ro kuren noxon di, suguburudo wa axa marafan di wo mexenlenme wa a di, o ku nta a tu. Ken dangiyen falle duna su yan da o yoori, o ra nta axa bakka duna di, an ga ti tanɲeere tanme ya n toxo Tanbaxaara, katti Tanbaxaara koota ga riini Waayeli koota folo ya n ri. Kamo sikki yugo toxo Jaafunu da Waayeli, Tamaaro yinme faaba, Tamaaro be ga da Gori sigindi, a faaba toxo Waayeli ya, a toxon ni Dunbe; kurugumen yinme, Dunbe toxo Waayeli koota ya o ga daga Xaɲaaga deema. Kamo sikki yugo ya faayi saqa no, ken ya n xoto tanɲeere yugo yi. A xa kuuru.”

Xaɲaaga tunkanyugon ti, a ti: “Mansa Anmedi, guja be ga an feqen wure,” a ti, “a soxundi; wallaahi, n kuna ti Alla yi, xunbane, danŋen ga na kati Jaafunanken leminen ga sere su maxa i kan di, an ga ma ri a sigindi a faabanu ya, n na ken ka xooro. An ga na an renmen ta gillen ko, a ta deppen xa ko, Waayeli koota kamo sikki yugo ya faayi saqa Jaafunu da no i ga ri Xaɲaaga deema, ken ya n xoto Tanbaxaara kootan tanɲeere yugon ŋa.” A faxa da an jaabi. A ti, Laamudo Julube gan ti i kun ya na kure kini, i tiini xusi a joppa o ku yi xa axa daga marafan katu i ya, i kun nta a tu suguburudo wa axa marafan di, axa xa tonŋun ga nta i ya. Jaabi Xaaɲi ti jaman da, a ti: “Xa wuyi saqa baranxullen ŋa, n ke ra wa bito sikki ɲaana n nta xenqene, Banbella janbayen me nta ɲaana yere.”

A do marafan wa yoorindini hadaman kanma, a wuyi saqa. Janbaye maxa ŋari a di. Yillen ga kare, danŋen ga kati, Jaafunu leminen toxo riini xo buure, yugon do yaxare; i ri a su sigindi i faabanu ya: “In renmen ya ni ke yi, in renmen ya ni ke yi!” A yille tiini ka su ga a di fare, ka su ga a di fare; ken bire faren ma gabo, ku leminu ra nta Jaafunu terana. I da yogonu setundi i falle, siinun ŋa, yogonu soro filli fare, soro sikki fare. I da Jaafunu tunsi i leminun ŋa ma Jaafunu.

Xaɲaaga da ke golle ɲa. O da laada ro o do me naxa: Xaɲaaganke, Jaafunanken ga na a ɲi hari i yaqen ya ne, kallungooraaxu ya ni ta. Jaafunanken xa ga na Xaɲaaganken ɲi hari i yaqen ya ne, kallungooraaxu ya ni. Ken dangiyen falle ɲaxannan ga na kara, Xaɲaaganken ga Jaafunu, Xaɲaaganke ke fon ni xoqen ya; ɲaxanna ga na kara Jaafunanken xa jon di Xaɲaaga, Jaafunanken fon ni xoqen ya. Kayinde nta o walla me yi, kallungooraaxu ya ni ta. An ga na xenu Xaɲaaga yi, hari bito tanmi terende ya ga ni Jaafunu do non naxa, i na axa faabandini ya nan daga axa deema. An ga na xenu Jaafunu xa yi, hari bito tanmi terende ga na ɲi Xaɲaaganken do Jaafunu naxa, a riini Jaafunanken ya deema. Ayiwa o do i xa naxan ni ke ya yi.

Anmedi Mariya a do Gaayi Mariya, i wa saaxe yi. Anmedi Mariya ɲa Jaafunanke yi, Gaayi Mariya ɲa Gidimaxanke yi. Gaayi Mariya ya n giri Gidimaxa ti i ri bogu Anmedi Mariyan ŋa Jaafunu, a saaxarenmen ya ni; a gemu ɲaxan ŋa yere (Jaafunu), a da i ŋunon bagandi, doroken baane ya na a xannen ŋa, a kira regene. A do Sumaaren ya n ri doome. Nelle, Sumaaren da i ŋunon do i doroken su bagandi nan rege. Dukkuren ti, a ti Sumaaren da: “An da fo ɲa xa Gaayi Mariya da an saama. Ɲaxanna, a gunbo, a tanmise, ɲaxan toxon ya ga fo wo fo yi, a ga na kara Gidimaxanken jon di a ga Jaafunu ya, a ya fo ni xoqe. Gelli Jabbira ga nta no, Sumaaren ga no, Sumaaren ya fo ni. Sumaaren ga nta no sere wo sere ga taaxu Gidimaxa, Gidimaxa toxon ya ga an ŋa, hari siraqen ya an ga Jaafunu, ke ga na kara an jon di, an ya fo ni xoqe gelli Sumaare ga nta no. Xa Jabbiran ya fo ni.” A xa ti: “N xa da a ɲa an xa da”. Jaafunanke, ɲaxanna ga na kara an jon di an ga Gidimaxa, an ya fo ni xoqe; a tanmisen do a nan su. Gelli Dukkuren ga nta no Jaafunanke su ga Gidimaxa, Jaafunu toxo ke ya ga an ŋa, ɲaxantanmise ma ɲaxanna ga na kara an jon di Gidimaxa, an ya fo ni xoqen ŋa. Laada ke ro o naxa kundu ya, Gaayi Mariya do Anmedi Mariya ya na saaxe. Anmedi Mariya ni Jaafunanke, Gaayi Mariya ni Gidimaxanke. Gaayi Mariya ke janmun ya ni Jabbira. Gidimaxa su ga na ɲi me kanma, Jabbiran ya fo ni xoqen ŋa, Jabbira ga nta no, Sumaare. Sumaare ga nta no Gidimaxa su n ɲera a di, fo be gan xasa, an ya na a wuttu. Jaafunu su xa ga na me ɲi Gidimaxa, Dukkuren ya fo ni xoqe; Dukkure ga nta no janmunu ku kuttun ga na me ɲi, fo be gan xasa, ken ya fo ni, xa Dukkuren ya fo ni.

Gidimaxa demu gajanŋa do xoqen ŋa ma i ga soro sikki girindini Jaageli nan ti i n ri tirindindi Gori. Debigumun da in xiri nan ti ku giri Gidimaxa do xoqen ya sabaabun ŋa: Dukkureyaxare yogo ya na Jaageli a ti i ya fo ni xoqe, Jaafunanken ya ni. Tanjan xa ti i ya fo ni xoqen ŋa, Jaafunanken ya ni Tanja ke yi. Tanja ke ti, a ti: “Yaxaren ra nta laada wuttu na yugon toxo o xa su ni Jaafunankon ya yi; an ken yaxarinma na laadan wuttu na yugon toxo, a ra nta ɲaana.”

Ke gajanŋen ɲaŋi Gidimaxa ma debigumen ga seren girindini nan ri tirindindi Jaafunu. Gori su da me ɲi. N ti: “An ga na daga an na ti Dukkuren ya fo ni.” Anmedi Mariya, laadan nan ro Jaafunanken do Gidimaxanken naxa a sabaabun kite Anmedi Mariya ya yi. Yaxare be i do a ga me yi, Anmedi Mariya soxooden yinme yinme ni ken yaxare ya. Yogonu wa a wuttu Dukkurenun ya ni, i ma bogu Anmedi Mariyan di; xa ken yaxare bogu Anmedi Mariyan ya di. Tanja, Jaafunanken ya ni, xa Tanjan lesilin feti Jaafunanke. Tanja, i yinmanken toxon ya ni Xaaye Manŋa. Xaaye Manŋa, tanjikke renme ya na a maxa. A ti i n fuŋo danbe roxo yaxiyen ya, xa i nta fuŋo renbure saareye yi; a da tanjikke renme ya saara. Ren xuumante wa Xaaye Manŋa maxa, a na a rondi konpen di, a na yuguxoore yogo ŋunon bogu a yi ti a n kira sangana ti a yokkun ŋa, koota su. Xunbane a na yuguxoore tana riti na a ŋunon bogu a yi, na a rondi renme ke maxa ti a n kira sangana ti a yokkun ŋa. Ken ga kiɲe Tanjan ŋa, Tanjan ti, a nan sanga ti yuguxooren yokkun ŋa, a ti a xenpene i ke ya yi. Tanjan xusi a kari. Xaaye Manŋa da kuren wutu ti i na Tanjan buxuru, soxooden n maxa toxo i taara, i na a su kari.

Leminu sikki daga suwa, yaxarinxasen gemu i ya, a ti: “I da axa falle buruxu de, axa ga na daga su, i wa axa karini.” Leminu ku wuru. I yille na a ko tunkanyugon da. Xaaye Manŋa ti leminu sikki wa i da gunnen ŋa de, kun ma kara. A ti kuren nan daga do i ya. Leminu ku ri Xonman ŋa tibandini, i ti Xonman da: “O ri xaliife an ŋa de, kuren ya na do o batten ŋa.” Xonman ti: “Xa ro tiban wure!” I ti: “I na o ŋalla ya.” A ti: “Xa ro tiban wure!” I ti: “I na o ŋalla ya.” A ti: “Xa ro tiban wure!” I ti” “I na o ŋalla ya.” A ti: “Hari i nda axa ŋari, axa nta kalla de! A da tiban wure wutu i ro. Xonma ke do i renmun wa tibandini. Kuren ri ware i kanma ti: “O na do leminu sikki ya batten ŋa, i tabatten xenpe an ya yi.” Xonman ti: “Ke do ke do ke ya ni,” a da i yinme renmun koyi i ya. Paqi, i da kun kari! I da a yinme renmun kari. I ga daga bire be, a da tiban wutu, a ti: “Xa bogu!” I bogu. A ti: “In yinme renmun ya faayi i ga da i kari axa batten di xaliifeye xotoyen da, xa dangi ya koyi axa n daga!” Tanjan xa ti: “N ke buru ɲeeri, Xonman ga ro sere su kan di, Tanjan ya ga ni an ŋa, a kittiduuron ga bogu, Alla nta barike ro ken ka di, hari na ken ɲa i fi lagare yi! Xonman ya ga ro Tanja su kan di a kittiduuro nan bogu, ken ga na sere be ɲi biranton di, Alla nta barike ro i di. Xonma nta roono Tanja ka di a kittiduuro ga bakka hari lenki.

Sunpu Ŋana Gille a do Xaara Baane do Usi Lagare, Leminu ku sikki toxon ni ku ya yi. I ga ro gunnen di, gide ke wa xaɲene katti i ya, a nda fo be kita i na a buyi. Koota baane a ga ma fo kita, a da i toge ke ya kutu na a buyi na a ro yittiderun di na a falla xoxonen ŋa, na toge ke siiti na yiraamen ro a kanma. A ga muruxu, xoxone ke ti a da ti: “Mani na an ŋa?” A ti: “Koota fulaana koota an ga da tiye be yiga, n da a kutu yere ya, n ga ma fo kita n kittiduuron nan maxa yille katti an ŋa.” A ti: “Taata, n ke toqo axa da yigaana ya yi.” Ken ɲa garanken ŋa, Sanuunu Jaawara, Jaawaran garanko ku. Sunpu Ŋana Gille a do Xaara Baane, baanen ɲa Tanjan Faatama yi, baanen ɲa Tanjan Sanbaxeesi ya. I ri ware Dukkuren xa kuren di. I ga ro Dukkuren kuren di, a ti: “Axa kisi.” a ti: “Fo wo fo ra ntaxa kiɲene axa yi, ma i ga riini lanben fakkan ŋa.”

Dukkuren ga riini ɲiiɲe ke yi, kuriyinmanken baane, kame do tannaxate do janmunxabiilanu naxati. Janmu baane su ga a di, a wa tanɲeere wujuune yugo xilli. A do fankan ya n ri. I ri lanben ŋa, Sunpu Ŋana Gille, ji ke na a kitana i gijinmun ya yi, a nda fo be raga a na a ro i kunken ŋa a do a na dangi. Xoxonen ti, a ti: “Taata, ke nta sere toqo.” A da yiden wutu na torinten kutu, na naaten kutu, na baranbaren kutu, na senbetten dabari. A ti haadaman da: “Xa dangi ke kanma.” I ga da a faayi, i ti a! faatama nta ke ken ŋa. I xusi ti i da Tanjan Faatama: Faatama nta ke yi! Ku beenu ga seren jongini i kunken ŋa i do a ga karene, i ti kun da Jongarenmu, kun ɲa Jongaaganko yi, i ti kun da Jongarenmu, kun ni Sanbaxeesinun ya yi. Ke be ga da senbetten dabari, i ti ken da Tanjan Faatama.

E! n ti Dukkuren ya fo ni, Tanjan rimoxo Jaafunu, a ɲa kundu ya. Xa a do ke be ga da laadan ro o do Gidimaxa naxa, a ra nta a wuttu ken maxa. I da a kini yaxaren ŋa. Ayiwa laada ke nan ro o do Gidimaxa naxa, kundu ya ni.

i ga tini FODIYE SANBA

Ku tirindindu ɲaŋi Gori ya 2 ndi 3, siine 1999

Safandi yinme

Bamako, 1999

Ro Raqe

Gori Xiisa